Προβολή πηγαίου κώδικα για τη σελίδα Μονοξείδιο του αζώτου

Δεν έχετε την άδεια να τροποποιήσετε αυτή τη σελίδα, για τον ακόλουθο λόγο:
Η διεύθυνση IP σας βρίσκεται σε ένα εύρος που έχει αποκλειστεί σε όλα τα wiki του Ιδρύματος Wikimedia.
Ο αποκλεισμός έγινε από ‪Jon Kolbert‬ . Ο λόγος που δίνεται είναι Open proxy/Webhost: See the help page if you are affected .
Έναρξη αποκλεισμού: 05:37, 21 Φεβρουαρίου 2024
Λήξη αποκλεισμού: 05:37, 21 Φεβρουαρίου 2029
Η τρέχουσα διεύθυνση IP σας είναι 18.216.141.113 . Το αποκλεισμένο εύρος είναι 18.216.0.0/16 .
Παρακαλούμε συμπεριλάβετε τις παραπάνω λεπτομέρειες σε όποια ερωτήματα κάνετε. Εάν πιστεύετε ότι έχετε αποκλειστεί κατά λάθος, μπορείτε να βρείτε πρόσθετες πληροφορίες και οδηγίες στην παγκόσμια πολιτική No open proxies παγκόσμια πολιτική.
Διαφορετικά, για να συζητήσετε τον αποκλεισμό, παρακαλούμε αναρτήστε ένα αίτημα για έλεγχο στο Meta-Wiki. ⧼wikimedia-globalblocking-blockedtext-mistake- email-steward⧽
Μπορείτε να δείτε και να αντιγράψετε τον κώδικα της σελίδας:
{{Hatnote|Να μην συγχέεται με το [[υποξείδιο του αζώτου]] ή άλλα [[οξείδιο του αζώτου|οξείδια του αζώτου]].}}
{{Chembox
| Όνομα = Μονοξείδιο του αζώτου (2)
| Αρχείο Εικόνας = Nitric-oxide-2D.svg
| Όνομα Αρχείου = Σκελετικός τύπος του μονοξειδίου του αζώτου με μήκη δεσμών
| Μέγεθος Εικόνας = 121
| Αρχείο Εικόνας Παραπ = {{chemboximage|correct|??}}
| Αρχείο ΕικόναςΑ1 = Nitric oxide.svg
| Όνομα ΑρχείουΑ1 = Σκελετικός τύπος που δείχνει τρία μονήρη ζεύγος και ένα ασύζευκτο ηλεκτρόνιο
| Αρχείο ΕικόναςΔ1 = Nitric-oxide-3D-vdW.png
| Όνομα ΑρχείουΔ1 = Πρότυπο πλήρωσης χώρου του μονοξειδίου του αζώτου
| Αρχείο ΕικόναςΔ1_Παραπ = {{chemboximage|correct|??}}
<!-- ΟΝΟΜΑΤΑ -->
| ΟνοματολογίαIUPAC = Νιτρικό οξείδιο
| Προτιμώμενο ΌνομαIUPAC = 
| ΣυστηματικήονοματολογίαIUPAC = Οξειδοάζωτο (Oxidonitrogen(•))<ref>{{cite web|title = Nitric Oxide (CHEBI:16480)|url = https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=16480|work = Chemical Entities of Biological Interest (ChEBI)|location = UK|publisher = European Bioinformatics Institute}}</ref> (πρόσθετο)
| ΆλλαΟνόματα = Μονοξείδιο του αζώτου<br />
Οξείδιο του αζώτου (ΙΙ)
<!-- ΕΝΟΤΗΤΕΣ -->
| Ενότητα1 = {{Chembox Identifiers
| Προσδέτης_IUPHAR = 2509
| RTECS = QX0525000
| Gmelin = 451
| 3DMet = B00122
| EINECS = 233-271-0
| Αριθμός_UN = 1660
| CASNo = 10102-43-9
| Παραπ_CASNo = {{cascite|correct|CAS}}
| ChEBI = 16480
| Παραπ_ChEBI = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 1200689
| Παραπ_ChEMBL = {{ebicite|changed|EBI}}
| ChemSpiderID = 127983
| Παραπ_ChemSpiderID = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| DrugBank = DB00435
| Παραπ_DrugBank = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| StdInChI = 1S/NO/c1-2
| Παραπ_StdInChI = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = MWUXSHHQAYIFBG-UHFFFAOYSA-N
| Παραπ_StdInChIKey = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| InChI = 1/NO/c1-2
| InChIKey = MWUXSHHQAYIFBG-UHFFFAOYAI
| KEGG = D00074
| Παραπ_KEGG = {{keggcite|correct|kegg}}
| PubChem = 145068
| SMILES = [N]=O
| UNII = 31C4KY9ESH
| Παραπομπή_UNII = {{fdacite|correct|FDA}}
}}
| Ενότητα2 = {{Chembox Properties
| Σχόλιο_Τύπου = 
| N=1 | O=1 <!--(κλπ)-->
| Εμφάνιση = Άχρωμο αέριο
| Πυκνότητα = 1,3402 g dm<sup>−3</sup>
| ΣημΤήξηςC = −164
| ΣημΒρασμούC = −152
| Διαλυτότητα = 0,0098 g/100ml (0&nbsp;°C) <br /> 0,0056 g/100ml (20&nbsp;°C)
| ΣταθΑτμΡυθμούOH = 
| ΔείκτηςΔιάθλασης = 1,0002697
}}
| Ενότητα3 = {{Chembox Structure
| ΜοριακόΣχήμα = γραμμικό (ομάδα σημείων C<sub>∞''v''</sub>)
}}
| Ενότητα5 = {{Chembox Thermochemistry
| Εντροπία = 210,76 J K<sup>−1</sup> mol<sup>−1</sup>
| ΔHf = 91,29 kJ mol<sup>−1</sup>
}}
| Ενότητα6 = {{Chembox Pharmacology
| Πρόθεμα_ATCCode = R07
| Κατάληξη_ATCCode = AX01
| Μεταβολισμός = μέσω πνευμονικού τριχοειδούς στρώματος
| Ημιζωή = 2–6 δευτερόλεπτα
}}
| Ενότητα7 = {{Chembox Hazards
| ΕξωτερικόSDS = [http://avogadro.chem.iastate.edu/MSDS/nitric_oxide.pdf External MSDS]
| ΚλάσηΕΕ = {{Hazchem O}} {{Hazchem T}}
| ΦράσειςR = {{R8}}, {{R23}}, {{R34}}, {{R44}}
| ΦράσειςS = {{S1}}, {{S17}}, {{S23}}, {{S36/37/39}}, {{S45}}
| NFPA-F = 0
| NFPA-H = 3
| NFPA-R = 3
| NFPA-S = OX
| LC50 = 315 ppm (κουνέλι, 15 min)<br/>854 ppm (επίμυς, 4 hr)<br/>320 ppm (ποντίκι)<ref name=IDLH>{{IDLH|10102439|Nitric oxide}}</ref>
| LCLo = 2500 ppm (ποντίκι, 12 min)<ref name=IDLH/>
}}
| Ενότητα8 = {{Chembox Related
| ΆλλαΑνιόντα = 
| ΆλλαΚατιόντα = 
| ΆλληΟυσία =  Πεντοξείδιο του διαζώτου<br />
Τετροξείδιο του διαζώτου<br />
Τριοξείδιο του διαζώτου<br />
[[Διοξείδιο του αζώτου]]<br />
[[Υποξείδιο του αζώτου]]<br/>
[[Νιτροξύλιο]] (αναγμένη μορφή)<br/>
[[Υδροξυλαμίνη]] (υδρογονωμένη μορφή)
| Ετικέτα_ΆλληςΟυσίας = [[οξείδιο του αζώτου|Οξείδια του αζώτου]]
| ΆλλεςΕνώσεις =
}}
<!-- ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ -->
<!-- ΥΠΟΣΕΛΙΔΟ -->
| ΕπιβεβΠεδία = changed
| ΠαρακΠεδία = changed
| Επιβεβrevid = 477001381
}}

'''Το νιτρικό οξείδιο (Nitric oxide) ή μονοξείδιο του αζώτου ( nitrogen monoxide)''',<ref>[[IUPAC nomenclature of inorganic chemistry 2005]]. [http://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf PDF].</ref> είναι μια [[μόριο|μοριακή]], [[χημική ένωση]] με [[μοριακός τύπος|μοριακό τύπο]] ·[[άζωτο|N]][[Οξυγόνο|O]]. Ένα από τα κύρια [[οξείδιο|οξείδια]] του αζώτου, είναι άχρωμο αέριο  σε [[κανονικές συνθήκες|πρότυπες συνθήκες]]. Το μονοξείδιο του αζώτου είναι [[χημική ρίζα|ελεύθερη χημική ρίζα]]—δηλαδή, η δεσμική δομή του (bonding structure) περιλαμβάνει ένα ασύζευκτο ηλεκτρόνιο (unpaired electron),<ref>{{cite book|author1=Lund, Anders |author2=Shimada, Shigetaka |author3=Shiotani, Masaru |title=Principles and Applications of ESR Spectroscopy|url=https://books.google.com/books?id=GWUqeLasL88C|date=2011|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-5344-3}}</ref> που παριστάνεται με τελεία (·) στο άτομο του αζώτου—και είναι στην κατηγορία των ετεροπυρηνικών [[διατομικό μόριο|διατομικών μορίων]] που έχουν ιστορικό θεωρητικό ενδιαφέρον (για τις ιδέες που έδωσε στη διαμόρφωση των πρώιμων σύγχρονων θεωριών των δεσμών). Είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό ενδιάμεσο προϊόν στη [[χημική βιομηχανία]]. Επιπλέον, κάποια ποσότητα παράγεται αναπόφευκτα κατά την καύση των ορυκτών καυσίμων στα εργοστάσια ηλεκτρικής ενέργειας και στους [[κινητήρας|κινητήρες]] [[αυτοκίνητο|αυτοκινήτων]], με το μεγαλύτερο μέρος να δημιουργείται όταν υπάρχει περισσότερος αέρας ή υψηλότερες θερμοκρασίες από ό,τι απαιτείται για αποτελεσματική και πλήρη καύση του καυσίμου. Παράγεται επίσης στη φύση από τις ακραίες υψηλές θερμοκρασίες του αέρα που παράγονται κατά μήκος της διαδρομής των κεραυνών στις καταιγίδες.

