Προβολή πηγαίου κώδικα για τη σελίδα Ποδοσφαιρικός πολιτισμός

Δεν έχετε την άδεια να τροποποιήσετε αυτή τη σελίδα, για τον ακόλουθο λόγο:
Η διεύθυνση IP σας βρίσκεται σε ένα εύρος που έχει αποκλειστεί σε όλα τα wiki του Ιδρύματος Wikimedia.
Ο αποκλεισμός έγινε από ‪Jon Kolbert‬ . Ο λόγος που δίνεται είναι Open proxy/Webhost: See the help page if you are affected .
Έναρξη αποκλεισμού: 05:35, 21 Φεβρουαρίου 2024
Λήξη αποκλεισμού: 05:35, 21 Φεβρουαρίου 2029
Η τρέχουσα διεύθυνση IP σας είναι 3.15.221.209 . Το αποκλεισμένο εύρος είναι 3.15.0.0/16 .
Παρακαλούμε συμπεριλάβετε τις παραπάνω λεπτομέρειες σε όποια ερωτήματα κάνετε. Εάν πιστεύετε ότι έχετε αποκλειστεί κατά λάθος, μπορείτε να βρείτε πρόσθετες πληροφορίες και οδηγίες στην παγκόσμια πολιτική No open proxies παγκόσμια πολιτική.
Διαφορετικά, για να συζητήσετε τον αποκλεισμό, παρακαλούμε αναρτήστε ένα αίτημα για έλεγχο στο Meta-Wiki. ⧼wikimedia-globalblocking-blockedtext-mistake- email-steward⧽
Μπορείτε να δείτε και να αντιγράψετε τον κώδικα της σελίδας:
[[Αρχείο:Seoul Plaza 2002 FIFA World Cup.jpg|thumb|right|Νοτιοκορεάτες παρακολουθούν τη χώρα τους στις μεγάλες οθόνες στο Seoul Plaza κατά τη διάρκεια του [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2002|Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2002]].]]

Γύρω από το [[ποδόσφαιρο]] έχει αναπτυχθεί ένας ιδιαίτερος '''ποδοσφαιρικός πολιτισμός''', μια ποδοσφαιρική κουλτούρα. Σε πολλές χώρες, το ποδόσφαιρο είναι βαθιά ριζωμένο στην εθνική κουλτούρα και μέρη της καθημερινότητας μπορεί να περιστρέφονται γύρω από αυτό. Σε ορισμένα κράτη εκδίδονται καθημερινές ποδοσφαιρικές εφημερίδες<ref>{{cite web |url=http://epltalk.com/2008/01/14/best-british-newspapers-soccer-football-news/ |title=Top 10 Online British Daily Newspapers for Soccer News |accessdate=2013-02-04 |date=2008-01-14 |publisher=The Gaffer |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130425090603/http://epltalk.com/2008/01/14/best-british-newspapers-soccer-football-news/ |archivedate=2013-04-25 |url-status=dead }}</ref> και ποδοσφαιρικά περιοδικά.<ref>{{cite web |url=http://worldsoccer.about.com/od/soccercultur1/tp/magazines.htm |title=Top 5 Soccer Magazines |accessdate=2013-02-04 |last=Coggin |first=Stewart |publisher=worldsoccer.about.com |language=Αγγλικά |archive-date=2021-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210404032737/https://www.contra.gr/podosfairo/oi-aggloi-podosfairistes-thetoyn-lathos-protypa-gia-to-gamo-sta-paidia.6868393.html |url-status= }}</ref> Ποδοσφαιριστές, ειδικά των κορυφαίων πρωταθλημάτων, γίνονται πρότυπα για τους φιλάθλους και ειδικά στα παιδιά, ακόμη και για θέματα εκτός του χώρου του ποδοσφαίρου.<ref name="Role1">{{cite web |url=http://www.contra.gr/Soccer/England/Premiership/article1077515.ece |title=Οι Άγγλοι ποδοσφαιριστές θέτουν λάθος πρότυπα για τον γάμο στα παιδιά |accessdate=2013-02-04 |last=Νάτου |first=Γιάννης |date=2010-12-30 |publisher=contra.gr |archive-date=2021-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210404032737/https://www.contra.gr/podosfairo/oi-aggloi-podosfairistes-thetoyn-lathos-protypa-gia-to-gamo-sta-paidia.6868393.html |url-status= }}</ref> Το παιχνίδι έχει αποκτήσει μεγάλη αίγλη, με τα μικρά παιδιά που ασχολούνται με το ποδόσφαιρο να φιλοδοξούν να αποκτήσουν τη λάμψη και τον πλούτο των κορυφαίων ποδοσφαιριστών.<ref name="Role2">{{cite web |url=http://www.sentragoal.gr/article.asp?catid=10520&subid=2&pubid=129023069 |title=«Σκάλωσε» με Μέσι... (vds) |accessdate=2013-02-04 |date=2012-04-25 |publisher=sentragoal.gr |url-status= |archiveurl=https://archive.today/20130702041706/http://www.sentragoal.gr/article.asp?catid=10520&subid=2&pubid=129023069 |archivedate=2013-07-02 }}</ref> Η ποδοσφαιρική κουλτούρα μπορεί να διαιρεθεί στο πως αντιμετωπίζουν το ποδόσφαιρο οι οπαδοί, οι ποδοσφαιριστές και οι ομάδες. Επιπρόσθετα, διαχρονικά το ποδόσφαιρο έχει συνδεθεί με θέματα πολιτικής και θρησκείας. Ακόμη, για το ποδόσφαιρο ή για σημαντικά ποδοσφαιρικά γεγονότα έχουν γραφτεί βιβλία και δημιουργηθεί ταινίες.

== Οπαδοί ==
Οι οπαδοί μιας ομάδας μπορεί να είναι οργανωμένοι σε δικούς τους συνδέσμους φιλάθλους. Οι σύνδεσμοι αυτοί ακολουθούν πιστά την ομάδα τους και διοργανώνουν διάφορες εκδηλώσεις κατά τη διάρκεια του αγώνα εντός της κερκίδας, αλλά και πριν και μετά τους αγώνες. Συχνό φαινόμενο είναι να τοποθετούν στις κερκίδες της ομάδας τους διάφορα πανό,<ref>{{cite web |url=http://www.attikipress.gr/29389/pano-78-xiliometrwn-apo-toys-opadoys-ths-river-pleit |title=Πανό 7.8 χιλιομέτρων από τους οπαδούς της Ρίβερ Πλέιτ! |accessdate=2013-02-04 |date=2012-10-09 |publisher=attikipress.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130224084056/http://www.attikipress.gr/29389/pano-78-xiliometrwn-apo-toys-opadoys-ths-river-pleit |archivedate=2013-02-24 |url-status=dead }}</ref> όπως και να φοράνε φανέλες και κασκόλ της ομάδας τους.<ref>{{cite web |url=http://www.onsports.gr/Opinion/Th-Kaisarhs/item/49024-Mia-megalh-oikogeneia |title=Μια μεγάλη οικογένεια |accessdate=2013-02-04 |last=Καίσαρης |first=Θέμης |date=2011-04-16 |publisher=onsports.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110821034508/http://www.onsports.gr/Opinion/Th-Kaisarhs/item/49024-Mia-megalh-oikogeneia |archivedate=2011-08-21 |url-status=dead }}</ref>

Επιπρόσθετα, στα ποδοσφαιρικά παιχνίδια οι οπαδοί τραγουδούν ή φωνάζουν συνθήματα για να ενθαρρύνουν της ομάδα τους, να προσβάλλουν τους αντιπάλους ή απλά να κάνουν ένα θόρυβο.<ref name="Fans2">{{cite web |url=http://www.ole24.gr/soccer/laliga/1031-ta-sinthimata-twn-opadwn-tis-ispanias.html |title=Τα συνθήματα των οπαδών της Ισπανίας... (vids) |accessdate=2013-02-04 |last=Σταυρούσης |first=Γιώργος |date=2011-11-24 |publisher=ole24.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130731132653/http://www.ole24.gr/soccer/laliga/1031-ta-sinthimata-twn-opadwn-tis-ispanias.html |archivedate=2013-07-31 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.asxetos.gr/articles/glossa-ellhnikh/podosfairo-mpala-ghpedo-synthimata-opadon.html#axzz2KFdDR21f |title=Οπαδοί εν χορώ: προσέγγιση στα συνθήματα των Ελλήνων οπαδών |accessdate=2013-02-04 |last=Κατσώχης |first=Κατσώχης |date=2011-11-01 |publisher=asxetos.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130216070026/http://www.asxetos.gr/articles/glossa-ellhnikh/podosfairo-mpala-ghpedo-synthimata-opadon.html#axzz2KFdDR21f |archivedate=2013-02-16 |url-status=dead }}</ref> Μερικές ομάδες έχουν τους δικούς τους ποδοσφαιρικούς ύμνους, οι οποίοι τραγουδιόνται από τα πλήθη.<ref>{{cite web |url=http://www.soccer-anthems.com/el.html |title=Ύμνοι ποδοσφαιρικών ομάδων |accessdate=2013-02-04 |publisher=soccer-anthems.com |archive-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130045626/http://www.soccer-anthems.com/el.html |url-status= }}</ref> Μερικά συνθήματα χρησιμοποιούνται από κοινού από διάφορες ομάδες, ενώ άλλα είναι πιο επιθετικά και μπορεί να απευθύνονται σε συγκεκριμένους ποδοσφαιριστές του αγώνα. Αρκετά συνθήματα είναι ακόμα πιο επιθετικά και μπορεί να απευθύνονται σε συγκεκριμένους ποδοσφαιριστές του αγώνα.<ref name="Fans2" /> Τέτοια συνθήματα μπορεί να έχουν προσβλητικό, ρατσιστικό και θρησκευτικό χαρακτήρα. Η ΦΙΦΑ και η ΟΥΕΦΑ έχουν αναλάβει εκστρατείες ενάντια στον ρατσισμό για την καταπολέμηση επιθετικών συνθημάτων. Παρά το γεγονός ότι δεν τιμωρούν άμεσα τους οπαδούς που συμμετέχουν σε τέτοιου είδους διακρίσεις, αναμένουν από τις τοπικές ομοσπονδίες και διοργανώτριες αρχές να ενεργήσουν σύμφωνα με τους κανονισμούς και να ελέγχουν τους οπαδούς.

Μερικά από τα ατυχήματα και τις καταστροφές που πραγματοποιήθηκαν στην ιστορία του ποδοσφαίρου, σχετίζονται με προβλήματα ελέγχου του πλήθους των οπαδών ([[Στάδιο Χίλσμπορο#Η τραγωδία|τραγωδία του Χιλσμπορο]],<ref>{{cite web |url=http://www.onsports.gr/Podosfairo/Podosfairo-Afierwmata/item/169768-Oi-pente-megalyteres-podosfairikes-tragodies |title=Οι πέντε μεγαλύτερες ποδοσφαιρικές τραγωδίες |accessdate=2013-02-04 |last=Τζαμπαζλής |first=Παναγιώτης |date=2012-02-02 |publisher=onsports.gr }}</ref> [[τραγωδία του Άιμπροξ]]<ref>{{cite web |url=http://www.sport24.gr/Files/tragwdia_aimproks_moiraio_gkol_gia_66_anthrwpoys_sto_old_firm.2070099.html |title=Τραγωδία Άιμπροξ: Μοιραίο γκολ για 66 ανθρώπους στο Old Firm |accessdate=2013-02-04 |last=Κουνάδης |first=Θοδωρής |date=2013-01-02 |publisher=sport24.gr |archive-date=2013-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130210131851/http://www.sport24.gr/Files/tragwdia_aimproks_moiraio_gkol_gia_66_anthrwpoys_sto_old_firm.2070099.html |url-status= }}</ref>). Η [[τραγωδία του Χέιζελ]] το 1985 προκλήθηκε λόγω ενός συνδυασμού χουλιγκανισμού και ελλιπούς ελέγχου του πλήθους.<ref name="Heizel" /> Η [[Φωτιά στο γήπεδο της Μπράντφορντ Σίτι|τραγωδία στο Μπράντφορντ Σίτι]], επίσης το 1985, οφειλόταν στην κακή πυρασφάλεια του γηπέδου. Διδάγματα από αυτές τις καταστροφές οδήγησαν σε ασφαλέστερα ποδοσφαιρικά γήπεδα.<ref name="Heizel">{{cite web |url=http://www.sport24.gr/football/oi_pio_aimathres_tragwdies_sta_podosfairika_ghpeda.1601808.html |title=Οι πιο αιματηρές τραγωδίες στα ποδοσφαιρικά γήπεδα |accessdate=2013-02-04 |last=Κουνάδης |first=Θοδωρής |date=2012-02-02 |publisher=sport24.gr |archive-date=2013-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814043339/http://www.sport24.gr/football/oi_pio_aimathres_tragwdies_sta_podosfairika_ghpeda.1601808.html |url-status= }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsbeast.gr/sports/arthro/297367/oi-10-megaluteres-podosfairikes-tragodies-/ |title=Οι 10 μεγαλύτερες ποδοσφαιρικές τραγωδίες |accessdate=2013-02-04 |last=Κουνάδης |first=Θοδωρής |date=2012-02-02 |publisher=newsbeast.gr}}</ref>

=== Φαγητό και αλκοόλ ===
Σε ορισμένες χώρες, η παρακολούθηση ποδοσφαιρικών αγώνων σχετίζεται με την κατανάλωση παραδοσιακών «ποδοσφαιρικών τροφίμων», τα οποία πωλούνται (μαζί με άλλα τρόφιμα και ποτά) στα ποδοσφαιρικά στάδια με στόχο την αύξηση των εισοδημάτων των ομάδων, όπως οι κρεατόπιτες και τα «bovril» στο [[Ηνωμένο Βασίλειο]], τα σάντουιτς πεπερόνι στη [[Βραζιλία]] και τα «bratwurst», όπως και η κατανάλωση μπύρας στη [[Γερμανία]]. Στην [[Ισπανία]] είναι σύνηθες να τρώνε σπόρους [[Ηλίανθος|ηλίανθου]] κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού.<ref name="Food" /> Επιπρόσθετα, σε μερικές χώρες το ποδόσφαιρο έχει συνδεθεί με την κατανάλωση [[αλκοόλ]], είτε πριν είτε κατά τη διάρκεια είτε μετά το παιχνίδι, με το ποτό να καταναλώνεται είτε στο στάδιο, μερικές φορές παράνομα, είτε σε παμπ είτε σε μπαρ. Ωστόσο, σε ορισμένες χώρες η κατανάλωση αλκοόλ οδηγεί σε ανεπιθύμητη συμπεριφορά και χουλιγκανισμούς. Τέτοιες συμπεριφορές έχουν οδηγήσει σε απαγόρευση πώλησης αλκοόλ στο ποδόσφαιρο σε μερικές χώρες. Παράδειγμα αποτελούν τα τα γήπεδα του Ηνωμένου Βασιλείου, αν και οι περισσότερες αγγλικές και ουαλικές ομάδες συνεχίζουν να πωλούν αλκοόλ σε κάποια σημεία της ευρύτερης περιοχής των σταδίων.<ref name="Food">{{cite web |url=http://www.footballsupportersinternational.com/food-beverage-football-supporters.html |title=Food And Beverage For Football Supporters |accessdate=2013-02-04 |publisher=footballsupportersinternational.com |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115000143/http://footballsupportersinternational.com/food-beverage-football-supporters.html |archivedate=2013-01-15 |url-status=dead }}</ref>

=== Χουλιγκανισμός ===
[[Αρχείο:Hooligans of Spartak Moscow 1.jpg|thumb|Χούλιγκαν της [[Σπαρτάκ Μόσχας]].]]

Το πάθος με το οποίο οι οπαδοί υποστηρίζουν τις ποδοσφαιρικές ομάδες, σε μερικές περιπτώσεις οδηγεί σε επιθετικές συμπεριφορές και βίαιες συγκρούσεις μεταξύ οπαδών. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό σαν [[χουλιγκανισμός]].<ref>{{cite web |url=http://www.theinsider.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=429:a-peculiar-hooliganism-rebel-city&catid=75:fakeloi&Itemid=132 |title=Χουλιγκανισμός: Ένα ιδιόμορφο αντάρτικο πόλεων |accessdate=2013-02-04 |last=Μαστρογιαννάκη |first=Διαμαντή |date=2012-05-01 |publisher=theinsider.gr |language=Αγγλικά |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103092912/http://theinsider.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=429:a-peculiar-hooliganism-rebel-city&catid=75:fakeloi&Itemid=132 |url-status=dead }}</ref> Σε κάποιες χώρες, απαγορεύεται η διεξαγωγή αγώνων χωρίς αστυνόμευση. Μερικοί σύνδεσμοι φιλάθλων αποτελούν οργανωμένες συμμορίες που αναζητούν μάχες με αντίπαλες συμμορίες υποστηριχτών άλλων ομάδων. Η συμπεριφορά αυτή είναι γνωστή και σαν «English Disease» μετά τις καταστροφές που προκάλεσαν οι Άγγλοι οπαδοί που ταξίδευαν στο εξωτερικό για να υποστηρίξουν είτε τις ομάδες τους είτε την [[Εθνική Αγγλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνική Αγγλίας]], τις δεκαετίας του 1970 και του 1980.<ref>{{cite web |url=http://www.popcenter.org/problems/spectator_violence/PDFs/Garland_and_Rowe.pdf |title=The 'English Disease' —Cured or in Remission? An Analysis of Police Responses to Football Hooliganism in the 1990s |accessdate=2013-02-14 |last1=Garland |first1=Michael |last2=Rowe1 |publisher=Crime Prevention and Community Safety: An International Journal |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100626113138/http://www.popcenter.org/problems/spectator_violence/PDFs/Garland_and_Rowe.pdf |archivedate=2010-06-26 |url-status=dead }}</ref> Ωστόσο, η οργανωμένη βία γύρω από το ποδόσφαιρο ήταν και είναι διαδεδομένη σε πολλές άλλες χώρες, κυρίως από τους ''ultras'' στην Ιταλία,<ref>{{cite web |url=http://forzaitalianfootball.com/2011/12/italian-ultras-and-their-role-on-the-serie-a-terraces/ |title=Italian Ultras and their role on the Serie A terraces |date=2011-12-17 |accessdate=2013-02-14 |publisher=forzaitalianfootball.com |language=Αγγλικά}}</ref> τους ''torcidas organizadas'' στη Βραζιλία<ref>{{cite web |url=http://soccertalk.us/soccer-news/soccer-hooligans-documentary/ |title=Soccer Hooligans Documentary |date=2012-04-14 |accessdate= 2013-02-14 |first=Roberto |last=Avey |publisher=soccertalk.us |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422135757/http://soccertalk.us/soccer-news/soccer-hooligans-documentary/ |archivedate=2012-04-22 |url-status=dead }}</ref> και τους ''barra brava'' στην Αργεντινή.<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/football/2011/aug/21/argentina-football-gangs-barra-bravas |title=The barra bravas: the violent Argentinian gangs controlling football |date=2011-08-21 |accessdate=2013-02-14 |first=Annie |last=Kelly |publisher=forzaitalianfootball.com |language=Αγγλικά}}</ref>

Η βία μεταξύ των οπαδών κυμαίνεται από μικρές μάχες / συμπλοκές μέχρι τραγωδίες (όπως η [[τραγωδία του Χέιζελ]]) και πολέμους. Το ποδόσφαιρο ευρέως θεωρείται ότι ήταν η αφορμή για τον [[Πόλεμος του ποδοσφαίρου|πόλεμο του ποδοσφαίρου]] τον Ιούνιο του 1969 μεταξύ του [[Ελ Σαλβαδόρ]] και της [[Ονδούρα]]ς.<ref name="Has football ever started a war">{{cite news |title=Has football ever started a war? |newspaper=The Guardian |url=http://football.guardian.co.uk/theknowledge/story/0,,2017161,00.html |last1=Dart |first1=James |last2=Bandini |first2=Paolo |date=2007-02-21 |accessdate=2013-01-18 |location=Λονδίνο |language=Αγγλικά}}</ref> Επίσης, το άθλημα επιδείνωσε τις εντάσεις στις αρχές του πολέμου στη [[Γιουγκοσλαβία]] τη δεκαετία του 1990, όταν ένας αγώνας μεταξύ της [[Ντιναμό Ζάγκρεμπ]] και του [[Ερυθρός Αστέρας Βελιγραδίου|Ερυθρού Αστέρα]] εξελίχθηκε σε ταραχές τον Μάιο του 1990.<ref>{{cite news | newspaper=[[The Washington Post]] | title= The Soccer Wars | last=Drezner |first=Daniel |middle=W. |date=2006-06-04 |page=B01 |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/02/AR2006060201401.html |accessdate=2013-01-18 |language=Αγγλικά}}</ref> Επιπλέον, υπήρξαν περιστατικά οπαδών που δολοφονήθηκαν, όπως για παράδειγμα η δολοφονία δύο υποστηρικτών της [[Λιντς Γιουνάιτεντ]], στην [[Κωνσταντινούπολη]] το 2000, όπου η ομάδα αγωνιζόταν στα ημιτελικά του [[ΟΥΕΦΑ Γιουρόπα Λιγκ|κυπέλλου ΟΥΕΦΑ]] με αντίπαλο τη [[Γαλατασαράι]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/1369463.stm |title=BBC Sport – "Leeds deaths trial delayed" |publisher=BBC News |date=2001-06-04 |accessdate=2013-02-05 |language=Αγγλικά}}</ref>

Η βία από τους οπαδούς επηρεάζει, πιο σπάνια, και τους ποδοσφαιριστές. Για παράδειγμα, ένα μήνυμα προς τον [[Κριστιάν Βιέρι]], προφανώς από έναν οπαδό της [[ΦΚ Ιντερνατσιονάλε Μιλάνο|Ίντερ]], απειλώντας τον να κάψει το εστιατόριό του, επικρίνοντας τη στάση του απέναντι στην ομάδα.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3487610.stm |title=BBC Sport – "Fire bomber threatens Vieri" |publisher=BBC News |date=2004-02-25 |accessdate=2013-02-05 |language=Αγγλικά}}</ref> Υπάρχει επίσης το διαβόητο περιστατικό όπου ο [[Κολομβία|Κολομβιανός]] διεθνής παίκτης [[Αντρές Εσκομπάρ]] δολοφονήθηκε λίγο μετά την επιστροφή στο σπίτι του από το [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1994|Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994]]. Αιτία ήταν η επίτευξη [[αυτογκόλ]] που οδήγησε στον αποκλεισμό της [[Εθνική Κολομβίας (ποδόσφα��ρο ανδρών)|Εθνικής Κολομβίας]] από τη διοργάνωση.<ref>{{cite web |url=http://sport-week.gr/exit/%CF%84%CE%BF-%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%BA%CF%8C%CE%BB-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%84%CE%BF%CF%85 |title=Το αυτογκόλ του θανάτου |accessdate=2013-02-04 |publisher=sport-week.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110916101619/http://sport-week.gr/exit/%CF%84%CE%BF-%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%BA%CF%8C%CE%BB-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%84%CE%BF%CF%85 |archivedate=2011-09-16 |url-status=dead }}</ref>

=== Εισβολή στον αγωνιστικό χώρο ===
[[Αρχείο:White Horse Final1923.jpg|thumb|Το πλήθος στον τελικό κυπέλλου Αγγλίας 1923.]]

Ακόμα ένα σύνηθες φαινόμενο είναι η εισβολή οπαδών από τις κερκίδες μέσα στον αγωνιστικό χώρο, μερικές φορές σκόπιμα ώστε να διακόψουν ένα αγώνα ή να πανηγυρίσουν.<ref>{{cite web |url=http://www.balleto.gr/periexomeno/funny_football/o_mpraian_klaf_moirazei_fapes.html |title=Ο Μπράιαν Κλαφ μοιράζει... φάπες! |accessdate=2013-02-04 |date=2010-10-23 |publisher=balleto.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101026043421/http://www.balleto.gr/periexomeno/funny_football/o_mpraian_klaf_moirazei_fapes.html |archivedate=2010-10-26 |url-status=dead }}</ref> Παράδειγμα επιδρομής οπαδών αποτελεί ο τελικός [[Κύπελλο Αγγλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Κυπέλλου Αγγλίας]] 1923 μεταξύ της [[Μπόλτον Γουόντερερς|Μπόλτον]] και [[Γουέστ Χαμ Γιουνάιτεντ|Γουέστ Χαμ]] στο [[Στάδιο Γουέμπλεϊ|Γουέμπλεϊ]]. Λόγω της υπερπληρότητας του σταδίου η αστυνομία αναγκάστηκε να βάλει τάξη στο γήπεδο.<ref>{{cite web |url=http://football.guardian.co.uk/pictures/image/0,8556,-11104601121,00.html |title=07.02.2003: Wembley stadium |accessdate=2013-02-04 |publisher=football.guardian.co.uk |language=Αγγλικά}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.onthisfootballday.com/football-history/april-28-%E2%80%93-white-horses-couldn%E2%80%99t-drag-me-away.php |title=April 28 – White Horses Couldn’t Drag Me Away |accessdate=2013-02-04 |date= 2008-04-28 |publisher=onthisfootballday.com |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130304045642/http://www.onthisfootballday.com/football-history/april-28-%E2%80%93-white-horses-couldn%E2%80%99t-drag-me-away.php |archivedate=2013-03-04 |url-status=dead }}</ref> Ένα άλλο παράδειγμα, είναι σε ένα παιχνίδι μεταξύ της [[Εθνική Αγγλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Αγγλίας]] και της [[Εθνική Σκωτίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Σκωτίας]] στο Γουέμπλεϊ το 1977. Μετά τη νίκη της Εθνικής Σκωτίας, οι οπαδοί της Σκωτίας (γνωστοί ως [[Tartan Army]]) εισέβαλαν στο γήπεδο, σπάζοντας τα δοκάρια και καταστρέφοντας τον χλοοτάπητα.<ref>{{cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-493501/Wait-till-Tartan-Army-sees-new-Wembley.html |title=Wait till the Tartan Army sees the new Wembley! |accessdate=2013-02-04 |work=Daily Mail |date=2007-11-13 }}</ref><ref name="tartan2">{{cite book |editor=Adrian Smith |editor2= |title=Sport and National Identity in the Post-War World |url=https://archive.org/details/sportnationalide00port |publisher=Routledge |date=2004 |isbn=0-415-28300-0 |page=[https://archive.org/details/sportnationalide00port/page/n85 77]}}</ref> Σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να εισβάλουν μεμονωμένα άτομα. Κάποτε, εισβάλουν γυμνοί στον αγωνιστικό χώρο. Οι φίλαθλοι τείνουν να το βλέπουν ως αβλαβή διασκέδαση. Παράδειγμα τέτοιας εισβολής στο γήπεδο ήταν στον τελικό του [[Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου 2004|Euro 2004]] μεταξύ της [[Εθνική Ελλάδος (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Ελλάδας]] και της [[Εθνική Πορτογαλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Πορτογαλίας]], όταν ο Καταλανός οπαδός-ακτιβιστής Jimmy Jump έτρεξε στο γήπεδο για να διακόψει το παιχνίδι.<ref>{{cite web |url=http://www.menslounge.gr/lounge/fun/jimmy_jump_a_h_atraxion_ton_megalon_diorganoseon.html |title=Jimmy Jump – Η ατραξιόν των μεγάλων διοργανώσεων |accessdate=2013-02-04 |publisher=menslounge.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100919153908/http://www.menslounge.gr/lounge/fun/jimmy_jump_a_h_atraxion_ton_megalon_diorganoseon.html |archivedate=2010-09-19 |url-status=dead }}</ref>