Στα θηλαστικά, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων, το μονοξείδιο του αζώτου είναι ένα σημαντικό κυτταρικό σηματοδοτικό μόριο (signaling molecule) που εμπλέκεται σε πολλές φυσιολογικές και παθολογικές διεργασίες.<ref>{{cite journal|pmid=10390607|year=1999|last1=Hou|first1=YC|last2=Janczuk|first2=A|last3=Wang|first3=PG|title=Current trends in the development of nitric oxide donors|volume=5|issue=6|pages=417–41|journal=Current pharmaceutical design}}</ref> Είναι ένα ισχυρό αγγειοδιασταλτικό με μικρό χρόνο ημιζωής μερικών δευτερολέπτων στο αίμα. Γνωστά από παλιά φαρμακευτικά σκευάσματα όπως η [[νιτρογλυκερίνη]] και το νιτρώδες αμύλιο (amyl nitrite) βρέθηκαν να είναι πρόδρομες ενώσεις στο μονοξείδιο του αζώτου περισσότερο από έναν αιώνα μετά την πρώτη τους χρήση στην ιατρική. Χαμηλά επίπεδα μονοξειδίου του αζώτου είναι σημαντικά στην προστασία οργάνων όπως το ήπαρ από ισχαιμική βλάβη (ischemic damage). Η παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου σχετίζεται με τη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος (nonalcoholic fatty liver disease ή NAFLD) και είναι βασική για τον ηπατικό λιπιδικό μεταβολισμό σε περίπτωση ασιτίας.<ref>{{cite journal|last1=Gu|first1=Qilin|last2=Yang|first2=Xiaojie|last3=Lin|first3=Li|last4=Li|first4=Shaoyang|last5=Li|first5=Qing|last6=Zhong|first6=Shan|last7=Peng|first7=Jinrong|last8=Cui|first8=Zongbin|title=Genetic ablation of solute carrier family 7a3a leads to hepatic steatosis in zebrafish during fasting|journal=Hepatology|date=December 2014|volume=60|issue=6|pages=1929–1941|doi=10.1002/hep.27356}}</ref>

Ως συνέπεια της σημασίας του στη [[νευροεπιστήμη]],  τη [[φυσιολογία]] και την ανοσολογία (immunology), το μονοξείδιο του αζώτου ανακηρύχθηκε "Μόριο του έτους" το 1992.<ref name="pmid1361684">{{cite journal |author1=Culotta, Elizabeth  |author2=Koshland, Daniel E. Jr | year = 1992 | title = NO news is good news |url=https://archive.org/details/sim_science_1992-12-18_258_5090/page/1862  | journal = Science | volume = 258 | issue = 5090 | pages = 1862–1864 | doi = 10.1126/science.1361684 | pmid = 1361684 }}</ref> Η αναζήτηση για τις λειτουργίες του οδήγησε στο [[Κατάλογος αποδεκτών Βραβείου Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής#1951.E2.80.932000|βραβείο Νόμπελ 1998]] για την ανακάλυψη του ρόλου του μονοξειδίου του αζώτου ως καρδειοαγγειακό μόριο σηματοδότησης. Το μονοξείδιο του αζώτου δεν πρέπει να συγχέεται με το [[υποξείδιο του αζώτου]] (N<sub>2</sub>O), ένα αναισθητικό, ή με το [[διοξείδιο του αζώτου]] (NO<sub>2</sub>), ένα καφετή [[τοξικότητα|τοξικό]] αέριο και σημαντικός [[Ατμοσφαιρική ρύπανση|ατμοσφαιρικός ρύπος]] που είναι ένα προϊόν στο οποίο οξειδώνεται ταχύτητα στον αέρα το μονοξείδιο του αζώτου.

Ταξινομείται ως πολύ επικίνδυνη ουσία στις ΗΠΑ όπως ορίζεται στην ενότητα 302 του Emergency Planning and Community Right-to-Know Act (42 U.S.C. 11002) και υπόκειται σε αυστηρή αναφορά απαιτήσεων από εγκαταστάσεις που παράγουν, αποθηκεύουν, ή το χρησιμοποιούν σε σημαντικές ποσότητες.<ref name="gov-right-know">{{Cite journal | publisher = [[United States Government Publishing Office|Government Printing Office]] | title = 40 C.F.R.: Appendix A to Part 355—The List of Extremely Hazardous Substances and Their Threshold Planning Quantities | url = http://edocket.access.gpo.gov/cfr_2008/julqtr/pdf/40cfr355AppA.pdf | edition = July 1, 2008 | accessdate = October 29, 2011 | postscript = . | date =  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120225051612/http://edocket.access.gpo.gov/cfr_2008/julqtr/pdf/40cfr355AppA.pdf | archivedate = 2012-02-25 | url-status = dead }}</ref>

==Αντιδράσεις==
*Όταν εκτίθεται σε [[οξυγόνο]], το μονοξείδιο του αζώτου μετατρέπεται σε [[διοξείδιο του αζώτου]].
:: 2 ·NO + O<sub>2</sub> → 2 NO<sub>2</sub>

:Αυτή η μετατροπή θεωρείται ότι συμβαίνει μέσω του ενδιάμεσου ONOONO. Στο νερό, το μονοξείδιο του αζώτου αντιδρά με οξυγόνο και νερό για να σχηματίσει [[νιτρώδες οξύ]] HNO<sub>2</sub>. Η αντίδραση θεωρείται ότι προχωρά μέσω της ακόλουθης [[στοιχειομετρία]]ς:
:: 4 ·NO + O<sub>2</sub> + 2 H<sub>2</sub>O → 4 HNO<sub>2</sub>

*Το μονοξείδιο του αζώτου αντιδρά με [[φθόριο]], [[χλώριο]] και [[βρώμιο]] για να σχηματίσει είδη XNO , γνωστά ως αλογονούχα νιτροσύλια (nitrosyl halides), όπως το χλωριούχο νιτροσύλιο (nitrosyl chloride). Μπορεί να σχηματιστεί και ιωδιούχο νιτροσύλιο, αλλά είναι πολύ βραχύβιο και τείνει να μετασχηματιστεί σε I<sub>2</sub>.
:: 2 ·NO + Cl<sub>2</sub> → 2 NOCl
*[[Νιτροξύλιο]] (HNO) είναι η αναγμένη μορφή του μονοξειδίου του αζώτου.
*Διμερές μονοξειδίου του αζώτου N<sub>2</sub>O<sub>2 </sub>σχηματίζεται όταν ψύχεται το μονοξείδιο του αζώτου.
*Το μονοξείδιο του αζώτου αντιδρά με [[προπανόνη]] και αλκοξείδιο (alkoxide) σε νιτρωδοϋδροξυλαμίνη (diazeniumdiolate ή nitrosohydroxylamine) και [[αιθανικός μεθυλεστέρας|αιθανικό μεθυλεστέρα]]:<ref>{{cite journal|doi=10.1002/jlac.18983000108|title=Ueber Synthesen stickstoffhaltiger Verbindungen mit Hülfe des Stickoxyds|year=1898|last1=Traube|first1=Wilhelm|journal=Justus Liebig's Annalen der Chemie|volume=300|pages=81–128}}</ref>

:[[File:TraubeReaction.svg|400px|Αντίδραση Τράουμπε]]

:Αυτή η αντίδραση ανακαλύφθηκε το 1898 και παραμένει σημαντική στην αναζήτηση προφαρμάκου για το μονοξείδιο του αζώτου. Το μονοξείδιο του αζώτου μπορεί επίσης να αντιδράσει άμεσα με το μεθοξείδιο του νατρίου (sodium methoxide), σχηματίζοντας μυρμηγκικό νάτριο (sodium formate) και [[υποξείδιο του αζώτου]].<ref>{{cite journal|doi=10.1021/jo7020423|title=Nitric Oxide Reacts with Methoxide|year=2008|last1=Derosa|first1=Frank|last2=Keefer|first2=Larry K.|last3=Hrabie|first3=Joseph A.|journal=The Journal of Organic Chemistry|volume=73|pages=1139–42|pmid=18184006|issue=3}}</ref>

===Παρασκευή===
Στις εμπορικές ρυθμίσεις, το μονοξείδιο του αζώτου παράγεται από την [[οξειδοαναγωγή|οξείδωση]] της [[αμμωνία]]ς στους 750–900&nbsp;°C (κανονικά στους 850&nbsp;°C) με [[λευκόχρυσος|λευκόχρυσο]] ως [[κατάλυση|καταλύτης]]:

:4 NH<sub>3</sub> + 5 O<sub>2</sub> → 4 ·NO + 6 H<sub>2</sub>O

Η μη καταλυτική [[ενδόθερμη διεργασία|ενδόθερμη]] αντίδραση του [[οξυγόνο|οξυγόνου]] (O<sub>2</sub>) και του [[άζωτο|αζώτου]] (N<sub>2</sub>), που εκτελείται σε υψηλές θερμοκρασίες (>2000&nbsp;°C) με εκκένωση δεν έχει αναπτυχθεί σε πρακτική εμπορική σύνθεση:

:N<sub>2</sub> + O<sub>2</sub> → 2 ·NO

Στο εργαστήριο, το μονοξείδιο του αζώτου δημιουργείται εύκολα με αναγωγή αραιού [[νιτρικό οξύ|νιτρικού οξέος]] με [[χαλκός|χαλκό]]:

:8 HNO<sub>3</sub> + 3 Cu → 3 Cu(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> + 4 H<sub>2</sub>O + 2 ·NO

ή με αναγωγή του νιτρώδους οξέος με τη μορφή του [[νιτρώδες νάτριο|νιτρώδους νατρίου]] ή νιτρώδους καλίου (potassium nitrite):
: 2 NaNO<sub>2</sub> + 2 NaI + 2 H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → I<sub>2</sub> + 4 NaHSO<sub>4</sub> + 2 ·NO
: 2 NaNO<sub>2</sub> + 2 FeSO<sub>4</sub> + 3 H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → Fe<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> + 2 NaHSO<sub>4</sub> + 2 H<sub>2</sub>O + 2 ·NO
: 3 KNO<sub>2(l)</sub> + KNO<sub>3(l)</sub> + Cr<sub>2</sub>O<sub>3(s)</sub> → 2 K<sub>2</sub>CrO<sub>4(s)</sub> + 4 NO<sub>(g)</sub>

Η οδός του θειικού σιδήρου(II) είναι απλή και έχει χρησιμοποιηθεί στα εργαστηριακά πειράματα προπτυχιακών φοιτητών.