=== Εκστρατεία Fair Play ===
Η ΦΙΦΑ έχει δημιουργήσει την εκστρατεία Fair Play (Δίκαιο παιχνίδι ή Τίμιο παιχνίδι ή Ευ Αγωνίζεσθαι) που στοχεύει στην ενίσχυση της ευγενούς άμιλλας, καθώς και την πρόληψη των διακρίσεων στο ποδόσφαιρο, προωθώντας τον σεβασμό μεταξύ των ποδοσφαιριστών, των διαιτητών, των αντιπάλων και των οπαδών. Η εκστρατεία περιλαμβάνει επίσης προγράμματα για τη μείωση του ρατσισμού στο παιχνίδι. Η εκστρατεία εκτείνεται και πέρα από τα όρια του ποδοσφαίρου, στην προσπάθεια τους να υποστηρίξουν φιλανθρωπικά ιδρύματα και άλλους οργανισμούς που βελτιώνουν τις συνθήκες σε όλο τον κόσμο.<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/aboutfifa/socialresponsibility/fairplay/index.html |title=”My Game is Fair Play” |publisher=ΦΙΦΑ |accessdate=2013-02-14 |language=Αγγλικά |archivedate=2013-01-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130122033224/http://www.fifa.com/aboutfifa/socialresponsibility/fairplay/index.html |url-status=dead }}</ref> Οι βασικές αρχές του Fair Play είναι:<ref name="Fair3">{{cite web |url=http://www.sportingpulse.com/get_file.cgi?id=1649854 |title=FIFA Fair-Play Code |publisher=sportingpulse.com |accessdate=2013-02-14 |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130218104802/http://www.sportingpulse.com/get_file.cgi?id=1649854 |archivedate=2013-02-18 |url-status=dead }}</ref>

* Παίξτε δίκαια (όχι βουτιές)
* Παίξτε για να κερδίσετε, αλλά να αποδεχθείτε την ήττα με αξιοπρέπεια
* Να τηρείτε τους κανονισμούς του παιχνιδιού
* Να σέβεστε τους αντιπάλους, τους συμπαίκτες, του διαιτητές, τους υπαλλήλους και τους θεατές
* Να προωθείτε τα συμφέροντα του ποδοσφαίρου
* Να τιμάτε εκείνους που υπερασπίζονται την καλή φήμη του ποδοσφαίρου
* Απορρίψτε τη διαφθορά, τα ναρκωτικά, τον ρατσισμό, τη βία, τα τυχερά παιχνίδια και άλλους κινδύνους για το άθλημα
* Βοηθήστε τους υπόλοιπους να αντισταθούν σε διάφορες πιέσεις
* Να καταγγείλετε εκείνους που επιχειρούν να δυσφημήσουν το άθλημα
* Χρησιμοποιείστε το ποδόσφαιρο για να κάνετε έναν καλύτερο κόσμο

Η ΦΙΦΑ και η ΟΥΕΦΑ έχουν θεσπίσει βραβεία για άτομα ή ομάδες ατόμων που προωθούν το πνεύμα του Fair Play, τόσο εντός όσο και εκτός του ποδοσφαίρου. Παράδειγμα αποτελεί ο Ιταλός ποδοσφαιριστής [[Πάολο Ντι Κάνιο]] που το 2001 τιμήθηκε από τη ΦΙΦΑ με το βραβείο του Fair Play για μια γενναιόδωρη επίδειξη Fair Play. Παρά το γεγονός ότι είχε μια ευκαιρία επίτευξης γκολ, παίζοντας για τη [[Γουέστ Χαμ Γιουνάιτεντ]] εναντίον της [[Έβερτον]], βλέποντας τον τερματοφύλακα της [[Έβερτον ΦΚ|Έβερτον]] να έχει τραυματιστεί, αντί να σκοράρει το ευκολότερο γκολ της καριέρας του, έπιασε την μπάλα με τα χέρια ώστε να σταματήσει το παιχνίδι και ο [[τερματοφύλακας]] να δεχθεί ιατρική βοήθεια.<ref name="Fair1">{{cite web |url=http://www.sport24.gr/football/ta_fair_play_poy_den_tha_ksexasoyme.2126589.html |title=Τα fair play που δεν θα ξεχάσουμε! |publisher=sport24.gr |date=2013-02-13 |accessdate=2013-02-14 |archive-date=2013-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216035419/http://www.sport24.gr/football/ta_fair_play_poy_den_tha_ksexasoyme.2126589.html |url-status= }}</ref><ref name="Fair2" /> Υπάρχουν και περιπτώσεις Fair Play που δεν βραβεύτηκαν αλλά είναι ευρέως γνωστές. Για παράδειγμα, ο ποδοσφαιριστής της [[Αθλητική Ένωση Κωνσταντινουπόλεως|ΑΕΚ]] [[Ντέμης Νικολαΐδης]] στον [[Κύπελλο Ελλάδος ποδοσφαίρου ανδρών 1999-00|τελικό κυπέλλου Ελλάδος 2000]] με αντίπαλο τον [[Α.Ο. Ιωνικός Νίκαιας|Ιωνικό]] σκόραρε με το χέρι, ενώ το αποτέλεσμα ήταν 0-0. Ο διαιτητής αρχικά το κατακύρωσε, αλλά ο Νικολαΐδης έσπευσε να τον ενημερώσει πως σημείωσε το γκολ με το χέρι. Το γκολ ακυρώθηκε από το διαιτητή και ο ποδοσφαιριστής δέχτηκε [[κίτρινη κάρτα]], γιατί χρησιμοποίησε το χέρι του για αντικανονική επίτευξη τέρματος.<ref name="Fair1" /><ref name="Fair2" />

Μια άλλη σπουδαία εφαρμογή του Fair Play είναι η περίπτωση του παιχνιδιού μεταξύ της [[Άρσεναλ]] και της [[Σέφιλντ Γιουνάιτεντ]] τον Φεβρουάριο του 1999. Το αποτέλεσμα ήταν 1-1 όταν στο 75ο λεπτό ο ποδοσφαιριστής της Σέφιλντ, [[Λι Μόρις]], τραυματίστηκε. Οι συμπαίκτες του έβγαλαν την μπάλα έξω για να σταματήσει το παιχνίδι και να του προσφερθούν οι πρώτες βοήθειες. Ο άγραφος κανόνας του fair play θέλει τους αντιπάλους να επιστρέφουν την μπάλα στους κατόχους της πριν από τη διακοπή. Ο [[Ρέι Πάρλουρ]] της Άρσεναλ εκτέλεσε το πλάγιο προς τη μεριά της Σέφιλντ. Η μπάλα, όμως, έφθασε στον συμπαίκτη του, τον [[Νουάνκο Κανού]], που προχώρησε και έδωσε πάσα στον [[Μαρκ Όφερμαρς]]. Αυτός πέτυχε το γκολ και η Άρσεναλ νίκησε με ένα τέρμα που τυπικά ήταν κανονικό. Ο διαιτητής δεν είχε την εξουσία να το ακυρώσει. Ο προπονητής της Άρσεναλ, [[Αρσέν Βενγκέρ]], ζήτησε από τη Σέφιλντ συγγνώμη και από τους αρμοδίους την επανάληψη του αγώνα. Η [[Ένωση Ποδοσφαίρου Αγγλίας]] συνεδρίασε εκτάκτως και τρεις ώρες μετά το παιχνίδι αποφάσισε την ακύρωση του αποτελέσματος και την επανάληψη του αγώνα στο ίδιο γήπεδο.<ref name="Fair1" /><ref name="Fair2">{{cite web |url=http://www.sigmalive.com/sports/football/international/other/354800 |title=Κέρδισαν μία θέση στο πάνθεον του fair play |publisher=sigmalive.com |date=2011-02-13 |accessdate=2013-02-14 |last=Καραγιάννη |first=Βόρις}}</ref>

Αξίζει να αναφερθεί ότι η ΟΥΕΦΑ έχει θεσπίσει την [[Ειδική βαθμολογία Fair Play]], με την οποία αξιολογούνται οι επιδόσεις των Ευρωπαϊκών χωρών και ομάδων σε θέματα σχετικά με το Fair Play, με τις πρώτες χώρες να εξασφαλίζουν επιπλέον θέσεις ομάδων τους στη διοργάνωση του [[ΟΥΕΦΑ Γιουρόπα Λιγκ|Γιουρόπα Λιγκ]]. Η ομάδα που θα πάρει την επιπλέον θέση καθορίζεται από την εγχώρια κατάταξη Fair Play.<ref>{{cite web |url=http://www.express.gr/news/sports/598601oz_20120507598601.php3%20express.gr |title=Στον "πάτο" η Ελλάδα του «Fair Play» της UEFA |publisher=express.gr |date=2012-05-07 |accessdate=2013-02-14 |archiveurl=https://archive.today/20130702040609/http://www.express.gr/news/sports/598601oz_20120507598601.php3%20express.gr |archivedate=2013-07-02 |url-status=live }}</ref>

=== Αντιπαλότητες ===
Τα παιχνίδια [[Τοπικό ντέρμπι|ντέρμπι]], τα οποία είναι παιχνίδια μεταξύ δύο γειτονικών αντίπαλων ομάδων, έχουν συχνά έντονο το στοιχείο του ανταγωνισμού.<ref name="Rivar4" /> Μερικές φορές έχουν ιστορικό, πολιτικό ή θρησκευτικό υπόβαθρο.<ref name="Rivar" /> Ο όρος συχνά χρησιμοποιείται για τους αγώνες μεταξύ δύο ομάδων από την ίδια πόλη ή περιοχή, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται και για παιχνίδια μεταξύ μεγάλων ομάδων από την ίδια χώρα.<ref name="Rivar4">{{cite web |url=https://www.kathimerini.gr/athletics/443209/i-ennoia-toy-oroy-ntermpi-apo-tin-agglia-toy-18oy-aiona/ |title=Η έννοια του όρου «ντέρμπι» από την Αγγλία του 18ου αιώνα |date=2011-11-19 |publisher=kathimerini.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220116080844/https://www.kathimerini.gr/athletics/443209/i-ennoia-toy-oroy-ntermpi-apo-tin-agglia-toy-18oy-aiona/ |archivedate=2022-01-16 |url-status=live |accessdate=2022-01-16}}</ref>

[[Αρχείο:Oldfirm.jpg|thumb|Οι οπαδοί της [[Σέλτικ Γλασκώβης|Σέλτικ]] και της [[Ρέιντζερς Γλασκώβης|Ρέιντζερς]] στο ντέρμπι της Σκωτίας.]]
Τα ντέρμπι αντιμετωπίζονται σαν οι πιο σημαντικοί αγώνες μεταξύ των οπαδών, των ποδοσφαιριστών και των ομάδων, ανεξαρτήτως της θέσης κάθε ομάδας στον βαθμολογικό πίνακα του πρωταθλήματος. Σε τέτοια παιχνίδια σημασία δεν έχει μόνο η βαθμολογική αξία της νίκης, αλλά περισσότερο το γόητρο και η υπερηφάνεια.<ref name="Rivar1">{{cite web |url=http://www.betsellers.com/content/1770/upopsiasmene-e-seltik-gia-goetro-e-reidzers |title=Υποψιασμένη η Σέλτικ, για το γόητρο η Ρέιντζερς |accessdate=2013-02-14 |publisher=betsellers.com |url-status= |archiveurl=https://archive.today/20130628180428/http://www.betsellers.com/content/1770/upopsiasmene-e-seltik-gia-goetro-e-reidzers |archivedate=2013-06-28 }}</ref><ref name="Rivar2">{{cite web |url=http://www.sport24.gr/football/omades/Aek/article309830.ece?service=print |title=Το τελευταίο... χαρτί! |accessdate=2013-02-14 |date=2008-03-30 |publisher=sport24.gr |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305133557/http://www.sport24.gr/football/omades/Aek/article309830.ece?service=print |url-status=dead }}</ref> Σε πολλές περιπτώσεις τα φαινόμενα χουλιγκανισμού εμφανίζονται έντονα σε τέτοια παιχνίδια. Μερικά από τα σημαντικότερα ποδοσφαιρικά ντέρμπι στον πλανήτη είναι: [[Ολυμπιακός]] - [[Παναθηναϊκός]] (Ελλάδα),[[Ρεάλ Μαδρίτης]] - [[Μπαρτσελόνα (ποδόσφαιρο)|Μπαρτσελόνα]] (Ισπανία), [[Κρακόβια Κρακοβίας]] - [[Βίσλα Κρακοβίας]] (Πολωνία), [[Φενέρμπαχτσε]] - [[Γαλατασαράι]] ([[Τουρκία]]), [[Ερυθρός Αστέρας Βελιγραδίου|Ερυθρός Αστέρας]] - [[Παρτιζάν Βελιγραδίου|Παρτιζάν]] ([[Σερβία]]), [[Ρέιντζερς Γλασκώβης|Ρέιντζερς]] - [[Σέλτικ Γλασκώβης|Σέλτικ]] (Σκωτία), [[Μπόκα Τζούνιορς]] - [[Ρίβερ Πλέιτ]] (Αργεντινή), [[Εστεγκλάλ]] - [[Πέρσπολις]] (Ιράν), [[Φλαμένγκο (ποδόσφαιρο)|Φλαμένγκο]] - [[Φλουμινένσε]] (Βραζιλία), [[ΑΣ Ρόμα|Ρόμα]] - [[Λάτσιο]] (Ιταλία) και [[Κλουμπ Νασιονάλ ντε Φούτμπολ|Νασιονάλ]] - [[Πενιαρόλ]] (Ουρουγουάη).<ref name="Rivar">{{cite web |url=http://www.contra.gr/Soccer/World/afieromata/ta-spoydaiotera-ntermpi-toy-planhth.2040660.html |title=Τα σπουδαιότερα ντέρμπι του πλανήτη |accessdate=2013-02-14 |last=Μπράτσος |first=Κώστας |date=2012-12-09 |publisher=contra.gr }}{{Dead link|date=Μαρτίου 2026 }}</ref><ref name="Rivar3">{{cite web |url=http://www.kilkisdaily.gr/arthrografia/xanthopoulos-h/item/624-podosfairika-ntermpi-ston-kosmo.html |title=Ποδοσφαιρικά ντέρμπι στον κόσμο |accessdate=2013-02-14 |last=Ξανθόπουλος |first=Ηλίας |publisher=kilkisdaily.gr |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20130702042955/http://www.kilkisdaily.gr/arthrografia/xanthopoulos-h/item/624-podosfairika-ntermpi-ston-kosmo.html |archivedate=2013-07-02 }}</ref>

=== Καθίσματα ===
Μετά την [[Στάδιο Χίλσμπορο#Η τραγωδία|τραγωδία του Χίλσμπορο]] το 1989 (λόγω εισόδου υπεράριθμων θεατών), η βρετανική κυβέρνηση προχώρησε στη δημιουργία μια νέας νομοθετικής ρύθμισης, γνωστής ως «Football Spectators Act», την οποία εισηγήθηκε ο Λόρδος Τέιλορ. Μεταξύ άλλων, καταργήθηκε ο χώρος για όρθιους θεατές στα ποδοσφαιρικά στάδια.<ref name="Standing" /><ref>{{cite web |url=http://sports.in.gr/article/?aid=791603 |title=Ο χουλιγκανισμός γεννήθηκε και πέθανε στην Αγγλία αλλά ζει ελεύθερος στην Ευρώπη |accessdate=2013-02-04 |date=2007-04-01 |publisher=sports.in.gr}}</ref> Διάφορες ομάδες, όπως η Stand Up Sit Down κάνουν εκστρατείες για την επιστροφή των χώρων αυτών.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7613442.stm |title=Lib Dems to debate safe standing |accessdate=2013-02-04 |last=Slater |first=Matt |date=2008-09-12 |publisher=BBC}}</ref> Σε άλλες χώρες και άλλα πρωταθλήματα στον κόσμο, υπάρχουν χώροι για όρθιους θεατές ή ακόμη και όλοι οι φίλαθλοι σε όλο το στάδιο μπορούν να παρακολουθούν τον αγώνα όρθιοι, αντί να κάθονται στα καθίσματα τους.<ref name="Standing">{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/sport/david-conn-inside-sport-blog/2011/mar/23/football-supporters-standing-zones-hillsborough |title=Fans' terrace campaign still standing but facing an uphill battle |accessdate=2013-02-04 |last=Conn |first=David |date= 2011-03-23 |publisher=guardian.co.uk}}</ref><ref name="Standing2">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/6458843.stm |title=Terrace backers look to Germany |accessdate=2013-02-14 |last=Slater |first=Matt |date=2007-03-17 |publisher=BBC}}</ref>

=== Αδελφοποιήσεις οπαδών ===
[[Αρχείο:Beograd 7642.jpg|thumb|Τοιχογραφία που απεικονίζει την αδελφοσύνη μεταξύ των οπαδών του [[Ολυμπιακός Σ.Φ.Π. (ποδόσφαιρο)|Ολυμπιακού]] και [[Ερυθρός Αστέρας Βελιγραδίου|Ερυθρού Αστέρα]] στο [[Στάδιο Ερυθρός Αστέρας|στάδιο του Ερυθρού Αστέρα]] στο [[Βελιγράδι]].]]

Συχνό φαινόμενο είναι οι αδελφοποιήσεις μεταξύ των οργανωμένων οπαδών δύο ομάδων από διαφορετικές χώρες. Οι αδελφοποιήσεις συχνά έχουν ως αφορμή διεθνείς αγώνες μεταξύ των δύο ομάδων. Πολλοί οπαδοί της μιας ομάδας ταξιδεύουν και υποστηρίζουν την άλλη ομάδα σε σημαντικά παιχνίδια. Επίσης, μέσω συνθημάτων ή πανό στα δικά τους παιχνίδια, εκφράζουν τη συμπαράσταση τους προς την άλλη ομάδα.<ref>{{cite web |url=http://www.tovima.gr/sports/article/?aid=361221 |title=Χουλιγκανικοί δεσμοί και παραλληλισμοί |accessdate=2013-02-04 |last=Καραβάς |first=Ζήσης |date=2010-10-17 |publisher=tovima.gr}}</ref><ref>{{cite web|publisher=sport.gr |url=http://www.sport.gr/Article/%CE%95%CE%B9%CE%B4%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/%CE%A0%CE%BF%CE%B4%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%BF/Europa-League/%CE%9C%CF%80%CE%BB%CF%8C%CE%BA%CE%BF-%CF%83%CE%B5-%CE%BF%CF%80%CE%B1%CE%B4%CE%BF%CF%8D%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%A0%CE%91%CE%9F,-%CF%85%CF%80%CF%8C-%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CF%8D%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%A0%CE%91%CE%9F%CE%9A/37-141523.html |title=Μπλόκο σε οπαδούς του ΠΑΟ, υπό κράτηση δύο του ΠΑΟΚ |accessdate=2013-02-04 |date=2012-08-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121031160730/http://www.sport.gr/Article/%CE%95%CE%B9%CE%B4%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/%CE%A0%CE%BF%CE%B4%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%BF/Europa-League/%CE%9C%CF%80%CE%BB%CF%8C%CE%BA%CE%BF-%CF%83%CE%B5-%CE%BF%CF%80%CE%B1%CE%B4%CE%BF%CF%8D%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%A0%CE%91%CE%9F,-%CF%85%CF%80%CF%8C-%CE%BA%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CF%8D%CE%BF-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%A0%CE%91%CE%9F%CE%9A/37-141523.html |archivedate=2012-10-31 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woop.gr/content/90697/den-arnoumaste-ten-katagoge-mas-video-phot |title=«Δεν αρνούμαστε την καταγωγή μας» (video) |accessdate=2013-02-04 |date=2012-11-29 |publisher=woop.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130204041121/http://www.woop.gr/content/90697/den-arnoumaste-ten-katagoge-mas-video-phot |archivedate=2013-02-04 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sport24.gr/football/ChampionsLeague/GroupF/h_istoria_toy_kaytou_velontrom_kai_h_sxesh_ths_me_thn_aek.1506901.html |title=Η ιστορία του "καυτού" Βελοντρόμ και η σχέση της με την ΑΕΚ |accessdate=2013-02-14 |date=2011-11-23 |last=Μπάτης |first=Γρηγόρης |publisher=sport24.gr }}{{Dead link|date=Μαρτίου 2026 }}</ref>

=== Συλλεκτικές κάρτες και αυτοκόλλητα ===

Σε μερικές περιπτώσεις οι οπαδοί, κυρίως τα παιδιά, συλλέγουν αυτοκόλλητα και κάρτες σε ένα άλμπουμ που απεικονίζουν τους ποδοσφαιριστές διαφόρων ομάδων ενός συγκεκριμένου πρωταθλήματος. Μπορεί επίσης να υπάρχουν αυτοκόλλητα στα στάδια, εμβλήματα των ομάδων και φωτογραφίες των ομάδων.<ref>{{cite web |url=http://www.helium.com/items/1634944-history-of-football-cards |title=The history of soccer cards and stickers |accessdate=2013-02-04 |last=Wright |first=Simon |date=2012-09-22 |publisher=helium.com |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091119151037/http://www.helium.com/items/1634944-history-of-football-cards |archivedate=2009-11-19 |url-status=dead }}</ref> Τα πιο διαδομένα είναι εκείνα που παράγονται παγκοσμίως από την Panini.<ref>http://www.FootballStickipedia.com</ref><ref>{{cite web |url=http://www.stickerswapping.co.uk/panini.html |title=Got, got, need... swap! |accessdate=2013-02-04 |publisher=stickerswapping.co.uk |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131062752/http://www.stickerswapping.co.uk/panini.html |archivedate=2013-01-31 |url-status=dead }}</ref>

== Ποδοσφαιριστές ==
=== Διασημότητες ===
Η δημοτικότητα του ποδοσφαίρου είναι τόσο μεγάλη που μερικοί ποδοσφαιριστές είναι περισσότερο γνωστοί για τις εκτός γηπέδων δραστηριότητες τους. Διάσημοι ποδοσφαιριστές πρωταγωνιστούν στα πρωτοσέλιδα εφημερίδων και περιοδικών, ακόμη και για θέματα άσχετα με το ποδόσφαιρο.<ref name="CR1">{{cite news |url=http://www.oneman.gr/keimena/men_s_only/mpales/sto-gkaraz-toy-car7.1657678.html |title=Στο γκαράζ του CAR7! |publisher=oneman.gr |last=Κρεκούκιας |first=Θανάσης |accessdate=2013-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501193848/http://www.oneman.gr/keimena/men_s_only/mpales/sto-gkaraz-toy-car7.1657678.html |archivedate=2012-05-01 |url-status=dead }}</ref> Οργανισμοί, εταιρίες, διαφημιστές και κατασκευαστές αθλητικών ειδών κλείνουν συμφωνίες με ποδοσφαιριστές για διαφήμιση των προϊόντων τους έναντι μεγάλης αμοιβής<ref>{{cite web|url=http://in.rediff.com/sports/2005/nov/08adi.htm|work=The Journal|title=How Adidas and Puma were born|author=Erik Kirschbaum|accessdate=2013-01-06|date=2005-11-08 |language=Αγγλικά|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080117230846/http://in.rediff.com/sports/2005/nov/08adi.htm|archivedate=2008-01-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.journalonline.co.uk/Magazine/50-6/1001918.aspx#.UOtHCHeAFBg|work=The Journal|title=Don't mention the boot war|author=Bruce Caldow |accessdate=2013-01-07 |date=2005-06-20 |language=Αγγλικά}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sentragoal.gr/article.asp?catid=16494&subid=2&pubid=7354865 |title=Η Nike χρυσοπληρώνει τον Ρονάλντο |accessdate=2013-02-05 |date=2010-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100227052557/http://www.sentragoal.gr/article.asp?catid=16494&subid=2&pubid=7354865 |archivedate=2010-02-27 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gossip-tv.gr/sports/story/185290/Backstage-apo-tin-nea-diafimisi-toy-Ronalnto-gia-trapeza |title=Backstage από τη νέα διαφήμιση του Ρονάλντο για τράπεζα |publisher=gossip-tv.gr |accessdate=2013-02-05|date= 2012-04-29}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.woop.gr/content/76245/neimar-kata-tes-pituridas-video |title=Νεϊμάρ κατά της... πιτυρίδας (video) |publisher=woop.gr |accessdate=2013-02-05 |date=2012-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130731131236/http://www.woop.gr/content/76245/neimar-kata-tes-pituridas-video |archivedate=2013-07-31 |url-status=dead }}</ref> ή για προώθηση φιλανθρωπικού έργου (για παράδειγμα ποδοσφαιριστές-πρεσβευτές της [[UNICEF]]). Ο [[Βραζιλία|βραζιλιάνος]] ποδοσφαιριστής [[Πελέ]] αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα. Η δημοτικότητα του ήταν τόσο μεγάλη που επιλέγηκε για πρεσβευτής της UNICEF,<ref name="Pele">{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/60/south-america/2010/10/21/2176031/70-facts-about-brazil-legend-football-icon-pele-on-his-70th |title=
70 Facts About Brazil Legend Football Icon Pele On His 70th Birthday |publisher=goal.com |date=2010-10-21 |accessdate=2013-02-05 |language=Αγγλικά}}</ref> αλλά και ως εκφωνητής διαφημίσεων για πολλές εταιρίες. Αφιέρωσε επίσης κάποιο χρόνο στην πολιτική στη Βραζιλία.<ref name="Pele" />

Ο πρώην κάτοχος των βραβείων [[Παίκτης της Χρονιάς της ΦΙΦΑ]], της [[Χρυσή Μπάλα|Χρυσής Μπάλας]] και του [[Αφρικάνος ποδοσφαιριστής της χρονιάς|Αφρικανού ποδοσφαιριστή της χρονιάς]] [[Τζορτζ Γουεά]] εξασφάλισε τις περισσότερες ψήφους στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών της Λιβερίας, αλλά δεν κατάφερε να αποκτήσει την απαραίτητη πλειοψηφία. Ωστόσο, έχασε στον επαναληπτικό γύρο.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4433844.stm | work=BBC News | title=African leaders hail Liberia poll | date=2005-11-13 |accessdate=2013-02-05 |language=Αγγλικά}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/638186/George-Weah | title=George Weah |accessdate=2013-02-05 |language=Αγγλικά}}</ref>