===Χημεία συμπλόκων ενώσεων (ενώσεων συναρμογής)===
Το μονοξείδιο του αζώτου αντιδρά με όλα τα [[στοιχεία μετάπτωσης|μέταλλα μετάπτωσης]] για να δώσει σύμπλοκα που ονομάζονται μεταλλικά νιτροσύλια (metal nitrosyls). Η πιο συνηθισμένη κατάσταση δεσμού του μονοξειδίου του αζώτου είναι του τελικού γραμμικού τύπου (terminal linear type) (M−NO). Η γωνία της ομάδας M−N−O ποικίλει από 160° έως 180°, αλλά ορίζεται και πάλι "γραμμική". Σε αυτήν την περίπτωση, η ομάδα του μονοξειδίου του αζώτου θεωρείται ως δότης 3 ηλεκτρονίων στην ομοιοπολική (ουδέτερη) μέθοδο μέτρησης των ηλεκτρονίων, ή ως δότης 2 ηλεκτρονίων στην ιοντική μέθοδο.<ref>{{Cite book|first=Robert H.| last=Crabtree |url=https://books.google.com/books?id=0bXMwefSs-kC&pg=PA32 |title=The Organometallic Chemistry of the Transition Metals|publisher= John Wiley and Sons|year= 2005|page=32|isbn=9780471718758}}</ref> Κάποιος μπορεί να θεωρήσει τέτοια σύμπλοκα ως παραγόμενα από NO<sup>+</sup>, που είναι ισοηλεκτρονικό με το [[μονοξείδιο του άνθρακα]] (CO).

Στην περίπτωση της κεκαμμένης διαμόρφωσης M−N−O, η ομάδα ·NO μπορεί να θεωρηθεί ως δότης ενός ηλεκτρονίου χρησιμοποιώντας την ομοιοπολική μέτρηση, ή ως δότης 2 ηλεκτρονίων χρησιμοποιώντας την ιοντική μέτρηση.<ref>{{Cite book|first=Robert H.| last=Crabtree |url=https://books.google.com/books?id=0bXMwefSs-kC&pg=PA32 |title=The Organometallic Chemistry of the Transition Metals|publisher= John Wiley and Sons|year= 2005|pages=96–98|isbn=9780471718758}}</ref>

Το μονοξείδιο του αζώτου μπορεί να χρησιμεύσει ως ψευδοαλογονίδιο ενός ηλεκτρονίου. Σε τέτοια σύμπλοκα, η ομάδα M−N−O χαρακτηρίζεται από μια γωνία μεταξύ 120° και 140°.

Η ομάδα ·NO μπορεί επίσης να γεφυρώσει τα κέντρα των μετάλλων μέσω του ατόμου του αζώτου σε διάφορες γεωμετρίες.

===Μέτρηση της συγκέντρωσης===
[[File:The production and diffusion of nitric oxide (NO) (white) in the cytoplasm (green) of clusters of conifer cells one hour after mechanical agitation.jpg|thumb|250px|Μονοξείδιο του αζώτου (λευκό) σε κύτταρα [[κωνοφόρα|κωνοφόρων]], οπτικοποιημένα χρησιμοποιώντας DAF-2 DA (διοξική διαμινοφλουροσκεΐνη diaminofluorescein diacetate)]]

Η συγκέντρωση του μονοξειδίου του αζώτου μπορεί να προσδιοριστεί χρησιμοποιώντας μια απλή αντίδραση χημειοφωταύγειας (chemiluminescent reaction) που περιλαμβάνει [[όζον]].<ref>{{cite journal |title=Homogeneous chemiluminescent measurement of nitric oxide with ozone. Implications for continuous selective monitoring of gaseous air pollutants|year=1970 |last1=Fontijn |first1=Arthur. |last2=Sabadell |first2=Alberto J. |last3=Ronco |first3=Richard J. |journal=Analytical Chemistry |volume=42 |issue=6 |pages=575–579 |doi=10.1021/ac60288a034}}</ref> Ένα δείγμα που περιέχει μονοξείδιο του αζώτου αναμειγνύεται με μεγάλη ποσότητα όζοντος. Το μονοξείδιο του αζώτου αντιδρά με το όζον για να παραγάγει [[οξυγόνο]] και [[διοξείδιο του αζώτου]], συνοδευόμενο με εκπομπή [[φως|φωτός]] (χημειοφωταύγεια):
: ·NO + O<sub>3</sub> → NO<sub>2</sub> + O<sub>2</sub> + ''hν''
που μπορεί να μετρηθεί με φωτοανιχνευτή (photodetector). Η ποσότητα του παραγόμενου φωτός είναι ανάλογη ��ρος την ποσότητα του μονοξειδίου του αζώτου στο δείγμα.

Άλλες μέθοδοι ελέγχου περιλαμβάνουν ηλεκτρολυτική ανάλυση (electroanalysis) (αμπερομετρική προσέγγιση), όπου το ·NO αντιδρά με ηλεκτρόδιο για να επάγει ρεύμα ή μεταβολή τάσης. Η ανίχνευση των ριζών NO σε βιολογικούς ιστούς είναι ιδιαίτερα δύσκολη λόγω του σύντομου χρόνου ζωής και της χαμηλής συγκέντρωσης αυτών των ριζών στους ιστούς. Μία από τις λίγες πρακτικές μεθόδους είναι η παγίδευση ιδιοστροφορμής (σπιν) του μονοξειδίου του αζώτου με σύμπλοκα σιδήρου-διθειοκαρβαμιδικού και την ακόλουθη ανίχνευση του μονονιτροζυλοσιδήρου (mono-nitrosyl-iron) συμπλόκου με ηλεκτρονικό παραμαγνητικό συντονισμό (electron paramagnetic resonance ή EPR).<ref>{{cite journal |last1=Vanin |first1=A |last2=Huisman |first2=A |last3=Van Faassen |first3=E |year=2002 |title=Iron dithiocarbamate as spin trap for nitric oxide detection: Pitfalls and successes |journal=Methods in enzymology |volume=359 |pages=27–42 |pmid=12481557 |doi=10.1016/S0076-6879(02)59169-2 |series=Methods in Enzymology |isbn=9780121822620}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Nagano |first1=T |last2=Yoshimura |first2=T |year=2002 |title=Bioimaging of nitric oxide |journal=Chemical Reviews |volume=102 |issue=4 |pages=1235–70 |doi=10.1021/cr010152s |pmid=11942795}}</ref>

Υπάρχει μια ομάδα των δεικτών φθοριζουσών χρωστικών (fluorescent dyes) που είναι επίσης διαθέσιμη σε ακετυλιωμένη μορφή για ενδοκυτταρικές μετρήσεις. Η πιο συνηθισμένη ένωση είναι η 4,5-διαμινοφλουροσκεΐνη (DAF-2).<ref name="undefined">{{cite journal
| vauthors=Kojima H, Nakatsubo N, Kikuchi K, Kawahara S, Kirino Y, Nagoshi H, Hirata Y, Nagano T 
| year = 1998
| title = Detection and imaging of nitric oxide with novel fluorescent indicators: diaminofluoresceins
| journal = Anal. Chem.
| volume = 70
| issue = 13
| pages = 2446–2453| pmid = 9666719
| doi = 10.1021/ac9801723
}}</ref>

== Παραγωγή ==
Από θερμοδυναμική άποψη, το ·NO είναι ασταθές ως προς O<sub>2</sub> και N<sub>2</sub>, αν και αυτή η μετατροπή είναι πολύ αργή σε θερμοκρασίες περιβάλλοντος απουσία [[κατάλυση|καταλύτη]]. Επειδή η θερμότητα σχηματισμού του ·NO είναι [[ενδόθερμη διεργασία]], η σύνθεσή του από μοριακό άζωτο και οξυγόνο απαιτεί αυξημένες θερμοκρασίες πάνω από 1000&nbsp;°C.

Μια μεγάλη φυσική πηγή είναι οι [[αστραπή|αστραπές]]. Η χρήση [[Μηχανή εσωτερικής καύσης|μηχανών εσωτερικής καύσης]] έχει αυξήσει δραματικά την παρουσία του μονοξειδίου του αζώτου στο περιβάλλον. Ένας σκοπός των καταλυτικών μετατροπέων (catalytic converters) στα οχήματα είναι η ελαχιστοποίηση της εκπομπής του ·NO με καταλυτική επαναφορά σε O<sub>2</sub> και N<sub>2</sub>.

== Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ==

=== Όξινη απόθεση ===
Το μονοξείδιο του αζώτου αντιδρά με την υδροϋπεροξυ ρίζα (HO<sub>2</sub><sup>•</sup>) για να σχηματίσει διοξείδιο του αζώτου (NO<sub>2</sub>), που στη συνέχεια μπορεί να αντιδράσει με τη ρίζα του υδροξυλίου (<sup>•</sup>[[υδροξύλιο|OH]]) για να παραχθεί [[νιτρικό οξύ]] (HNO<sub>3</sub>):
: ·NO + HO<sub>2</sub><sup>•</sup>→ <sup>•</sup>NO<sub>2</sub> + <sup>•</sup>OH
: ·NO<sub>2</sub> +  <sup>•</sup>OH → HNO<sub>3</sub>
Το νιτρικό οξύ, μαζί με το [[θειικό οξύ]], συνεισφέρουν στην εναπόθεση [[όξινη βροχή|όξινης βροχής]].

=== Μείωση του όζοντος ===
Επιπρόσθετα, το ·NO συμμετέχει στην [[τρύπα του όζοντος]]. Σε αυτήν τη διεργασία, το μονοξείδιο του αζώτου αντιδρά με το στρατοσφαιρικό [[όζον]] για να σχηματίσει O<sub>2</sub> και διοξείδιο του αζώτου:
: ·NO + O<sub>3</sub> → NO<sub>2</sub> + O<sub>2</sub>
πως φαίνεται και στην ενότητα μέτρησης της συγκέντρωσης, αυτή η αντίδραση χρησιμοποιείται επίσης για να μετρήσει τις συγκεντρώσεις του ·NO σε όγκους ελέγχου.

=== Πρόδρομη ένωση για το NO<sub>2</sub> ===
Όπως φαίνεται στην ενότητα όξινης εναπόθεσης, το μονοξείδιο του αζώτου μπορεί να μετασχηματιστεί σε διοξείδιο του αζώτου (αυτό μπορεί να συμβεί με την υδροϋπερόξυ ρίζα, HO<sub>2</sub><sup>•</sup>, ή το διατομικό οξυγόνο, O<sub>2</sub>). Συμπτώματα της βραχυχρόνιας έκθεσης σε διοξείδιο του αζώτου περιλαμβάνουν ναυτία, [[δύσπνοια]] και κεφαλαλγία. Οι μακροχρόνιες επιπτώσεις μπορεί να περιλαμβάνουν εξασθενημένη ανοσοποιητική και [[αναπνευστικό σύστημα|αναπνευστική]] λειτουργία.<ref>{{Cite web|url = http://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng0930.html|title = Centers for Disease Control and Prevention|date = 1 July 2014|accessdate = 10 December 2015|website = NIOSH|publisher = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20161224232647/https://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng0930.html|archivedate = 2016-12-24|url-status = dead}}</ref>

==Τεχνικές εφαρμογές==
Αν και το ·NO έχει λίγες σχετικά άμεσες χρήσεις , παράγεται σε μαζική κλίμακα ως ενδιάμεσο προϊόν στη διεργασία Όστβαλντ για τη σύνθεση του [[νιτρικό οξύ|νιτρικού οξέος]] από [[αμμωνία]]. Το 2005, παράχθηκαν 6 εκατομμύρια μετρικοί τόνοι νιτρικού οξέος μόνο στις ΗΠΑ.<ref>{{Cite journal|title=Production: Growth is the Norm|journal= Chemical and Engineering News|date= July 10, 2006|volume=84 |issue=28|pages= 59–68|doi=10.1021/cen-v084n028.p059}}</ref> Βρίσκει χρήση στη βιομηχανία [[ημιαγωγός|ημιαγωγών]] σε διάφορες διεργασίες. Σε νια από τις εφαρμογές, χρησιμοποιείται μαζί με το [[υποξείδιο του αζώτου]] για να σχηματίσει πύλες οξυνιτριδίου στις συσκευές συμπληρωματικού ημιαγωγού μετάλλου-οξειδίου (CMOS).