Ακόμα μια ποδοσφαιρική διασημότητα είναι ο [[Αγγλία|Άγγλος]] ποδοσφαιριστής [[Ντέιβιντ Μπέκαμ]].<ref name="Becham3" /> Ο ποδοσφαιριστής έγινε πρότυπο μόδας στην Αγγλία λόγω των συχνών αλλαγών στο χτένισμα του.<ref name="Becham2" /> Επίσης, η σχέση και τα προβλήματα με τη σύζυγο του και πρώην μέλο�� του συγκροτήματος [[Spice Girls]], [[Βικτόρια Μπέκαμ]], έτυχαν ευρείας αναφοράς στον βρετανικό τύπο αλλά και παγκόσμια.<ref name="Becham2">{{cite news|url=http://www.espressonews.gr/default.asp?artID=1024562&catid=11&pid=79 |title=Δέκα χρόνια γάμου (με απιστίες, πολύ style και χρήμα) |publisher=espressonews.gr |date=2009-07-12 |accessdate=2013-02-05}}{{dead link|date=Ιούνιος 2015}}</ref> Για τον ποδοσφαιριστή έχουν γίνει άγαλμα σε ένα βουδιστικό ναό<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/742997.stm |title=Beckham meets Buddha |publisher=[[BBC]] |date=2006-05-16 |accessdate=2013-02-05 |language=Αγγλικά}}</ref> και ένα άλλο φτιαγμένο από σοκολάτα.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/2582349.stm |title=Japan unveils chocolate Beckham |publisher=[[BBC]] |date=2002-12-17 |accessdate=2013-02-05 |language=Αγγλικά}}</ref> Ο Μπέκαμ επίσης ανακηρύχθηκε πρεσβευτής καλής θέλησης της [[UNICEF]].<ref>{{cite news |url=http://www.unicef.gr/oldpress/pdfs/mag64_a.pdf |title=Η UNICEF σκοράρει στο Μουντιάλ |publisher=[[UNICEF]] |accessdate=2013-02-05 |page=12 }}{{Dead link|date=Νοέμβριος 2019 }}</ref><ref name="Bechman">{{cite news |url=http://www.sportreview.gr/article/139/%CE%A3%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%9C%CF%80%CE%AD%CE%BA%CE%B1%CE%BC_ |title=Στον αστερισμό του Μπέκαμ |publisher=sportreview.gr |date=2010-03-09 |accessdate=2013-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305004928/http://www.sportreview.gr/article/139/%CE%A3%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%9C%CF%80%CE%AD%CE%BA%CE%B1%CE%BC_ |archivedate=2016-03-05 |url-status=dead }}</ref> Επιπρόσθετα, ο Μπέκαμ ήταν για πολύ καιρό μοντέλο του οίκου μόδας [[Armani]], γνωστός για τις διαφημίσεις του για εσώρουχα.<ref name="Becham3">{{cite news |url=http://www.sport24.gr/football/article300015.ece |title=20 εκ.λίρες για τον Μπέκαμ... made by Armani! |publisher=sport24.gr |date=2007-11-13 |accessdate=2013-02-05 |archiveurl=https://archive.today/20130702041807/http://www.sport24.gr/football/article300015.ece |archivedate=2013-07-02 |url-status=dead |dead-url= }}</ref>

Στα τέλη του 2009 ο Μπέκαμ αντικαταστάθηκε από μια άλλη ποδοσφαιριστή διασημότητα, τον Πορτογάλο ποδοσφαιριστή [[Κριστιάνο Ρονάλντο]] ως ο κύριος ποδοσφαιριστής/μοντέλο του οίκου.<ref>{{cite news|url=http://www.womenonly.gr/article.asp?catid=15573&pubid=16278656&subid=2 |title=Ο Αρμάνι και οι... φέτες του Κριστιάνο Ρονάλντο! |publisher=womenonly.gr |date=2010-06-16 |accessdate=2013-02-05}}</ref> Η ζωή του Κριστιάνο Ρονάλτο απασχολεί τα μέσα μαζικής ενημέρωσης για θέματα εκτός του ποδοσφαίρου και ο ίδιος αποτελεί πρότυπο μόδας.<ref name="CR1" />

Πολλοί άλλοι ποδοσφαιριστές έχουν γίνει διασημότητες και αντιμετωπίζονται ως ήρωες από τους οπαδούς. Πρώην ποδοσφαιριστές, όπως ο [[Γκάρι Λίνεκερ]] έχουν γίνει διάσημοι δουλεύοντας στην [[τηλεόρασή]] ή στο [[ραδιόφωνο]].<ref>{{cite news|url=http://www.performingartistes.co.uk/artistes/721/gary-lineker.htm |title=Gary Lineker |publisher=performingartistes.co.uk |accessdate=2013-02-05 |language=Αγγλικά}}</ref> Ακόμη και άτομα που δεν είναι ποδοσφαιριστές αλλά σχετίζονται με το ποδόσφαιρο έχουν γίνει διάσημοι μόνο από τη σχέση τους αυτής. Μετά το [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2002]], ο επικεφαλής της [[Ποδοσφαιρική Ομοσπονδίας Νοτίου Κορέας|Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας Νοτίου Κορέας]] αποφάσισε να θέσει υποψηφιότητα για πρόεδρος της χώρας.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/2238363.stm |title=Korean football chief runs for presidency |publisher=[[BBC]] |date=2009-05-05 |accessdate=2013-02-05 |language=Αγγλικά}}</ref>

=== Θάνατοι ===
Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις θανάτων ή θανάσιμων τραυματισμών ποδοσφαιριστών στον αγωνιστικό χώρο.<ref name="Field" /> Στις 5 Σεπτεμβρίου 1931, ο τερματοφύλακας της [[Σέλτικ Γλασκώβης|Σέλτικ]], [[Τζον Τόμσον]] υπέστη κάταγμα κρανίου, όταν συγκρούστηκε με τον ποδοσφαιριστή της [[Ρέιντζερς Γλασκώβης|Ρέιντζερς]], [[Σαμ Ίγκλις]], κατά τη διάρκεια ενός αγώνα μεταξύ των δύο ομάδων. Τραυματίστηκε θανάσιμα και πέθανε αργότερα την ίδια μέρα στο νοσοκομείο.<ref>{{cite news|url=http://www.sigmalive.com/sports/football/international/scotland/23990 |title=Το καταραμένο και αιματοβαμμένο «Άιμπροξ» |publisher=sigmalive.com |last=Καραγιάννης |first=Βόρις |date=2013-01-06 |accessdate=2013-02-13}}</ref> Στις 10 Σεπτεμβρίου 1985, ο προπονητής της [[Εθνική Σκωτίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Σκωτίας]], [[Τζοκ Στέιν]], πέθανε από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 62 ετών, όταν η ομάδα του ισοφάρισε την [[Εθνική Ουαλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνική Ουαλίας]], εξασφαλίζοντας ουσιαστικά τη συμμετοχή της στα πλέι-οφ για την τελική φάση του [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1986|Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου 1986]].<ref>{{cite news|url=http://news.google.com/newspapers?nid=2507&dat=19850911&id=28BAAAAAIBAJ&sjid=26UMAAAAIBAJ&pg=3449,2305756|title=Manager Stein dies at match|work=The Herald|publisher=Herald & Times Group|date=1985-09-11|accessdate=2013-02-13|first1=Andrew|last1=McCallum|first2=Jim|last2=Reynolds|language=Αγγλικά}}</ref>

[[Αρχείο:Munich memorial plaque.JPG|thumb|left|Μια πλάκα στο [[Ολντ Τράφορντ]] στη μνήμη των ποδοσφαιριστών της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ που έχασαν τη ζωή τους στο αεροπορικό δυστύχημα του Μονάχου, με τα ονόματα των παικτών.]]

Το 2003, ο ποδοσφαιριστής της [[Εθνική Καμερούν (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Καμερούν]], [[Μαρκ Βιβιάν Φοέ]], κατέρρευσε κατά τη διάρκεια ενός αγώνα για το [[Κύπελλο Συνομοσπονδιών ΦΙΦΑ]] με αντίπαλο την [[Εθνική Κολομβίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνική Κολομβίας]]. Μεταφέρθηκε ζωντανός στο ιατρικό κέντρο του σταδίου Ζερλάν, αλλά πέθανε λίγη ώρα αργότερα. Ο θάνατος του αποδόθηκε σε υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, μία κληρονομική πάθηση που αυξάνει τις πιθανότητες αιφνίδιου θανάτου κατά τη διάρκεια σωματικής άσκησης.<ref>{{cite news|url=http://www.sport2310.gr/%CE%B7-%CE%AC%CF%83%CE%B2%CE%B5%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%86%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%BA-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%B9%CE%AC%CE%BD-%CF%86%CE%BF%CE%AD-video/|title=Η άσβεστη φλόγα του Μαρκ Βιβιάν Φοέ (video)|publisher=sport2310.gr|date=2012-06-26|accessdate=2013-02-13|first=Θωμάς|last=Καλέσης|archiveurl=https://archive.today/20130702041502/http://www.sport2310.gr/%CE%B7-%CE%AC%CF%83%CE%B2%CE%B5%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%86%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%BA-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%B9%CE%AC%CE%BD-%CF%86%CE%BF%CE%AD-video/|archivedate=2013-07-02|url-status=dead|dead-url=live}}</ref> Στις 8 Σεπτεμβρίου 1990, ο [[Ντέιβ Λόνγκχαρστ]], ποδοσφαιριστής της [[Γιορκ Σίτι FC]] κατέρρευσε και πέθανε στο γήπεδο κατά τη διάρκεια του αγώνα της ομάδας του με τη [[Λίνκολν Σίτι FC]]. Η αυτοψία έδειξε ότι αντιμετώπιζε μία σπάνια πάθηση της καρδιάς.<ref name="Field" /> Το 2004, ο ποδοσφαιριστής της [[Εθνική Ουγγαρίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Ουγγαρίας]], [[Μίκλος Φεχέρ]], πέθανε από ανακοπή καρδίας, αγωνιζόμενος με την [[Μπενφίκα]] με αντίπαλο την Γκιμαράες.<ref name="Field">{{cite news|title=Πεθαίνοντας στον αγωνιστικό χώρο… |publisher=star-fm.gr |date=2012-04-15 |url=https://www.star-fm.gr/2012/04/15/%ce%a0%ce%b5%ce%b8%ce%b1%ce%af%ce%bd%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%bd-%ce%b1%ce%b3%cf%89%ce%bd%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8c-%cf%87%cf%8e%cf%81%ce%bf/ |accessdate=2013-02-13 |first=Χρήστος |last=Μίμης |url-status=live |archivedate=2021-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404034818/https://www.star-fm.gr/2012/04/15/%CE%A0%CE%B5%CE%B8%CE%B1%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%BD%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%87%CF%8E%CF%81%CE%BF/}}</ref> Στις 9 Σεπτεμβρίου 2006, ο ποδοσφαιριστής της [[Χίνκλι Γιουνάιτεντ]], [[Ματ Γκάντσμπι]], κατέρρευσε στο γήπεδο και πέθανε κατά τη διάρκεια ενός αγώνα με τη [[Χαρογκέιτ Τάουν]]. Οι ιατρικές εξετάσεις έδειξαν πως είχε σοβαρό πρόβλημα στην καρδιά.<ref>{{cite news|url=http://www.betboss.eu/index.php?module=News&func=display&sid=44900|title=Οι τραγωδίες που στιγμάτισαν το ποδόσφαιρο (vid-pic)|publisher=betboss.eu|date=2012-04-16|accessdate=2013-02-13|first=Θένια|last=Μυλωθρίδου|archive-date=2022-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509235648/https://betboss.eu/index.php?module=News&func=display&sid=44900|dead-url=}}</ref>

Στις 25 Αυγούστου 2007, ο ποδοσφαιριστής της [[Φ.Κ. Σεβίλλη]], [[Αντόνιο Πουέρτα]], κατέρρευσε στον αγωνιστικό χώρο, καθώς υπέστη καρδιακή προσβολή, στην πρώτη αγωνιστική της περιόδου με αντίπαλο τη Χετάφε. Ο συμπαίκτης του, [[Ιβιτσα Ντραγκουτίνοβιτς]], επιχείρησε να του προσφέρει τις πρώτες βοήθειες και στη συνέχεια, με την αρωγή του ιατρικού επιτελείου, ο Πουέρτα ανέκτησε τις αισθήσεις του και αποχώρησε υποβασταζόμενος. Όμως, λίγο αργότερα λιποθύμησε εκ νέου στα αποδυτήρια και διακομίσθηκε στο νοσοκομείο. Πέθανε τρεις μέρες αργότερα.<ref>{{cite news|url=http://www.sport24.gr/football/ChampionsLeague/article294453.ece|title="Έσβησε" ο Πουέρτα|publisher=sport24.gr|date=2007-08-28 |accessdate=2013-02-13|first1=Θανάσης|last1=Βορίσης|first2=Ηλίας|last2=Ευταξίας |archivedate=2013-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131031201835/http://www.sport24.gr/football/ChampionsLeague/article294453.ece |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6964586.stm|title=Sevilla's Puerta dies in hospital|publisher=BBC|date=2007-08-28|accessdate=2013-02-13|languate=Αγγλικά}}</ref> Στις 29 Δεκεμβρίου 2007, ο αρχηγός της [[Μάδεργουελ Π.Σ.|Μάδεργουελ]], [[Φιλ Ο`Ντόνελ]], κατέρρευσε την ώρα που γινόταν αλλαγή λίγα λεπτά πριν από τη λήξη του αγώνα και αν και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, κατέληξε λόγο καρδιακής ανεπάρκειας.<ref>{{cite news|url=http://www.sport24.gr/football/Scotland/article303533.ece|title=Συγκίνηση στην κηδεία του Φιλ Ο'Ντόνελ|publisher=sport24.gr|first=Βαγγέλης|last=Σταματόπουλος|date=2008-01-04|accessdate=2013-02-13|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305210946/http://www.sport24.gr/football/Scotland/article303533.ece|url-status=dead}}</ref> Η Μάδεργουελ μετονόμασε τη βασική εξέδρα του γηπέδου της σε εξέδρα Φιλ Ο' Ντόνελ προς τιμή του ποδοσφαιριστή.<ref>{{cite news|url=http://www.sport24.gr/football/Scotland/article304234.ece|title=Εξέδρα... Φιλ Ο' Ντόνελ|publisher=sport24.gr|date=2008-01-11 |accessdate=2013-02-13|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305194101/http://www.sport24.gr/football/Scotland/article304234.ece|url-status=dead}}</ref>

Άλλες καταστροφές έχουν συμβεί μακριά από τον αγωνιστικό χώρο. Οι πιο σημαντικές είναι η αεροπορική τραγωδία του 1949 στο [[Τορίνο]] όπου έχασαν τη ζωή τους όλοι οι ποδοσφαιριστές της [[Τορίνο ΦΚ|Τορίνο]],<ref>{{cite news|url=http://www.contra.gr/Soccer/Italy/SerieB/article1085599.ece|title=Πέρασαν 62 χρόνια από την τραγωδία της Τορίνο στη Σουπέργκα (video)|publisher=contra.gr|last=Κώστας|first=Μπράτσος|date=2012-05-04|accessdate=2013-02-13|archive-date=2013-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130715093137/http://www.contra.gr/Soccer/Italy/SerieB/article1085599.ece|url-status=}}</ref> το αεροπορικό δυστύχημα στο Μόναχο το 1958 όπου σκοτώθηκαν 8 ποδοσφαιριστές της [[Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ]]<ref>{{cite news|url=http://www.sansimera.gr/articles/218|title=Η Αεροπορική Τραγωδία του Μονάχου|publisher=sansimera.gr|accessdate=2013-02-13}}</ref> και η αεροπορική τραγωδία του 1993 στις ακτές της [[Γκαμπόν]] όπου έχασαν τη ζωή τους όλοι οι ποδοσφαιριστές της [[Εθνική Ζάμπιας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Ζάμπιας]].<ref>{{cite news|url=http://www.contra.gr/Soccer/Africa/CopaAfrica/article1642961.ece|title=Ζάμπια 1993-2012: Η θάλασσα των δακρύων έφερε την ποδοσφαιρική χαρά|publisher=contra.gr|date=2012-02-15|accessdate=2013-02-13|archive-date=2012-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121216031049/http://www.contra.gr/Soccer/Africa/CopaAfrica/article1642961.ece|url-status=}}</ref>

=== Εθνότητα ===
Όταν το ποδόσφαιρο διαδόθηκε και εκτός της γενέτειρας του Αγγλίας, οι ποδοσφαιριστές από διαφορετικές φυλές μερικές φορές δεν γίνονταν αποδεκτοί στην Ευρώπη. Δεν είναι γνωστό πότε παρουσιάστηκε το πρώτο κρούσμα ρατσισμού στο ποδόσφαιρο, αλλά σύμφωνα με κάποιες πηγές αναφέρουν ότι οι πρώτες αντιδράσεις εμφανίστηκαν στην Αγγλία στις αρχές του 20ού αιώνα.<ref name="RAC1">{{cite web |url=http://www.sport24.gr/football/article329456.ece |title=Ρατσισμός και ποδόσφαιρο |publisher=sport24.gr |last=Χριστοφόρου |first=Χριστοφόρου |date=2008-12-26 |accessdate=2013-02-06 |archivedate=2018-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180324163913/http://www.sport24.gr/football/article329456.ece |url-status=dead }}</ref> Αξίζει να αναφερθεί ότι ο πρώτος επαγγελματίας, έγχρωμος ποδοσφαιριστής που έπαιξε στην Αγγλία ήταν ο [[Άρθουρ Γουάλτον]] το 1889 με τη φανέλα της [[Ρόδεραμ]],<ref name="RAC4">{{cite web |url=http://www.alterthess.gr/content/o-thrylikos-arthoyr-goyorton |title=Ο θρυλικός Άρθουρ Γουόρτον |publisher=alterthess.gr |last=Χατζής |first=Δημήτρης |accessdate=2013-02-06 |archiveurl=https://archive.today/20130702040619/http://www.alterthess.gr/content/o-thrylikos-arthoyr-goyorton |archivedate=2013-07-02 |url-status=dead }}</ref><ref name="RAC5">{{cite web|url=http://www.england365.gr/article/14672/%CE%9C%CE%B9%CE%B1-%CF%83%CF%87%CE%AD%CF%83%CE%B7-120-%CE%B5%CF%84%CF%8E%CE%BD%E2%80%A6 |title=Μια σχέση 120 ετών… |publisher=alterthess.gr |last=Καραγιάννης |first=Τάκης |date=2011-03-29 |accessdate=2013-02-06}}</ref> ενώ είχε ξεκινήσει ερασιτεχνικά το 1885 με την [[Ντάρλινγκτον]].<ref name="RAC4" />

Ο ρατσισμός είναι ένα χρόνιο πρόβλημα σε πολλές χώρες εδώ και δεκαετίες. Στις αρχές του 20ού αιώνα στη [[Βραζιλία]], οι έγχρωμοι παίκτες δεν είχαν δικαίωμα να αγωνίζονται στις ομάδες των λευκών. Όποιος έγχρωμος ή μιγάς ποδοσφαιριστής επιθυμούσε να αγωνιστεί σε ομάδα λευκών, έπρεπε να εξευτελιστεί με το να βάλει στο πρόσωπό του ένα είδος σκόνης ρυζιού, για να φαίνεται λευκός.<ref name="RAC6" /> Ήδη από το 1937 στο Νοτιοαμερικανικό Κύπελλο, το σημερινό [[Κόπα Αμέρικα]], όταν κάποιος έγχρωμος ποδοσφαιριστής της Εθνικής Βραζιλίας ακουμπούσε την μπάλα, οι οπαδοί της Εθνικής Αργεντινής έβγαζαν κραυγές μαϊμούδων για να τον ξεφτιλίσουν. Το φαινόμενο αυτό (γνωστό στα [[Αγγλική γλώσσα|αγγλικά]] ως monkey chants, ψαλμωδίες μαϊμούδων / πιθήκων) εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην [[Ευρώπη]] τη δεκαετία του 1970, στους ποδοσφαιρικούς αγώνες στην Αγγλία, και στα νεότερα χρόνια εξαπλώθηκε σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη, μεταξύ των οποίων και στην [[Ελλάδα]]. Το 1981, όταν στο [[Ντέπφορντ]] 13 έγχρωμοι έχασαν τη ζωή τους σε πυρκαγιά, οι οπαδοί της [[Μίλγουολ ΦΚ|Μίλγουολ]] τραγουδούσαν στις κερκίδες ότι «όλοι συμφωνούμε, οι νέγροι καίγονται καλύτερα απ' το πετρέλαιο». Το 1986, οι οπαδοί της [[Έβερτον]] πετούσαν μπανάνες στον [[Τζαμάικα|Τζαμαϊκανό]] [[Τζον Μπαρνς]], στο πρώτο του παιχνίδι με τη [[Λίβερπουλ Φ.Κ.|Λίβερπουλ]],<ref name="RAC6">{{cite web |url=http://www.kilkisdaily.gr/arthrografia/xanthopoulos-h/item/221-%CF%81%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%BF%CE%B4%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%BF.html |title=Ρατσισμός και ποδόσφαιρο |publisher=kilkisdaily.gr |last=Ξανθόπουλος |first=Ηλίας |accessdate=2013-02-06 |url-status=live |archivedate=2013-07-02 |archiveurl=https://archive.today/20130702041938/http://www.kilkisdaily.gr/arthrografia/xanthopoulos-h/item/221-%CF%81%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%BF%CE%B4%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%BF.html }}</ref> μια συνήθεια που επίσης εξαπλώθηκε μετά σε όλη την Ευρώπη.
[[Αρχείο:Bel-Tun (5).jpg|thumb|right|Η εθνική ομάδα ποδοσφαίρου του Βελγίου στο [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2018|Παγκόσμιο Κύπελλο του 2018]] στη [[Ρωσία]].]]

Πλέον, οι ποδοσφαιρικές ομάδες και πολλές εθνικές ομάδες διαθέτουν ποδοσφαιριστές από διάφορες εθνικότητες.<ref name="RAC6" /> Ωστόσο, ο ρατσισμός εξακολουθεί να υφίσταται σε κάποια επίπεδα, με αρκετούς οπαδούς, όταν κάποιος έγχρωμος παίκτης παίρνει την μπάλα, να βγάζουν κραυγές πιθήκων και να πετάνε μπανάνες στο γήπεδο ή και να φωνάζουν σχετικά συνθήματα και να σηκώνουν σχετικά πανό.<ref name="RAC1" /><ref name="RAC7">{{cite web |url=http://www.unhcr.gr/1againstracism/%CF%81%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%83%CF%8E%CE%BC%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CF%83/ |title=Ρατσισμός: Καρκίνος στο σώμα του ποδοσφαίρου |publisher=unhcr.gr |date=2012-08-26 |accessdate=2013-02-06 |archiveurl=https://archive.today/20130702041552/http://www.unhcr.gr/1againstracism/%CF%81%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%83%CF%8E%CE%BC%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CF%83/ |archivedate=2013-07-02 |url-status=live }}</ref> Για παράδειγμα, το 2006 ο [[Καμερούν|Καμερουνέζος]] ποδοσφαιριστής της [[Μπαρτσελόνα (ποδόσφαιρο)|Μπαρτσελόνα]], [[Σαμουέλ Ετό]], δέχτηκε ρατσιστικά σχόλια από οπαδούς της [[Ρεάλ Σαραγόσα]] και απείλησε να εγκαταλείψει το παιχνίδι μεταξύ των δύο ομάδων αν συνέχιζαν να τον προσβάλλουν.<ref name="RAC6" /> Το ίδιο συνέβη το 2005 και με τον [[Ακτή Ελεφαντοστού|Ιβοριανό]] αμυντικό της [[Μεσίνα]] [[Μαρκ Ζορό]] σε ένα αγώνα εναντίον της [[ΦΚ Ιντερνατσιονάλε Μιλάνο|Ίντερ]].<ref name="RAC6" />

Η [[FIFA]], η [[UEFA]] και η [[Ευρωπαϊκή Ένωση]] υποστηρίζουν την [[εκστρατεία ενάντια στον ρατσισμό στην Ευρώπη]] (Football Against Racism in Europe-FARE), η οποία στοχεύει στην εξάλειψη του ρατσισμού στην Ευρώπη.<ref>{{cite web |url=http://www.farenet.org/ |title=Football Against Racism in Europe |publisher=Farenet.org |accessdate=2013-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117023653/http://www.farenet.org/ |archivedate=2013-01-17 |url-status=dead }}</ref> Σε μερικές χώρες, όπως η Αγγλία<ref name="RAC2">{{cite web|url=http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=116971 |title=Οταν ο ρατσισμός παίζει μπάλα... |publisher=ΤΟ ΒΗΜΑ |last=Παπαδόπουλος |first=Πάνος |date=1999-12-05 |accessdate=2013-02-06}}</ref> και η Γερμανία,<ref name="RAC7" /> υπήρξαν ισχυρές εκστρατείες εναντίον του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας στο ποδόσφαιρο. Σε άλλες χώρες, παρά τα ορατά προβλήματα ρατσισμού, ελάχιστα μέτρα έχουν ληφθεί, με παραδείγματα την Ισπανία<ref name="RAC8">{{cite web |url=http://epohi.gr/argyroudis_columns_2722005.htm |title=Τα αθλητικά της... εποχής! |publisher=epohi.gr |last=Αργυρούδης |first=Ρομαίν |accessdate=2013-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100103060340/http://www.epohi.gr/argyroudis_columns_2722005.htm |archivedate=2010-01-03 |url-status=dead }}</ref> και την Ιταλία.<ref name="RAC8" /> Ορισμένες χώρες πήραν μια σειρά από μέτρα ώστε να περιορίσουν τα φαινόμενα ρατσισμού, όπως η τιμωρία της έδρας της ομάδας της οποίας οι οπαδοί φωνάζουν ρατσιστικά συνθήματα κατά τη διάρκεια ενός αγώνα, χρηματικά πρόστιμα<ref name="RAC1" /> αλλά και διακοπή του αγώνα.<ref name="RAC9">{{cite web|url=http://www.sport-fm.gr/article/627243 |title=Αποφάσεις ��ια διακοπή αγώνων λόγω ρατσισμού στην Ιταλία |publisher=sport-fm.gr |accessdate=2013-01-09}}</ref> Προσπάθειες καταβάλλονται και με τη συμμετοχή των ποδοσφαιριστών, οι οποίοι διοργανώνουν φιλικά παιχνίδια με κεντρικό μήνυμα την εναντίωσή τους στον ρατσισμό.<ref name="RAC1" /><ref name="RAC17">{{cite web|url=http://www.sport-fm.gr/article/59417/email |title=«Δηλητήριο ο ρατσισμός» |publisher=ΤΟ ΒΗΜΑ |last=Ρομπόλης |first=Χρήστος |date=2006-09-24 |accessdate=2013-02-06}}{{dead link|date=Ιούνιος 2015}}</ref>

=== Γυναικείο ποδόσφαιρο ===
[[Αρχείο:Mia1997.JPG|thumb|Δύο παίκτριες προσπαθώντας να αποκτήσουν έλεγχο της μπάλας.]]

Οι γυναίκες αγωνίζονται σε ποδοσφαιρικά παιχνίδια από τότε που καταγράφηκε το πρώτο γυναικείο παιχνίδι το 1895 στο Βόρειο Λονδίνο. Παραδοσιακά είχε συνδεθεί με φιλανθρωπικά παιχνίδια και φυσική άσκηση, ιδιαίτερα στο [[Ηνωμένο Βασίλειο]].<ref name="BBCwomen-Gregory">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/women/4607171.stm |title=How women's football battled for survival |last=Gregory |first=Patricia |work=BBC sport |publisher=BBC |date=2005-06-03 |accessdate=2013-02-15 |language=Αγγλικά}}</ref> Η αντίληψη αυτή άρχισε να αλλάζει τη δεκαετία του 1970 όπου ξεκίνησε η οργάνωση του γυναικείου ποδοσφαίρου. Το ποδόσφαιρο είναι το πιο σημαντικό ομαδικό άθλημα στο γυναικείο αθλητισμό σε πολλές χώρες και ένα από τα λίγα γυναικεία, ομαδικά αθλήματα με επαγγελματικά πρωταθλήματα.