===Διάφορες εφαρμογές===
Το μονοξείδιο του αζώτου μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανίχνευση επιφανειακών ριζών σε πολυμερή. Βαφή της επιφάνειας των [[χημική ρίζα|ριζών]] με μονοξείδιο του αζώτου καταλήγει στην ενσωμάτωση του αζώτου, που μπορεί να ποσοτικοποιηθεί μέσω της φασματοσκοπίας φωτοηλεκτρονίων ακτίνων Χ (X-ray photoelectron spectroscopy).

==Βιολογικές λειτουργίες==
Το ·NO είναι ένα από τα λίγα αέρια που επισημαίνουν γνωστά μόρια και είναι επιπλέον εξαιρετικό επειδή είναι  αέριο με ρίζα. Είναι βασικός αγγελιοφόρος των [[σπονδυλωτό|σπονδυλωτών]], παίζοντας ρόλο σε μια ποικιλία βιολογικών διεργασιών.<ref>Weller, Richard, [http://www.ted.com/talks/richard_weller_could_the_sun_be_good_for_your_heart.html Could the sun be good for your heart?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140216052804/http://www.ted.com/talks/richard_weller_could_the_sun_be_good_for_your_heart.html |date=2014-02-16 }} TedxGlasgow. Filmed March 2012, posted January 2013</ref> Είναι ένα γνωστό βιοπροϊόν σε όλους σχεδόν τους τύπους οργανισμών, από τα βακτήρια μέχρι τα φυτά, τους μύκητες και τα ζωικά κύτταρα.<ref>Roszer, T (2012) The Biology of Subcellular Nitric Oxide. ISBN 978-94-007-2818-9</ref>

Το μονοξείδιο του αζώτου γνωστό ως ενδοθηλιακός χαλαρωτικός παράγοντας (endothelium-derived relaxing factor ή EDRF), βιοσυντίθεται ενδογενώς από [[αργινίνη|<small>L</small>-αργινίνη]], [[οξυγόνο]] και NADPH από διάφορα [[ένζυμο|ένζυμα]] συνθάσεων του μονοξειδίου του αζώτου (NOS). Η αναγωγή ανόργανων νιτρικών μπορεί επίσης να χρησιμεύσει στην παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου. Το ενδοθήλιο (endothelium) που είναι εσωτερική επίστρωση (inner lining) των [[Αγγείο (ανατομία)|αιμοφόρων αγγείων]] χρησιμοποιεί το μονοξείδιο του αζώτου για να σηματοδοτεί τον περιβάλλοντα λείο μυ (smooth muscle) για να χαλαρώσει, με αποτέλεσμα την αγγειοδιαστολή (vasodilation) και την αύξηση της ροής του αίματος. Το μονοξείδιο του αζώτου είναι πολύ δραστικό (έχοντας χρόνο ζωής μερικών δευτερολέπτων), διαχέεται ακόμα ελεύθερα μέσω των μεμβρανών. Αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν το μονοξείδιο του αζώτου ιδανικό ως παροδικό παρακρινές (paracrine) (μεταξύ γειτονικών κελιών) και αυτοκρινές (autocrine) (μέσα σε ένα μοναδικό κύτταρο) σηματοδοτικό μόριο.<ref name="stryer">{{cite book|last = Stryer| first = Lubert| title = Biochemistry, 4th Edition|url = https://archive.org/details/biochemistry0000stry| publisher = W.H. Freeman and Company|year = 1995| page = [https://archive.org/details/biochemistry0000stry/page/732 732]| isbn = 0-7167-2009-4}}</ref>

Ανεξάρτητα από τη συνθάση του μονοξειδίου του αζώτου, μια εναλλακτική οδός, δημιουργεί την οδό νιτρικών-νιτρωδών-μονοξειδίου του αζώτου, ανυψώνει το μονοξείδιο του αζώτου μέσω της  διαδοχικής αναγωγής των διαιτολογικών νιτρικών που παράγονται από τροφές με βάση φυτά.<ref>{{cite web |url=http://www.berkeleytest.com/plant-based.html |title=Plant-based Diets &#124; Plant-based Foods &#124; Beetroot Juice &#124; Nitric Oxide Vegetables |publisher=Berkeley Test |accessdate=2013-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004222229/http://www.berkeleytest.com/plant-based.html |archivedate=2013-10-04 |url-status=dead }}</ref> Τα πλούσια σε νιτρικά λαχανικά, ιδιαίτερα τα φυλλώδη πράσινα, όπως το [[σπανάκι]], η [[ρόκα (φυτό)|ρόκα]] και το παντζάρι, έχουν δείξει αύξηση των καρδιοπροστατευτικών επιπέδων του μονοξειδίου του αζώτου με αντίστοιχη μείωση της πίεσης του αίματος σε [[Αρτηριακή υπέρταση|προϋπερτασικά]] άτομα.<ref>{{cite journal|doi=10.1161/HYPERTENSIONAHA.111.00933|title=Enhanced Vasodilator Activity of Nitrite in Hypertension: Critical Role for Erythrocytic Xanthine Oxidoreductase and Translational Potential|year=2013|last1=Ghosh|first1=S. M.|last2=Kapil|first2=V.|last3=Fuentes-Calvo|first3=I.|last4=Bubb|first4=K. J.|last5=Pearl|first5=V.|last6=Milsom|first6=A. B.|last7=Khambata|first7=R.|last8=Maleki-Toyserkani|first8=S.|last9=Yousuf|first9=M.|last10=Benjamin|first10=N.|last11=Webb|first11=A. J.|last12=Caulfield|first12=M. J.|last13=Hobbs|first13=A. J.|last14=Ahluwalia|first14=A.|journal=Hypertension|volume=61|issue=5|pages=1091–102|pmid=23589565}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1161/HYPERTENSIONAHA.107.103523|title=Acute Blood Pressure Lowering, Vasoprotective, and Antiplatelet Properties of Dietary Nitrate via Bioconversion to Nitrite|url=https://archive.org/details/sim_hypertension_2008-03_51_3/page/784|year=2008|last1=Webb|first1=A. J.|last2=Patel|first2=N.|last3=Loukogeorgakis|first3=S.|last4=Okorie|first4=M.|last5=Aboud|first5=Z.|last6=Misra|first6=S.|last7=Rashid|first7=R.|last8=Miall|first8=P.|last9=Deanfield|first9=J.|last10=Benjamin|first10=N.|last11=MacAllister|first11=R.|last12=Hobbs|first12=A. J.|last13=Ahluwalia|first13=A.|journal=Hypertension|volume=51|issue=3|pages=784–90|pmid=18250365|pmc=2839282}}</ref> Για να δημιουργήσει το σώμα μονοξείδιο του αζώτου μέσω της οδού νιτρικών-νιτρωδών-μονοξειδίου του αζώτου, η αναγωγή των νιτρικών σε νιτρώδη (από την νιτρική ρεδουκτάση, ένα βακτηριακό ένζυμο) συμβαίνει στο στόμα, από συμβιωτικά βακτήρια, ένα υποχρεωτικό και αναγκαίο βήμα.<ref>{{cite journal|doi=10.1111/odi.12157|title=The oral microbiome and nitric oxide homoeostasis|year=2013|last1=Hezel|first1=MP|last2=Weitzberg|first2=E|journal=Oral Diseases|pages=7–16|volume=21}}</ref> Η παρακολούθηση της κατάστασης του μονοξειδίου του αζώτου από ελέγχους του σάλιου ανιχνεύει τη βιομετατροπή των νιτρικών που παράγονται από φυτά σε μονοξείδιο του αζώτου. Αύξηση στα επίπεδα του σιελογόνου είναι ενδεικτική δίαιτας πλούσιας σε φυλλώδη λαχανικά που είναι συνήθως άφθονα σε αντιϋπερτασικές δίαιτες όπως η δίαιτα DASH.<ref>{{cite web|last=Green |first=Shawn J. |url=http://www.realworldhealthcare.org/2013/07/turning-dash-strategy-into-reality-for-improved-cardio-wellness-outcomes-part-ii/ |title=Turning DASH Strategy into Reality for Improved Cardio Wellness Outcomes: Part II |publisher=Real World Health Care |date=2013-07-25 |accessdate=2013-10-04}}</ref>

�� παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου είναι αυξημένη σε πληθυσμούς που ζουν σε μεγάλα υψόμετρα, που βοηθά αυτά τα άτομα να αποφύγουν την [[υποξία]] βοηθώντας στην αγγειοδιαστολή της πνευμονικής αγγείωσης. Τα αποτελέσματα περιλαμβάνουν αγγειοδιαστολή, [[νευροδιαβιβαστής|νευροδιαβίβαση]], τροποποίηση του κύκλου των τριχών (hair cycle),<ref>{{cite journal|url=http://www.drproctor.com/Archd.htm |title=Endothelium-Derived Relaxing Factor and Minoxidil: Active Mechanisms in Hair Growth
| pmid=2757417
| journal= Archives of Dermatology|volume= 125|date=August 1989|last1=Proctor|first1=PH|issue=8|pages=1146|doi=10.1001/archderm.1989.01670200122026 }}</ref> της παραγωγής των δραστικών ενδιάμεσων του αζώτου και των πεϊκών στύσεων (μέσω της ικανότητας τους για αγγειοδιαστολή. Η φαρμακευτική [[νιτρογλυκερίνη]] και το νιτρώδες αμύλιο χρησιμεύουν ως αγγειοδιασταλτικά επειδή μετατρέπονται σε μονοξείδιο του αζώτου στο σώμα. Το αγγειοδιασταλτικό  αντιυπερτασικό φάρμακο [[μινοξιδίλη]] περιέχει ένα τμήμα ·NO και μπορεί να δράσει ως αγωνιστής NO. Παρομοίως, η κιτρική [[σιλδεναφίλη]], γνωστή και με το εμπορικό όνομα ''Viagra'', διεγείρει στύσεις κυρίως με βελτίωση σηματοδότησης μέσω της οδού του μονοξειδίου του αζώτου στο πέος.