Η ανάπτυξη του γυναικείου ποδοσφαίρου αντανακλάται στις μεγάλες διοργανώσεις που διεξάγονται, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Το γυναικείο ποδόσφαιρο έδωσε πολλές μάχες για τα δικαιώματα του. Είχε μια «χρυσή εποχή» στο [[Ηνωμένο Βασίλειο]] τη δεκαετία του 1910 και στις αρχές της δεκαετίας του 1920, με μερικούς αγώνες να προσελκύουν στο στάδιο περισσότερους από 50.000 θεατές.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/women/4603149.stm |title=Trail-blazers who pioneered women's football |last=Alexander |first=Shelley |work=BBC sport |publisher=BBC |date=2005-06-03 |accessdate=2013-01-15 |language=Αγγλικά}}</ref> Η χρυσή εποχή τερματίστηκε όταν η Ένωση Ποδοσφαίρου Αγγλίας στις 5 Δεκεμβρίου 1921 ψήφισε την απαγόρευση του παιχνιδιού στα στάδια που χρησιμοποιούσαν οι ομάδες μέλη της. Αιτία ήταν η μεγάλη απήχηση που είχε το γυναικείο ποδόσφαιρο στο κοινό, αφού σε μερικά παιχνίδια η προσέλευση των θεατών ήταν μεγαλύτερη από τα παιχνίδια ανδρών που διεξάγονταν την ίδια ημέρα. Υπήρχαν επίσης αντιδράσεις ότι η σκληρότητα και ο τρόπος παιχνιδιού δεν ήταν πρέπουσες συμπεριφορές για κορίτσια. Η απαγόρευση αυτή ακυρώθηκε τον Δεκέμβριο του 1969, μέσα από ψηφοφορία την ΟΥΕΦΑ, η οποία αναγνώρισε επίσημα το γυναικείο ποδόσφαιρο το 1971.<ref name="BBCwomen-Gregory" /> Το [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου Γυναικών|Παγκόσμιο κύπελλο ποδοσφαίρου γυναικών]] της ΦΙΦΑ διεξήχθη το 1991 και διεξάγεται από τότε κάθε τέσσερα χρόνια.<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=103/awards/index.html |title=Tournaments: Women's World Cup |publisher=[[FIFA]] |accessdate=2013-01-15 |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430044344/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament%3D103/awards/index.html |archivedate=2011-04-30 |url-status=dead }}</ref>

Γενικότερα, επίσης, στο παρελθόν το άθλημα αυτό στις γυναίκες είχε απαγορευτεί σε πολλά κράτη διεθνώς, λόγω ισχυρισμών των ομοσπονδιών όπως ότι «η τραχύτητα του αθλήματος θα έβλαπτε τη γονιμότητα και την υγεία των γυναικών» ([[Δυτική Γερμανία]]) ή ότι «δεν ήταν υγιές»<ref>{{cite web|date=1 May 1957|title=Soccer is unhealthy for women|url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/freepress19570501-1.2.72|author-last=|author-first=|access-date=23 December 2024|work=[[Singapore Free Press]]}}</ref> ([[Τσεχοσλοβακία]]) ή ότι αθλήματα όπως το ποδόσφαιρο «απαιτούν ιδιότητες που ήταν διαμετρικά αντίθετες με αυτές της σωματικής διάπλασης των γυναικών»<ref name="Alcalde 2020">{{Cite journal|url=https://cogentoa.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09523367.2020.1722646|title=Women, Football, and Francoism: Lesbians and the Formation of Social Networks through Women's Football in Barcelona, 1970–1979|first1=Maria Dolors Ribalta|last1=Alcalde|first2=Xavier Pujadas|last2=Martí|date=January 22, 2020|journal=The International Journal of the History of Sport|volume=37|issue=1–2|pages=94–112|via=cogentoa.tandfonline.com (Atypon)|doi=10.1080/09523367.2020.1722646|s2cid=214040923|url-access=subscription|accessdate=2026-02-14|archivedate=2022-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803184756/https://cogentoa.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09523367.2020.1722646|deadurl=}}</ref> ([[Ισπανία]] επί [[Φρανθίσκο Φράνκο]], ενώ μετά τη [[Ισπανική Μεταπολίτευση|μετάβαση της Ισπανίας στη δημοκρατία]] από το 1975 και μετά, η απαγόρευση έληξε τον Νοέμβριο του 1980 και η εθνική ομάδα ποδοσφαίρου γυναικών της Ισπανίας ιδρύθηκε επίσημα το 1983<ref>{{Cite web|url=https://www.sbnation.com/soccer/2019/7/6/18658729/banning-womens-soccer-world-cup-effects|title=A short history of the banning of women's soccer|first=James|last=Dator|date=July 6, 2019|website=SBNation.com|access-date=August 3, 2022|archive-date=August 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803104406/https://www.sbnation.com/soccer/2019/7/6/18658729/banning-womens-soccer-world-cup-effects|url-status=live}}</ref>).

Η απαγόρευση του γυναικείου ποδοσφαίρου εμπόδισε σοβαρά την ανάπτυξη του αθλήματος, σε ορισμένες χώρες μάλιστα σκοτώνοντας ουσιαστικά το άθλημα εντελώς για δεκαετίες και αναγκάζοντας το άθλημα να επανεκκινήσει αποτελεσματικά από το μηδέν στα τέλη του 20ού αιώνα.<ref>{{Cite web|url=https://www.historyextra.com/period/first-world-war/1921-when-football-association-banned-women-soccer-dick-kerr-ladies-lily-parr/|title=1921: the year when football banned women|website=HistoryExtra}}</ref> Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Simon Kuper και ο οικονομολόγος Stefan Szymanski, συντάκτες του Soccernomics, έχουν υποστηρίξει ότι οι απαγορεύσεις στο γυναικείο ποδόσφαιρο θα αντιπροσώπευαν σήμερα παραβιάσεις του [[Δίκαιο ανταγωνισμού|δικαίου του ανταγωνισμού]] και ότι οι ενώσεις που επέβαλαν απαγορεύσεις θα πρέπει να τιμωρηθούν αναδρομικά, με τα χρήματα να χρησιμοποιούνται για επενδύσεις στο γυναικείο παιχνίδι.

=== Παγκοσμιοποίηση ===
Τις τελευταίες δεκαετίες, το ποδόσφαιρο επηρεάστηκε και επηρεάζεται από το φαινόμενο της [[παγκοσμιοποίηση]]ς.<ref name="Pagkosmiopoiisi">{{Cite news | url=http://www.monthlyreview.gr/antilogos/greek/periodiko/arxeio/article_fullstory_html?obj_path=docrep/docs/arthra/MR65_Melas_FS/gr/html/index | title=Η μετανάστευση της αθλητικής ποδοσφαιρικής εργατικής δύναμης του Νότου στο Βορρά | publisher=monthlyreview.gr | accessdate=2013-02-06 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190226031519/http://www.monthlyreview.gr/antilogos/greek/periodiko/arxeio/article_fullstory_html?obj_path=docrep%2Fdocs%2Farthra%2FMR65_Melas_FS%2Fgr%2Fhtml%2Findex | archivedate=2019-02-26 | url-status=dead }}</ref><ref name="Pagkosmiopoiisi2">{{Cite news |url=http://www.monde-diplomatique.gr/spip.php?article275 |title=Ο μαφιόζικος βούρκος του παγκόσμιου ποδοσφαίρου |publisher=monde-diplomatique.gr |date=2002-06-16 |accessdate=2013-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110917083939/http://www.monde-diplomatique.gr/spip.php?article275 |archivedate=2011-09-17 |url-status=dead }}</ref> Οι ποδοσφαιριστές έχουν το δικαίωμα να αγωνίζονται σε διάφορες χώρες, πέρα από τη χώρα καταγωγής τους.<ref name="Pagkosmiopoiisi" /> Μάλιστα, οι κορυφαίοι ποδοσφαιριστές του πλανήτη απολαμβάνουν μισθούς εκατομμυρίων.<ref>{{Cite news |url=http://www.onsports.gr/Podosfairo/Eyrwph/Ispania/item/292127-Real-Madriths-Ananewnei-o-Ronalnto |title=Ρεάλ Μαδρίτης: Ανανεώνει ο Ρονάλντο |publisher=onsports.gr |date=2013-02-05 |accessdate=2013-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206072210/http://www.onsports.gr/Podosfairo/Eyrwph/Ispania/item/292127-Real-Madriths-Ananewnei-o-Ronalnto |archivedate=2013-02-06 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://thebest.gr/news/index/viewStory/149190 |title=Η Μπαρτσελόνα θέλει να ανανεώσει το συμβόλαιο του Μέσι |publisher=thebest.gr |accessdate=2013-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113212405/http://thebest.gr/news/index/viewStory/149190 |archivedate=2012-11-13 |url-status=dead }}</ref> Επιπρόσθετα, οι ομάδες επωφελούνται και αυτές από την παγκοσμιοποίηση του ποδοσφαίρου. Πολλές ομάδες έχουν αποκτήσει ευρεία στήριξη από οπαδούς πέρα από την περιοχή που εδρεύουν και συχνά πραγματοποιούν περιοδείες στις χώρες αυτές, έχοντας και οικονομικά οφέλη.<ref>{{Cite news| url=http://www.iefimerida.gr/news/60528/%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%B8%CE%B5%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%85%CF%80%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CF%87%CE%AE-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BC%CE%AC%CE%BD%CF%84%CF%83%CE%B5%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%81-%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%AC%CE%B9%CF%84%CE%B5%CE%BD%CF%84-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%B1-%CE%B2%CE%AF%CE%BD%CF%84%CE%B5%CE%BF |title=Αποθεωτική υποδοχή της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ στην Κίνα |publisher=iefimerida.gr |date=2012-07-23 |accessdate=2013-02-06}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.sday.gr/Cosmos-Football/Spain/%CE%A3%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%91%CF%83%CE%B9%CE%B1-%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%B7-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BF%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%9C%CF%80%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%83%CE%B5%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%B1.aspx |title=Στην Ασία η καλοκαιρινή περιοδεία της Μπαρτσελόνα! |publisher=sday.gr |date=2012-04-01 |accessdate=2013-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403100912/http://www.sday.gr/Cosmos-Football/Spain/%CE%A3%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%91%CF%83%CE%B9%CE%B1-%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%B7-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%BF%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%9C%CF%80%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%83%CE%B5%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%B1.aspx |archivedate=2012-04-03 |url-status=dead }}</ref> Ποδοσφαιρικές ακαδημίες, είτε ανεξάρτητες είτε παραρτήματα μεγάλων ευρωπαϊκών ομάδων, αναζητούν παιδιά-ταλέντα σε διάφορες περιοχές του πλανήτη, τα οποία στη συνέχεια μεταπουλούν σε διάφορες ομάδες.<ref name="Safari" /> Ωστόσο, μερικές ευρωπαϊκές ομάδες έχουν κατηγορηθεί για εκμετάλλευση και εμπόριο νεαρών, αφρικανών παιδιών-ποδοσφαιρικών ταλέντων, τους οποίους προσλαμβάνουν στις ομάδες τους αλλά τους εγκαταλείπουν εφόσον δεν εξελιχτούν ποδοσφαιρικά ή όταν δεν χρειάζονται πλέον τις υπηρεσίες τους.<ref name="Safari">{{Cite news |url=http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22733&subid=2&pubid=358548 |title=Σαφάρι ταλέντων |publisher=ethnos.gr |accessdate=2013-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120507022436/http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22733 |archivedate=2012-05-07 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news| url=http://www.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=7198065 |title=Συμφωνίες αποικιοκρατικού χαρακτήρα... |publisher=rizospastis.gr |date=2012-12-16 |accessdate=2013-02-06}}</ref> Στο σύγχρονο ποδόσφαιρο, οι περισσότερες ομάδες έχουν πολλούς ξένους ποδοσφαιριστές.<ref>{{Cite news |url=http://www.sportdog.gr/article/151847/i-krisi-dioxnei-toys-ksenoys-podosfairistes |title=Η κρίση διώχνει τους ξένους ποδοσφαιριστές |publisher=sportdog.gr |date=2013-01-30 |accessdate=2013-02-06 |archive-date=2025-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427003409/https://www.sportdog.gr/article/151847/i-krisi-dioxnei-toys-ksenoys-podosfairistes |url-status= }}</ref><ref name="Italy">{{Cite news |url=http://betboss.eu/index.php?module=News&func=display&sid=22589 |title=Οι ξένοι ποδοσφαιριστές «καταστρέφουν» την Serie A; |publisher=betboss.eu |date=2011-01-22 |accessdate=2013-02-06 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804130124/https://betboss.eu/index.php?module=News&func=display&sid=22589 |dead-url= }}</ref> Για παράδειγμα, στην αγγλική [[Πρέμιερ Λιγκ]] οι [[Αγγλία|Άγγλοι]] ποδοσφαιριστές που αγωνίζονται στο πρωτάθλημα είναι λιγότεροι από τους ξένους.<ref>{{Cite news |url=http://www.sport24.gr/football/England/PremierLeague/article293668.ece |title=Η Πρέμιερσιπ ανήκει στους ξένους... |publisher=sport24.gr |date=2007-08-19 |accessdate=2013-02-06 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305012703/http://www.sport24.gr/football/England/PremierLeague/article293668.ece |url-status=dead }}</ref> Επιπρόσθετα, ξένοι ποδοσφαιριστές αποκτούν υπηκοότητες άλλων χωρών και αγωνίζονται με τις εθνικές ομάδες των χωρών αυτών.<ref>{{Cite news |url=http://www.contra.gr/Soccer/Cyprus/me-apoxh-apeiloun-oi-kuprioi-diethneis-podosfairistes.1884674.html |title=Με αποχή απειλούν οι Κύπριοι διεθνείς ποδοσφαιριστές |publisher=contra.gr |date=2012-08-07 |accessdate=2013-02-06 |archive-date=2012-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809214052/http://www.contra.gr/Soccer/Cyprus/me-apoxh-apeiloun-oi-kuprioi-diethneis-podosfairistes.1884674.html |url-status= }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.contra.gr/Soccer/Europe/Euro/article1820443.ece |title=Γερμανία 101: Μία πολυπολιτισμική σύμπραξη |publisher=contra.gr |date=2012-06-18 |accessdate=2013-02-06 |archive-date=2013-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127004901/http://www.contra.gr/Soccer/Europe/Euro/article1820443.ece |url-status= }}</ref> Μερικές από τις κορυφαίες διοικητικές προσωπικότητες, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου της [[FIFA]] [[Σεπ Μπλάτερ]], υποστηρίζουν ότι είναι επιζήμιο για το παιχνίδι το φαινόμενο αυτό, κατακρίνοντας παράλληλα τη συμπεριφορά των ευρωπαϊκών ομάδων ως προς την αναζήτηση νεαρών ταλέντων από άλλες ηπείρους.<ref name="Italy" /><ref>{{Cite news |url=https://www.sport-fm.gr/article/podosfairo/33542 |title=Μπλάτερ κατά Τσέλσι |publisher=sport-fm.gr |date=2005-12-19 |accessdate=2022-01-16 |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20220116083546/https://www.sport-fm.gr/article/podosfairo/33542 |archivedate=2022-01-16 |dead-url=live }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.makthes.gr/news/world/3284/ |title=Αφρική. Εμπόριο ποδοσφαιριστών |publisher=makthes.gr |date=2007-07-02 |accessdate=2013-02-06 |url-status=dead |archivedate=2013-07-02 |archiveurl=https://archive.today/20130702040754/http://www.makthes.gr/news/world/3284/ |dead-url= }}</ref> Ωστόσο, έχουν δημοσιευτεί ακαδημαϊκές έρευνες που υποστηρίζουν την αντίθετη άποψη.<ref name="Ranc">{{cite book |title=Foreign players and football supporters: The Old Firm, Arsenal, Paris Saint-Germain |last=Ranc |first=David |year=2012 |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |isbn=978-0-7190-8612-0 |language=Αγγλικά}}</ref> Πολλές ομάδες προσπαθούν να δημιουργήσουν ολοκληρωμένες ομάδες με ποδοσφαιριστές με ικανότητες ελέγχου της μπάλας, με δύναμη, με ταχύτητα και άλλες ικανότητες. Παραδοσιακά, οι ικανότητες αυτές σχετίζονται με διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές. Για παράδειγμα, η ικανότητα ελέγχου της μπάλας χαρακτηρίζει τους ποδοσφαιριστές από τη [[Νότια Αμερική]], η ταχύτητα σχετίζεται με τους ποδοσφαιριστές από την [[Αφρική]] και η δύναμη σε ποδοσφαιριστές από την [[Ευρώπη]]. Ως εκ τούτου, οι ποδοσφαιρικές ακαδημίες και τα τμήματα αναζήτησης ταλέντων διαφόρων ομάδων αναζητούν ποδοσφαιριστές από τις περιοχές αυτές και τους βοηθούν στην εξάσκηση των ταλέντων τους, συμβουλεύοντας τους να τύχουν δοκιμαστικά από διάφορες ομάδες.<ref name="Ranc" /> Επιπρόσθετα, ξένοι ποδοσφαιριστές, αποκτούν υπηκοότητες άλλων χωρών και αγωνίζονται με τις εθνικές ομάδες των χωρών αυτών.