Το μονοξείδιο του αζώτου (NO) συνεισφέρει στην ομοιόσταση των αγγείων παρεμποδίζοντας την αγγειακή συστολή και αύξηση του λείου μυός, τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων και την προσκόλληση των λευκοκυττάρων στο ενδοθήλιο. Άνθρωποι με αθηροσκλήρωση, [[Διαβήτης (ασθένεια)|διαβήτη]], ή [[Αρτηριακή υπέρταση|υπέρταση]] εμφανίζουν συχνά διαταραγμένες οδούς NO.<ref>{{cite journal
| last = Dessy
| first = C.
| last2 = Ferron
| first2 = O.
| title = Pathophysiological Roles of Nitric Oxide: In the Heart and the Coronary Vasculature|doi=10.2174/1568014043355348
| journal = Current Medical Chemistry – Anti-Inflammatory & Anti-Allergy Agents in Medicinal Chemistry
| volume = 3
| issue = 3
| pages = 207–216
| year = 2004}}</ref> Υψηλή λήψη αλατιού έδειξε ότι εξασθενίζει την παραγωγή NO σε ασθενείς με στοιχειώδη υπέρταση, αν και η βιοδιαθεσιμότητα παραμένει αρρύθμιστη.<ref>{{cite journal|pmid=12207094|year=2002|last1=Osanai|first1=T|last2=Fujiwara|first2=N|last3=Saitoh|first3=M|last4=Sasaki|first4=S|last5=Tomita|first5=H|last6=Nakamura|first6=M|last7=Osawa|first7=H|last8=Yamabe|first8=H|last9=Okumura|first9=K|title=Relationship between salt intake, nitric oxide, and asymmetric dimethylarginine and its relevance to patients with end-stage renal disease|volume=20|issue=5|pages=466–8|journal=Blood purification|doi=10.1159/000063555}}</ref>

Το μονοξείδιο του αζώτου παράγεται επίσης από φαγοκύτταρα ([[μονοπύρηνα]], μακροφάγα (macrophages) και [[Ουδετερόφιλα - πολυμορφοπύρηνα|ουδετερόφιλα]]) ως τμήμα του ανθρώπινου [[Ανοσοποιητικό σύστημα|ανοσοποιητικού συστήματος]].<ref>{{Cite journal|pmid=2126524|year=1990|last1=Green|first1=SJ|last2=Mellouk|first2=S|last3=Hoffman|first3=SL|last4=Meltzer|first4=MS|last5=Nacy|first5=CA|title=Cellular mechanisms of nonspecific immunity to intracellular infection: Cytokine-induced synthesis of toxic nitrogen oxides from L-arginine by macrophages and hepatocytes|volume=25|issue=1–3|pages=15–9|journal=Immunology letters|doi=10.1016/0165-2478(90)90083-3}}</ref> Τα φαγοκύτταρα είναι εφοδιασμένα με επαγώγιμη συνθάση του μονοξειδίου του αζώτου (iNOS), που ενεργοποιείται από [[ιντερφερόνη]]-γάμμα (IFN-γ) ως μοναδικό σήμα ή από παράγοντα νέκρωσης όγκων (tumor necrosis factor ή TNF) μαζί με ένα δεύτερο σήμα.<ref>Gorczyniski and Stanely, Clinical Immunology. Landes Bioscience; Austin, TX. ISBN 1-57059-625-5</ref><ref>{{Cite journal|pmid=8423095|year=1993|last1=Green|first1=SJ|last2=Nacy|first2=CA|last3=Schreiber|first3=RD|last4=Granger|first4=DL|last5=Crawford|first5=RM|last6=Meltzer|first6=MS|last7=Fortier|first7=AH|title=Neutralization of gamma interferon and tumor necrosis factor alpha blocks in vivo synthesis of nitrogen oxides from L-arginine and protection against Francisella tularensis infection in Mycobacterium bovis BCG-treated mice|url=https://archive.org/details/sim_infection-and-immunity_1993-02_61_2/page/689|volume=61|issue=2|pages=689–98|pmc=302781|journal=Infection and immunity}}</ref><ref>{{Cite journal|pmid=8832969|year=1995|last1=Kamijo|first1=R|last2=Gerecitano|first2=J|last3=Shapiro|first3=D|last4=Green|first4=SJ|last5=Aguet|first5=M|last6=Le|first6=J|last7=Vilcek|first7=J|title=Generation of nitric oxide and clearance of interferon-gamma after BCG infection are impaired in mice that lack the interferon-gamma receptor|volume=46|issue=1|pages=23–31|journal=Journal of inflammation}}</ref> Αφ' ετέρου, ο αυξητικός παράγοντας μετασχηματισμού-βήτα (transforming growth factor-beta ή TGF-β) παρέχει ένα ισχυρό ανασταλτικό σήμα στο iNOS, ενώ η ιντερλευκίνη-4 (interleukin-4 ή IL-4) και η IL-10 δίνουν ασθενή ανασταλτικά σήματα. Έτσι, το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να ρυθμίσει το οπλοστάσιο των φαγοκυττάρων που παίζει ρόλο στις φλεγμονικές και ανοσολογικές αποκρίσεις.<ref>{{Cite journal|pmid=7537721|year=1994|last1=Green|first1=SJ|last2=Scheller|first2=LF|last3=Marletta|first3=MA|last4=Seguin|first4=MC|last5=Klotz|first5=FW|last6=Slayter|first6=M|last7=Nelson|first7=BJ|last8=Nacy|first8=CA|title=Nitric oxide: Cytokine-regulation of nitric oxide in host resistance to intracellular pathogens|volume=43|issue=1–2|pages=87–94|journal=Immunology letters|doi=10.1016/0165-2478(94)00158-8}}</ref> Το μονοξείδιο του αζώτου εκκρίνεται ως ελεύθερες ρίζες σε ανοσολογική απόκριση και είναι τοξικό στα βακτήρια και τα ενδοκυτταρικά παράσιτα, συμπεριλαμβανομένης της ''λεϊσμάνια (Leishmania)''<ref>{{Cite journal|pmid=2124240|year=1990|last1=Green|first1=SJ|last2=Crawford|first2=RM|last3=Hockmeyer|first3=JT|last4=Meltzer|first4=MS|last5=Nacy|first5=CA|title=Leishmania major amastigotes initiate the L-arginine-dependent killing mechanism in IFN-gamma-stimulated macrophages by induction of tumor necrosis factor-alpha|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-immunology_1990-12-15_145_12/page/4290|volume=145|issue=12|pages=4290–7|journal=Journal of immunology }}</ref> και της [[ελονοσία]]ς·<ref>{{cite journal|doi=10.1084/jem.180.1.353|title=Induction of nitric oxide synthase protects against malaria in mice exposed to irradiated Plasmodium berghei infected mosquitoes: Involvement of interferon gamma and CD8+ T cells|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-medicine_1994-07_180_1/page/353|year=1994|last1=Seguin|first1=M. C.|journal=Journal of Experimental Medicine|volume=180|pages=353–8|pmid=7516412|last2=Klotz|first2=FW|last3=Schneider|first3=I|last4=Weir|first4=JP|last5=Goodbary|first5=M|last6=Slayter|first6=M|last7=Raney|first7=JJ|last8=Aniagolu|first8=JU|last9=Green|first9=SJ|issue=1|pmc=2191552}}</ref><ref>{{Cite journal|pmid=1903415|year=1991|last1=Mellouk|first1=S|last2=Green|first2=SJ|last3=Nacy|first3=CA|last4=Hoffman|first4=SL|title=IFN-gamma inhibits development of Plasmodium berghei exoerythrocytic stages in hepatocytes by an L-arginine-dependent effector mechanism|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-immunology_1991-06-01_146_11/page/3970|volume=146|issue=11|pages=3971–6|journal=Journal of immunology }}</ref><ref>{{Cite journal|pmid=7534796|year=1995|last1=Klotz|first1=FW|last2=Scheller|first2=LF|last3=Seguin|first3=MC|last4=Kumar|first4=N|last5=Marletta|first5=MA|last6=Green|first6=SJ|last7=Azad|first7=AF|title=Co-localization of inducible-nitric oxide synthase and Plasmodium berghei in hepatocytes from rats immunized with irradiated sporozoites|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-immunology_1995-04-01_154_7/page/3390|volume=154|issue=7|pages=3391–5|journal=Journal of immunology}}</ref> ο μηχανισμός για αυτό συμπεριλαμβάνει βλάβη του DNA<ref>
{{cite journal|doi=10.1126/science.1948068|title=DNA deaminating ability and genotoxicity of nitric oxide and its progenitors|url=https://archive.org/details/sim_science_1991-11-15_254_5034/page/1000|year=1991|last1=Wink|first1=D.|last2=Kasprzak|first2=K.|last3=Maragos|first3=C.|last4=Elespuru|first4=R.|last5=Misra|first5=M|last6=Dunams|first6=T.|last7=Cebula|first7=T.|last8=Koch|first8=W.|last9=Andrews|first9=A.|last10=Allen|first10=J.|last11=Et|first11=al.|journal=Science|volume=254|issue=5034|pages=1001–3|pmid=1948068
}}</ref><ref>
{{cite journal|doi=10.1073/pnas.89.7.3030|title=DNA Damage and Mutation in Human Cells Exposed to Nitric Oxide in vitro|year=1992|last1=Nguyen|first1=T.|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=89|issue=7|pages=3030–3034|last2=Brunson|first2=D.|last3=Crespi|first3=C. L.|last4=Penman|first4=B. W.|last5=Wishnok|first5=J. S.|last6=Tannenbaum|first6=S. R.|pmid=1557408|pmc=48797}} Free text.</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1021/tx050283e|title=Threshold Effects of Nitric Oxide-Induced Toxicity and Cellular Responses in Wild-Type and p53-Null Human Lymphoblastoid Cells|year=2006|last1=Li|first1=Chun-Qi|last2=Pang|first2=Bo|last3=Kiziltepe|first3=Tanyel|last4=Trudel|first4=Laura J.|last5=Engelward|first5=Bevin P.|last6=Dedon|first6=Peter C.|last7=Wogan|first7=Gerald N.|journal=Chemical Research in Toxicology|volume=19|issue=3|pages=399–406|pmid=16544944|pmc=2570754}} free text</ref> και αποδόμηση των κέντρων σιδήρου θείου σε ιόντα σιδήρου και ενώσεις νιτροσυλο-σιδήρου (iron-nitrosyl).<ref>{{cite journal|doi=10.1016/S0006-291X(88)80015-9|title=Nitric oxide: A cytotoxic activated macrophage effector molecule|year=1988|last1=Hibbs|first1=John B.|last2=Taintor|first2=Read R.|last3=Vavrin|first3=Zdenek|last4=Rachlin|first4=Elliot M.|journal=Biochemical and Biophysical Research Communications|volume=157|pages=87–94|pmid=3196352|issue=1}}</ref>

Η επαγώγιμη οδός (iNOS) της σύνθεσης του μονοξειδίου του αζώτου στα φαγοκύτταρα μπορεί να δημιουργήσει μεγάλες ποσότητες ασύζευκτων ηλεκτρονίων [[άζωτο|·N]][[οξυγόνο|O]] που προκαλούν [[απόπτωση]] και συνεπώς τον θάνατο των κυττάρων. Σε εργαστηριακές μελέτες φαίνεται ότι η δημιουργία  φαγοκυττάρων που εξαρτώνται από το ασύζευκτο ηλεκτρόνιο [[άζωτο|·N]][[οξυγόνο|O]] σε συγκεντρώσεις μεγαλύτερες από 400-500 NM προκαλεί απόπτωση στα γειτονικά κύτταρα και αυτό το αποτέλεσμα μπορεί να δράσει με παρόμοιο τρόπο με εξειδικευμένους μεσολαβητές (Specialized pro-resolving mediators) ώστε να μειώσει  και να αντιστρέψει τις φλεγμονώδεις αποκρίσεις εξουδετερώνοντας και στη συνέχεια επιταχύνοντας τον καθαρισμό των προφλεγμονωδών κυττάρων από  φλεγμονώδεις ιστούς.<ref name="pmid26095908">{{cite journal | vauthors = Wallace JL, Ianaro A, Flannigan KL, Cirino G | title = Gaseous mediators in resolution of inflammation | journal = Seminars in Immunology | volume = 27 | issue = 3 | pages = 227–33 | year = 2015 | pmid = 26095908 | doi = 10.1016/j.smim.2015.05.004 | url = }}</ref> Όμως, ο ρόλος του ασύζευκτου ηλεκτρονίου  [[άζωτο|·N]][[οξυγόνο|O]] στη φλεγμονή είναι περίπλοκος με μελέτες προτύπων που περιλαμβάνουν ιογενή λοίμωξη που προτείνει ότι αυτός ο αερώδης μεσολαβητής μπορεί επίσης να προάγει τη φλεγμονή.<ref name="pmid26208702">{{cite journal | vauthors = Uehara EU, Shida Bde S, de Brito CA | title = Role of nitric oxide in immune responses against viruses: beyond microbicidal activity | journal = Inflammation Research : Official Journal of the European Histamine Research Society ... [Et Al.] | volume = 64 | issue = 11 | pages = 845–52 | year = 2015 | pmid = 26208702 | doi = 10.1007/s00011-015-0857-2 | url = }}</ref>

Σε απάντηση, πολλά παθογόνα βακτήρια έχουν εξελίξει μηχανισμούς για αντίσταση στο μονοξείδιο του αζώτου.<ref>{{cite book |author=Janeway, C. A. |title=Immunobiology: the immune system in health and disease |publisher=Garland Science |location=New York |year=2005 |edition=6th |isbn=0-8153-4101-6 |displayauthors=etal  }}</ref> Επειδή το μονοξείδιο του αζώτου μπορεί να χρησιμεύσει ως ''μετρητής φλεγμονών (inflammometer)''  σε συνθήκες όπως το [[άσθμα]], υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη χρήση του εκπνεόμενου μονοξειδίου του αζώτου ως αναπνευστικής δοκιμασίας σε ασθένειες με φλεγμονή της αναπνευστικής οδού. Μειωμένα επίπεδα εκπνεόμενου NO έχουν συσχετιστεί με έκθεση σε ρύπανση του αέρα σε ποδηλάτες και καπνιστές, αλλά γενικά, αυξημένα επίπεδα εκπνεόμενου NO συσχετίζονται με έκθεση σε ρύπανση του αέρα.<ref name="Jacobs">{{cite journal|doi=10.1186/1476-069X-9-64|title=Subclinical responses in healthy cyclists briefly exposed to traffic-related air pollution: An intervention study|year=2010|last1=Jacobs|first1=Lotte|last2=Nawrot|first2=Tim S|last3=De Geus|first3=Bas|last4=Meeusen|first4=Romain|last5=Degraeuwe|first5=Bart|last6=Bernard|first6=Alfred|last7=Sughis|first7=Muhammad|last8=Nemery|first8=Benoit|last9=Panis|first9=Luc|journal=Environmental Health|volume=9|pages=64|pmid=20973949|pmc=2984475}}</ref>

Το μονοξείδιο του αζώτου μπορεί να συμβάλει σε βλάβη από επαναιμάτωση (reperfusion injury)] όταν παράγεται υπερβολική ποσότητα κατά τη διάρκεια επαναιμ��τωσης (μετά από περίοδο ισχαιμίας (ischemia)) αντιδρά με υπεροξείδιο για να παραγάγει το επιβλαβές οξειδωτικό υπεροξυνιτρώδες (peroxynitrite). Αντίθετα, το εισπνεόμενο μονοξείδιο του αζώτου βοηθά στην επιβίωση και ανάκτηση από δηλητηρίαση με παρακουάτ (paraquat), που παράγει επιβλαβές υπεροξείδιο για τους ιστούς του πνεύμονα και παρεμποδίζει τον μεταβολισμό του NOS.

Στα φυτά, το μονοξείδιο του αζώτου μπορεί να παραχθεί από οποιαδήποτε από τις τέσσερις παρακάτω οδούς: (i) L-αριγινίνη  που εξαρτάται από τη συνθάση του μονοξειδίου του αζώτου,<ref>{{cite journal|title=Cellular and subcellular localization of endogenous nitric oxide in young and senescent pea plants|url=https://archive.org/details/sim_plant-physiology_2004-09_136_1/page/2722|author=Corpas, F. J. |journal=Plant Physiology|volume=136 |issue=1 |pages=2722–33 |year=2004|doi=10.1104/pp.104.042812|pmid=15347796|pmc=523336|first2=JB|last3=Carreras |first3=A|last4=Quirós |first4=M|last5=León |first5=AM|last6=Romero-Puertas |first6=MC|last7=Esteban |first7=FJ|last8=Valderrama |first8=R|last9=Palma |first9=JM|last10=Sandalio |first10=LM|last11=Gómez |first11=M|last12=Del Río |first12=LA|last2=Barroso }}</ref><ref>{{cite journal |author=Corpas, F. J. |title=Constitutive arginine-dependent nitric oxide synthase activity in different organs of pea seedlings during plant development|journal=Planta|volume=224|issue=2 |pages=246–54|year=2006|doi=10.1007/s00425-005-0205-9 |pmid=16397797 |first2=Juan B. |last3=Carreras|first3=Alfonso |last4=Valderrama|first4=Raquel |last5=Palma|first5=José M. |last6=León|first6=Ana M. |last7=Sandalio|first7=Luisa M. |last8=Del Río|first8=Luis A|last2=Barroso}}</ref><ref>{{cite journal |author=Valderrama, R.|title=Nitrosative stress in plants|journal=FEBS Lett|volume=581|issue=3 |pages=453–61|year=2007|doi=10.1016/j.febslet.2007.01.006 |pmid=17240373 |first2=Francisco J. |last3=Carreras|first3=Alfonso |last4=Fernández-Ocaña|first4=Ana |last5=Chaki|first5=Mounira |last6=Luque|first6=Francisco |last7=Gómez-Rodríguez|first7=María V. |last8=Colmenero-Varea|first8=Pilar |last9=Del Río|first9=Luis A. |last10=Barroso|first10=Juan B.|last2=Corpas}}</ref> (although the existence of animal NOS homologs in plants is debated),<ref>{{cite journal |author=Corpas, F. J.|title=Enzymatic sources of nitric oxide in plant cells – beyond one protein–one function|url=https://archive.org/details/sim_new-phytologist_2004-05_162_2/page/246|journal=New Phytologist|volume=162|issue= 2|pages=246–7|year=2004|doi=10.1111/j.1469-8137.2004.01058.x |last2=Barroso |first2=Juan B. |last3=Del Rio |first3=Luis A.}}</ref> (ii) δεσμευμένη μεμβράνη πλάσματος νιτρικής ρεδουκτάσης (nitrate reductase), (iii) μιτοχονδριακή αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων, ή (iv) μη ενζυματικές αντιδράσεις. Είναι ένα σηματοδοτικό μόριο, δρα κυρίως κατά του [[οξειδωτικό στρες|οξειδωτικού άγχους]] και παίζει επίσης ρόλο στις παθογενείς αλληλεπιδράσεις των φυτών. Η επεξεργασία  κομμένων ανθών και άλλων φυτών με μονοξείδιο του αζώτου έχει δείξει επιμήκυνση του χρόνου πριν το μαράζωμα.<ref>{{Cite journal | last1 = Siegel-Itzkovich | first1 = J. | title = Viagra makes flowers stand up straight | doi = 10.1136/bmj.319.7205.274a | journal = BMJ | volume = 319 | issue = 7205 | pages = 274 | year = 1999 | pmid = 10426722| pmc =1126920 }}</ref>

Δύο σημαντικοί βιολογικοί μηχανισμοί αντίδρασης του μονοξειδίου του αζώτου είναι η S-νιτροποίηση των θειολών,  και η νιτροσυλίωση  των ιόντων των μετάλλων μετάπτωσης. Η S-νιτροποίηση περιλαμβάνει την (αντίστροφη) μετατροπή των ομάδων [[θειόλες|θειολών]] περιλαμβανομένων των υπολειμμάτων [[κυστεΐνη]]ς σε πρωτεΐνες, για να σχηματίσει S-νιτροδοθειόλες (RSNOs). Η S-νιτροποίηση είναι ένας μηχανισμός για δυναμική, μεταμεταγραφική ρύθμιση των περισσότερων ή όλων των μεγάλων κατηγοριών πρωτεϊνών.<ref>van Faassen, E. and Vanin, A. (eds.) (2007) ''Radicals for life: The various forms of nitric oxide''. Elsevier, Amsterdam, ISBN 978-0-444-52236-8</ref> Ο δεύτερος μηχανισμός, η νιτροσυλίωση, περιλαμβάνει τη  involves the σύνδεση του ·NO με ιόν μετάλλου μετάπτωσης όπως ο σίδηρος ή ο χαλκός. Σε αυτήν τη λειτουργία, το ·NO αναφέρεται ως ο νιτρόσυλο προσδέτης. Οι τυπικές περιπτώσεις περιλαμβάνουν τη νιτροσυλίωση πρωτεϊνών αίμης όπως κυτοχρώματα, απενεργοποιώντας έτσι την κανονική ενζυματική δραστικότητα του ενζύμου. Το νιτροσυλιωμένο ιόν σιδήρου είναι ιδιαίτερα σταθερό, επειδή η σύνδεση του νιτρόσυλο προσδέτη στο  δισθενή σίδηρο (Fe(II)) είναι πολύ ισχυρή. Η αιμογλοβίνη είναι ένα σημαντικό παράδειγμα πρωτεΐνης της αίμης που μπορεί να τροποποιηθεί από ·NO και με τις δύο οδούς: το ·NO μπορεί να προσδεθεί άμεσα στην αίμη στην αντίδραση νιτροσυλίωσης και σχηματίζουν ανεξάρτητα  S-νιτροδοθειόλες με S-νιτροποίηση των ημίσεων των θειολών.<ref>van Faassen, E. and Vanin, A. (2004) "Nitric Oxide", in ''Encyclopedia of Analytical Science'', 2nd ed., Elsevier, ISBN 0127641009.</ref>

===Μηχανισμός δράσης===
Υπάρχουν αρκετοί μηχανισμοί με τους οποίους το ·NO έχει δείξει ότι επηρεάζει τη βιολογία των ζωντανών κυττάρων. Αυτοί περιλαμβάνουν την οξείδωση των πρωτεϊνών που περιέχουν σίδηρο όπως η ριβονουκλεοτιδική αναγωγάση (ribonucleotide reductase) και η ακονιτάση (aconitase), η ενεργοποίηση της διαλυτής γουανιλικής κυκλάσης (guanylate cyclase), η ADP ριβοσυλίωση των πρωτεϊνών, η νιτροσυλίωση της οξυθειούχου ομάδας της πρωτεΐνης  και η ενεργοποίηση του ρυθμιστικού παράγοντα του σιδήρου.<ref>{{cite journal|pmid=7658698|year=1995|last1=Shami|first1=PJ|last2=Moore|first2=JO|last3=Gockerman|first3=JP|last4=Hathorn|first4=JW|last5=Misukonis|first5=MA|last6=Weinberg|first6=JB|title=Nitric oxide modulation of the growth and differentiation of freshly isolated acute non-lymphocytic leukemia cells|url=https://archive.org/details/sim_leukemia-research_1995-08_19_8/page/527|volume=19|issue=8|pages=527–33|journal=Leukemia research|doi=10.1016/0145-2126(95)00013-E}}</ref> Το ·NO έχει δείξει ότι ενεργοποιεί το NF-κB σε περιφερειακά αιματικά μονοπυρηνικά κύτταρα, έναν σημαντικό παράγοντα μεταγραφής στη γονιδιακή έκφραση iNOS ως απάντηση σε φλεγμονή.<ref>{{cite journal|author1=Kaibori M. |author2=Sakitani K. |author3=Oda M. |author4=Kamiyama Y. |author5=Masu Y. |author6=Okumura T. |year=1999|title=Immunosuppressant FK506 inhibits inducible nitric oxide synthase gene expression at a step of NF-κB activation in rat hepatocytes|journal=J. Hepatol.|volume=30|pages=1138–1145|doi=10.1016/S0168-8278(99)80270-0|pmid=10406194|issue=6}}</ref>

Βρέθηκε ότι το ·NO δρα μέσω διέγερσης της διαλυτής γουανιλικής κυκλάσης, που είναι ετεροδιμερές ένζυμο με επακόλουθο σχηματισμό κυκλικού GMP. Το κυκλικό GMP ενεργοποιεί την πρωτεϊνική κινάση G, που προκαλεί επαναπρόσληψη του Ca<sup>2+</sup> και το άνοιγμα των ενεργοποιούμενων από το ασβέστιο διαύλων καλίου. Η πτώση στη συγκέντρωση του Ca<sup>2+</sup> εξασφαλίζει ότι η κινάση της ελαφριάς αλυσίδας της μυοσίνης (myosin light-chain kinase ή MLCK) δεν μπορεί πια να φωσφορυλιώσει το μόριο της μυοσίνης, σταματώντας έτσι τον κύκλο διασταυρούμενης γέφυρας (crossbridge cycle) και οδηγώντας σε χαλάρωση του κυττάρου του λείου μυός.<ref>{{cite book|pmid=174|year=2003|last1=Rhoades|first1=RA|last2=Tanner|first2=GA|title=Medical physiology 2nd edition}}</ref>

==Ιατρική χρήση==

=== Νεογνική χρήση ===
Μίγματα μονοξειδίου του αζώτου/οξυγόνου χρησιμοποιούνται σε αυξημένη φροντίδα για να προάγουν τριχοειδή και πνευμονική  διαστολή ώστε να αντιμετωπίσουν πρωτογενή πνευμονική υπέρταση  σε νεογνά<ref>{{cite journal |author=Finer NN, Barrington KJ |title=Nitric oxide for respiratory failure in infants born at or near term |journal=Cochrane Database Syst Rev |issue=4 |pages=CD000399 |year=2006 |pmid=17054129 |doi=10.1002/14651858.CD000399.pub2 |editor1-last=Finer |editor1-first=Neil|last2=Barrington }}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Chotigeat U, Khorana M, Kanjanapattanakul W |title=Inhaled nitric oxide in newborns with severe hypoxic respiratory failure |journal=J Med Assoc Thai |volume=90 |issue=2 |pages=266–71 |year=2007 |pmid=17375630 }}</ref> μεταμηκωνιακής εισπνοής (post-meconium aspiration) και σχετικά με τη γέννηση ελαττώματα. Αυτά είναι συνήθως αέρια μείγματα έσχατης λύσης πριν τη χρήση εξωσωματικής οξυγόνωσης με μεμβράνη (extracorporeal membrane oxygenation ή ECMO). Η θεραπεία με μονοξείδιο του αζώτου έχει τη δυναμική της σημαντικής αύξησης της ποιότητας της ζωής και σε κάποιες περιπτώσεις, σώζει ζωές βρεφών που κινδυνεύουν από πνευμονικές αγγειακές νόσους.<ref>{{cite journal|pmid=10690334|year=1999|last1=Hayward|first1=CS|last2=Kelly|first2=RP|last3=MacDonald|first3=PS|title=Inhaled nitric oxide in cardiology practice|url=https://archive.org/details/sim_cardiovascular-research_1999-08-15_43_3/page/628|volume=43|issue=3|pages=628–38|journal=Cardiovascular research|doi=10.1016/S0008-6363(99)00114-5}}</ref>

=== Παιδιατρική και ενήλικη χρήση ===
Προς το παρόν στις ΗΠΑ, το μονοξείδιο του αζώτου δεν είναι εγκεκριμένο για κανέναν πληθυσμό πλην των [[βρέφος|βρεφών]]. Στη ρύθμιση ICU για ενήλικες, το εισπνεόμενο ·NO μπορεί να βελτιώσει την υποξαιμία σε οξεία πνευμονική βλάβη (acute lung injury), στο σύνδρομο της οξείας αναπνευστικής ανεπάρκειας (acute respiratory distress syndrome) και σε σοβαρή πνευμονική υπέρταση, αν και τα αποτελέσματα είναι βραχύβια και δεν υπάρχουν μελέτες που να δείχνουν βελτιωμένα κλινικά αποτελέσματα. Χρησιμοποιείται σε εξατομικευμένη βάση σε ICUs ως συμπλήρωμα σε άλλες  οριστικές θεραπείες για αντιστρέψιμες αιτίες υποξαιμικής αναπνευστικής ανεπάρκειας.<ref>{{cite journal |author1=Mark J.D. Griffiths, M.R.C.P. |author2=Timothy W. Evans, M.D. |title= Inhaled Nitric Oxide Therapy in Adults |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2005-12-22_353_25/page/2683 |journal=N Engl J Med |volume=353 |pages=2683–2695 |date=December 22, 2005 |doi=10.1056/NEJMra051884 |issue=25 |pmid=16371634}}</ref>

=== Δοσολογία και ισχύς ===
Προς το παρόν στις ΗΠΑ, το μονοξείδιο του αζώτου είναι αέριο διαθέσιμο σε συγκεντρώσεις μόνο 100 ppm και 800 ppm. Υπερδοσολογία με εισπνεόμενο μονοξείδιο του αζώτου θα εμφανιστεί με αύξηση στη μεθαιμοσφαιρίνη (methemoglobin) και σε πνευμονική τοξικότητα που σχετίζεται με εισπνεόμενο ·NO. Αυξημένο NO μπορεί να προκαλέσει οξεία πνευμονική βλάβη (acute lung injury).

=== Αντενδείξεις ===
Το εισπνεόμενο μονοξείδιο του αζώτου αντενδείκνυται για τη θεραπεία νεογνών που εξαρτώνται από δεξιά προς τα αριστερά παράκαμψη του αίματος. Αυτό συμβαίνει επειδή το μονοξείδιο του αζώτου μειώνει την αντίσταση της πνευμονικής κυκλοφορίας διαστέλλοντας τα πνευμονικά αιμοφόρα αγγεία. Η αυξημένη πνευμονική επιστροφή αυξάνει την πίεση στον αριστερό καρδιακό κόλπο, προκαλώντας κλείσιμο του ωοειδούς τρήματος και μείωση της αιματικής ροής μέσω του αρτηριακού πόρου. Το κλείσιμο αυτών των παρακάμψεων μπορεί να σκοτώσει τα νεογνά με καρδιακές ανωμαλίες που βασίζονται στη δεξιά προς τα αριστερά παράκαμψη του αίματος.

=== Πνευμονική εμβολή ===
Το μονοξείδιο του αζώτου χορηγείται επίσης ως θεραπεία διάσωσης (salvage therapy) σε ασθενείς με οξεία δεξιά κοιλιακή ανεπάρκεια (acute right ventricular failure) δευτερογενώς από πνευμονική εμβολή (pulmonary embolism).<ref name="pmid22005573">{{cite journal| vauthors=Summerfield DT, Desai H, Levitov A, Grooms DA, Marik PE | title=Inhaled Nitric Oxide as Salvage Therapy in Massive Pulmonaryembolism: A Case Series | journal=Respir Care | year= 2011 | volume=  57| issue=  3| pages=  444–8| pmid=22005573 | doi=10.4187/respcare.01373 }}</ref>

=== Φαρμακολογία ===
Το μονοξείδιο του αζώτου θεωρείται αντιστηθαγχικό φάρμακο (Antianginal drug): Προκαλεί αγγειοδιαστολή, που μπορεί να βοηθήσει με τον ισχαιμικό πόνο, γνωστό ως στηθάγχη, μειώνοντας τον καρδιακό φόρτο εργασίας. Διαστέλλοντας  τις αρτηρίες, τα φάρμακα του μονοξειδίου του αζώτου χαμηλώνουν την αρτηριακή πίεση και  αφήνουν κοιλιακή πίεση πλήρωσης.<ref name="Jonathan Abrams 1996">{{cite journal|doi=10.1016/S0002-9149(96)00186-5|title=Beneficial actions of nitrates in cardiovascular disease|year=1996|last1=Abrams|first1=J|journal=The American Journal of Cardiology|volume=77|pages=31C–7C|pmid=8638524|issue=13}}</ref>

Αυτή η αγγειοδιαστολή δεν μειώνει τον όγκο του αίματος που αντλεί η καρδιά, αλλά μάλλον μειώνει τη δύναμη που ο καρδιακός μυς πρέπει να εξασκήσει για να αντλήσει τον ίδιο όγκο αίματος. Χάπια νιτρογλυκερίνης, που παίρνονται υπογλώσσια (κάτω από τη γλώσσα), χρησιμοποιούνται για να αποτρέψουν ή να αντιμετωπίσουν οξύ πόνο στήθους. Η νιτρογλυκερίνη δρα με μια [[θειόλες|όξινη θειούχο]] ομάδα (–SH) για να παραγάγει μονοξείδιο του αζώτου, που απαλύνει τον πόνο προκαλώντας αγγειοδιαστολή. Υπάρχει ένας δυνητικός ρόλος για τη χρήση του μονοξειδίου του αζώτου σε ελάφρυνση συσταλτικών δυσλειτουργιών ουροδόχου κύστης,<ref name="Moro et al. 2013">{{cite journal | last1 = Moro| first1 = C | last2 = Leeds | first2 = C | last3 = Chess-Williams | first3 = R | title = Contractile activity of the bladder urothelium/lamina propria and its regulation by nitric oxide | journal = Eur J Pharmacol. |date=January 2012| volume = 674| issue = 2–3 | pages = 445–449| pmid = 22119378 | doi = 10.1016/j.ejphar.2011.11.020}}</ref><ref name="Andersson et al. 2008">{{cite journal | last1 = Andersson| first1 = M.C | last2 = Tobin | first2 = G | last3 = Giglio | first3 = D | title = Cholinergic nitric oxide release from the urinary bladder mucosa in cyclophosphamide-induced cystitis of the anaesthetized rat | journal = Br J Pharmacol |date=February 2008| volume = 153| issue = 7 | pages = 1438–44| pmc = 2437908 | doi = 10.1038/bjp.2008.6 | pmid=18246091}}</ref> και πρόσφατα στοιχεία προτείνουν ότι τα νιτρικά μπορεί να είναι ωφέλιμα για τη θεραπεία της στηθάγχης λόγω της μειωμένης κατανάλωσης μυοκαρδιακού οξυγόνου και με τη μείωση του  προφορτίου και του μεταφορτίου καθώς και με κάποια άμεση αγγειοδιαστολή των στεφανιαίων αγγείων.<ref name="Jonathan Abrams 1996"/>

=== Συναφή προβλήματα ===
Υπάρχουν κάποια συναφή παράπονα με τη χρήση του μονοξειδίου του αζώτου σε νεογνά. Κάποια περιλαμβάνουν σφάλματα δόσης σχετικά με το σύστημα διανομής, κεφαλαλγίες σχετικές με την περιβαλλοντική έκθεση του μονοξειδίου του αζώτου στο νοσοκομειακό προσωπικό,  υπόταση και υποξαιμία που σχετίζονται με οξεία στέρηση του φαρμάκου, καθώς και πνευμονικό οίδημα σε ασθενείς με σύνδρομο CREST.

=== Μηχανισμός δράσης ===
Το μονοξείδιο του αζώτου είναι μια ένωση που παράγεται από πολλά κύτταρα του σώματος. Χαλαρώνει τους αγγειακούς λείους μυς συνδέοντας τους με το τμήμα της αίμης του κυτταροδιαλύματος της  γουανιλικής κυκλάσης, που ενεργοποιεί τη γουανυλική κυκλάση και αυξάνει τα ενδοκυτταρικά επίπεδα της κυκλικής 3’,5’-μονοφωσφορικής γουανοσίνης, που στη συνέχεια οδηγούν σε αγγειοδιαστολή.  Όταν εισπνέεται, το μονοξείδιο του αζώτου διαστέλλει την πνευμονική αγγείωση και έχει ελάχιστη επίδραση στην αγγείωση του συνολικού σώματος.<ref name="pmid16870914">{{cite journal|vauthors=Kinsella JP, Cutter GR, Walsh WF, Gerstmann DR, Bose CL, Hart C | title=Early inhaled nitric oxide therapy in premature newborns with respiratory failure |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-07-27_355_4/page/354 | journal=N Engl J Med | year= 2006 | volume= 355 | issue= 4 | pages= 354–64 | pmid=16870914 | doi=10.1056/NEJMoa060442 | displayauthors=etal  }}</ref>

Το εισπνεόμενο μονοξείδιο του αζώτου φαίνεται να αυξάνει τη μερική πίεση του αρτηριακού οξυγόνου (P<sub>a</sub>O<sub>2</sub>) διαστέλλοντας τα πνευμονικά αγγεία σε καλύτερα αεριζόμενες περιοχές του πνεύμονα,  απομακρύνοντας  τη πνευμονική ροή του αίματος  από τα τμήματα του πνεύμονα με χαμηλούς λόγους αερισμού/διαπότισης  (ventilation/perfusion ή V/Q) προς τα τμήματα με κανονικούς ή καλύτερους λόγους.<ref name="pmid16870913">{{cite journal|vauthors=Ballard RA, Truog WE, Cnaan A, Martin RJ, Ballard PL, Merrill JD | title=Inhaled nitric oxide in preterm infants undergoing mechanical ventilation |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-07-27_355_4/page/342 | journal=N Engl J Med | year= 2006 | volume= 355 | issue= 4 | pages= 343–53 | pmid=16870913 | doi=10.1056/NEJMoa061088  | displayauthors=etal  }}</ref>

==== Φαρμακοκινητική ====
Το μονοξείδιο του αζώτου απορροφάται συστηματικά μετά από εισπνοή. Το μεγαλύτερο μέρος του κινείται κατά μήκος του πνευμονικού τριχοειδούς στρώματος όπου συνδυάζεται με την αιμογλοβίνη που είναι κορεσμένη  με οξυγόνο από 60% έως 100%.

Τα νιτρικά έχουν ταυτοποιηθεί ως ο κύριος μεταβολίτης μονοξειδίου του αζώτου που αποβάλλεται στα ούρα, θεωρούμενος μεγαλύτερος από το 70% της εισπνεόμενης δόσης του μονοξειδίου του αζώτου. Τα νιτρικά καθαρίζονται από το πλάσμα από τα νεφρά με ρυθμούς που πλησιάζουν τον ρυθμό της σπειραματικής διήθησης.

== Επαγγελματική ασφάλεια και υγεία ==
Οι άνθρωποι μπορούν να εκτεθούν στο μονοξείδιο του αζώτου στους τόπους εργασίας αναπνέοντάς το. Η Υπηρεσία Επαγγελματικής Ασφάλειας και Υγείας (Occupational Safety and Health Administration ή OSHA) έχει ορίσει το επιτρεπτό όριο ([[όριο επιτρεπτής έκθεσης]]) για την έκθεση σε μονοξείδιο του αζώτου στον τόπο εργασίας ως 25 ppm (30&nbsp;mg/m<sup>3</sup>) για εργάσιμη ημέρα 8 ωρών. Το Εθνικό Ινστιτούτο για την Επαγγελματική Υγεία και Ασφάλεια των ΗΠΑ (NIOSH) έχει ορίσει ως [[συνιστώμενο όριο έκθεσης]] (REL) 25 ppm (30&nbsp;mg/m<sup>3</sup>) για μια περίοδο εργασίας 8 ωρών. Σε επίπεδα 100 ppm, το μονοξείδιο του αζώτου καθίσταται άμεσα επικίνδυνο για τη ζωή και την υγεία.<ref>{{Cite web|title = CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Nitric oxide|url = http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0448.html|website = www.cdc.gov|accessdate = 2015-11-20}}</ref>

==Παραπομπές==
<references />

==Παραπέρα μελέτη==
*Butler A. and Nicholson R.; [https://books.google.com/books?id=0d1Z0m76YeYC&printsec=frontcover "Life, death and NO."] Cambridge 2003. ISBN 978-0-85404-686-7.
*van Faassen, E. E.; Vanin, A. F. (eds); [https://books.google.com/books?id=UJ4glFNEcn0C&printsec=frontcover "Radicals for life: The various forms of Nitric Oxide."] Elsevier, Amsterdam 2007. ISBN 978-0-444-52236-8.
*Ignarro, L. J. (ed.); [https://books.google.com/books?id=h5FugARr4bgC&printsec=frontcover "Nitric oxide:biology and pathobiology."] Academic Press, San Diego 2000. ISBN 0-12-370420-0.

==Εξωτερικοί σύνδεσμοι==
*[http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics1311.htm International Chemical Safety Card 1311]
*[http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0448.html CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards]
*[http://www.nobel.se/medicine/laureates/1998/index.html 1998 Nobel Prize in Physiology/Medicine for discovery of NO's role in cardiovascular regulation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020126143157/http://www.nobel.se/medicine/laureates/1998/index.html |date=2002-01-26 }}
*{{cite web |url= http://www.diabetesincontrol.com/burkearchive/summary.pdf |title= Nitric oxide and its role in health and diabetes. |accessdate= 2017-02-26 |archive-date= 2015-07-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150718024556/http://www.diabetesincontrol.com/burkearchive/summary.pdf |url-status= dead }}
*[http://mattson.creighton.edu/NOx/index.html Microscale Gas Chemistry: Experiments with Nitrogen Oxides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615045842/http://mattson.creighton.edu/NOx/index.html |date=2010-06-15 }}
*[http://www.livescience.com/980-brain-boots-computer.html Your Brain Boots Up Like a Computer] – new insights about the biological role of nitric oxide.
*[http://www.podiatrytoday.com/article/5164 Assessing The Potential of Nitric Oxide in the Diabetic Foot]
*[http://www.sciencedaily.com/releases/2007/11/071121213845.htm New Discoveries About Nitric Oxide Can Provide Drugs For Schizophrenia]
*[https://web.archive.org/web/20090930092625/http://ull.chemistry.uakron.edu/erd/Chemicals/8000/6828.html Nitric Oxide at the Chemical Database]

{{Ενώσεις αζώτου1}}
{{Οξείδια}}
{{Ενώσεις οξυγόνου}}
{{Authority control}}


{{DEFAULTSORT:Μονοξειδιο αζωτου}}

[[Κατηγορία:Χημικές ρίζες]]
[[Κατηγορία:Ανόργανες ενώσεις του αζώτου]]
[[Κατηγορία:Νευροδιαβιβαστές]]
[[Κατηγορία:Κύκλος του αζώτου]]
[[Κατηγορία:Οξείδια του αζώτου]]
Πρότυπα που χρησιμοποιούνται σε αυτή την σελίδα:
Επιστροφή στη σελίδα Μονοξείδιο του αζώτου.
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/wiki/Μονοξείδιο_του_αζώτου"