Το ποδόσφαιρο έχει γίνει ένα παγκόσμιο άθλημα και οι θεατές από όλο τον κόσμο μπορούν να απολαύσουν πολλά διαφορετικά πρωταθλήματα. Εκτός από τις τοπικές διοργανώσεις έχουν δημιουργηθεί και διεθνείς διοργανώσεις. Η σημαντικότερη διεθνής ποδοσφαιρική διοργάνωση είναι το [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου]] (ή ''Μουντιάλ''), που διοργανώνεται από τη ΦΙΦΑ. Το Παγκόσμιο Κύπελλο της ΦΙΦΑ προσελκύει τον κόσμο του ποδοσφαίρου για ένα ολόκληρο μήνα.<ref>{{cite web |url=http://www.enimerosi24.gr/10575/ |title=19ο παγκόσμιο πρωτάθλημα ποδοσφ��ίρου 11/6 – 11/7 2010 |publisher=enimerosi24.gr |accessdate=2013-01-18}}</ref> Ο θρίαμβος και η ήττα σε διοργανώσεις εθνικών ομάδων είναι ένα σύγχρονο παράδειγμα μίξης εθνικισμού και παγκοσμιοποίησης.<ref>{{cite news|last=Foer |first=Franklin |url=http://www.youtube.com/watch?v=8Amo1b3BUgc |title=How Soccer Explains the World |publisher=CBS News |date=2007-01-23 |accessdate=2010-05-05 |language=Αγγλικά}}</ref> Οι εθνικές ομάδες δημιουργούν εθνικιστικά συναισθήματα μεταξύ των οπαδών. Ο εθνικισμός αυτός εμφανίζεται με τις ποδοσφαιρικές φανέλες που φοράνε οι οπαδοί, τα κασκόλ και τις σημαίες τις χώρας τους, με τα οποία εκφράζουν την υπερηφάνεια τους.<ref name="Ethin">{{cite news|last=Foer |first=Franklin |url=http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=342538 |title=Εθνικές ομάδες ή εθνικισμός; |publisher=tovima.gr |date=2010-07-11 |accessdate=2010-05-05}}</ref> Εκτός από τα εθνικά σύμβολα που κυριαρχούν στις κερκίδες, στο γήπεδο μεταφέρονται συμβολικά και οι εθνικές συγκρούσεις. Χώρες που θεωρούνται παραδοσιακοί εχθροί αναβιώνουν μέσα από τον ποδοσφαιρικό αγώνα την αντιπαλότητα τους. Αδύναμες χώρες, όπως η [[Αργεντινή]] και η [[Γκάνα]], ανακτούν εθνικό γόητρο μέσω των επιτυχιών των ομάδων τους.<ref name="Ethin" /> Το ποδόσφαιρο φέρνει κοντά τους παίκτες, τους οπαδούς, τους προπονητές και τις ομάδες από κάθε μέρος του κόσμου. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της ενοποιητικής δύναμης του ποδοσφαίρου είναι η [[Εθνική Ακτής Ελεφαντοστού (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνική Ακτής Ελεφαντοστού]]. Η ομάδα βοήθησε στην εξασφάλιση ανακωχής στον εμφύλιο πόλεμο της χώρας το 2006 με την πρόκρισή της στην τελική φάση του [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2006|Παγκοσμίου Κυπέλλου 2006]]<ref>{{cite web |title=More than a game |work=Common Ground News Service |url=http://www.commongroundnews.org/article.php?sid=1&id=2079 |last=Stormer |first=Neil |date=2006-06-20 |accessdate=2013-01-18 |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100626030739/http://www.commongroundnews.org/article.php?sid=1&id=2079 |archivedate=2010-06-26 |url-status=dead }}</ref> και συνέβαλε στην περαιτέρω μείωση των εντάσεων μεταξύ της κυβέρνησης και των ανταρτών το 2007, παίζοντας ένα αγώνα (προκριματικά [[Κύπελλο Εθνών Αφρικής|κυπέλλου Εθνών Αφρικής]] 2008) στην πρωτεύουσα των ανταρτών, [[Μπουακέ]], μια ευκαιρία που έφερε τους δύο στρατούς μαζί, ειρηνικά για πρώτη φορά.<ref>{{cite web | title = Best Feet Forward | work=Vanity Fair | url = http://www.vanityfair.com/culture/features/2007/07/ivorycoast200707 |first=Merrill |last=Austin | date = 2007-07-10 | accessdate = 2013-01-18 |language=Αγγλικά}}</ref> Ωστόσο, το ποδόσφαιρο ευρέως θεωρείται ότι ήταν η αφορμή για τον [[Πόλεμος του ποδοσφαίρου|πόλεμο του ποδοσφαίρου]] τον Ιούνιο του 1969 μεταξύ του [[Ελ Σαλβαδόρ]] και της [[Ονδούρα]]ς.<ref name="Has football ever started a war"/>

Πολλοί προπονητές είναι επίσης περιζήτητοι διεθνώς. Αυτό ισχύει ακόμη και για τους προπονητές των εθνικών ομάδων. Παραδείγματα αποτελούν ο [[Βραζιλία|Βραζιλιάνος]] [[Ζίκο]] ως προπονητής της [[Εθνική Ιαπωνίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Ιαπωνίας]],<ref>{{cite web |url=http://www.contra.gr/Soccer/World/WorldCup/article1136694.ece |title=Τέλος ο Ζίκο από Ιαπωνία μετά το μουντιάλ |publisher=contra.gr |date=2006-04-19 |accessdate=2013-01-18 }}{{Dead link|date=Μαρτίου 2026 }}</ref> ο [[Σουηδία|Σουηδός]] [[Σβεν Γκόραν Ερικσον]] ως προπονητής της [[Εθνική Αγγλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Αγγλίας]]<ref>{{cite web |url=http://sports.in.gr/article/?aid=526822|title=Στον πάγκο της εθνικής Αγγλίας μέχρι το 2008 ο Σβεν Γκόραν Έρικσον |publisher=sports.in.gr |date=2004-03-28 |accessdate=2013-01-18}}</ref> κ.α. Ο [[Γερμανία|Γερμανός]] [[Ότο Ρεχάγκελ]] αποτελεί «εθνικός ήρωας» στην [[Ελλάδα]], αφότου οδήγησε ως προπονητής την [[Εθνική Ελλάδος (ποδόσφαιρο ανδρών)|εθνική ομάδα της χώρας]] στην κατάκτηση του [[Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου 2004|Euro 2004]].<ref>{{Cite news| url= http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-309878/Greek-boss-turns-Germans.html#axzz2K9r2NLpL| title= Greek boss turns down the Germans|work=dailymail.co.uk |date= 2004-07-12 |accessdate = 2003-02-06 |language=Αγγλικά}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.grreporter.info/en/rehhagel_said_goodbye_greek_nationals/2987|title=Rehhagel Said Goodbye to the Greek Nationals|work=grreporter.info|date=2010-06-24|accessdate=2013-02-06|language=Αγγλικά|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100811230203/http://www.grreporter.info/en/rehhagel_said_goodbye_greek_nationals/2987|archivedate=2010-08-11|url-status=dead}}</ref> Παρομοίως, ο [[Ολλανδία|Ολλανδός]] προπονητής [[Γκους Χίντιγκ]] αποτελεί ήρωας στη Νότια Κορέα,<ref name="nyt_sk_savior">{{Cite news| url= http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9904E2D7123FF932A15755C0A9649C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all| title= South Koreans' Savior Is Found in Dutchman |work=The New York Times |date= 2002-06-21| accessdate = 2013-02-06 | first=Jere| last=Longman |language=Αγγλικά}}</ref> αφότου ως προπονητής οδήγησε την Εθνική Κορέας στα ημιτελικά του [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2002|Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου 2002]]. Μάλιστα, ένα από τα στάδια του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2002 μετονομάστηκε με το όνομα του προς τιμή του μετά το τέλος της διοργάνωσης.<ref>{{Cite news| url= http://footballspeak.com/post/2011/08/02/Why-the-Dutchman-should-replace-Capello-in-2012.aspx| title= The Best Manager for England - Guus Hiddink| work= footballspeak.com| date= 2012-08-02| accessdate= 2013-02-06| first= Nick| last= Wall| language= Αγγλικά| archiveurl= https://web.archive.org/web/20130122092449/http://footballspeak.com/post/2011/08/02/Why-the-Dutchman-should-replace-Capello-in-2012.aspx| archivedate= 2013-01-22| url-status= dead}}</ref>

=== Ποδοσφαιριστές πρότυπα ===
Οι ποδοσφαιριστές, ειδικά αυτοί που αγωνίζονται στις κορυφαίες διοργανώσεις, αποτελούν πρότυπα για τους φιλάθλους. Το ίδιο το παιχνίδι είναι πλέον εντυπωσιακό και λαμπερό, με πολλά παιδιά που ασχολούνται με το ποδόσφαιρο να φιλοδοξούν να αποκτήσουν τον πλούτο και τη λάμψη των κορυφαίων ποδοσφαιριστών.<ref name="Role1" /><ref name="Role2" /> Οι κορυφαίοι ποδοσφαιριστές έχουν αποκτήσει επίσης και ομάδες θαυμαστών, όπως οι αστέρες της ροκ.<ref>{{cite web |url=http://www.sport-fm.gr/article/587371 |title=Ρονάλντο ή Μέσι, διάλεξε με ένα like |accessdate=2013-02-04 |date=2012-10-20 |publisher=sport-fm.gr}}</ref>

Υπάρχουν διάφορες απόψεις σχετικά με την καταλληλότητα του ρόλου των ποδοσφαιριστών ως πρότυπα προς μίμηση. Ορισμένες υποστηρίζουν ότι οι ποδοσφαιριστές οι οποίοι απολαμβάνουν ένα υψηλότερο προφίλ δημοτικότητας στο τέλος θα αποτελέσουν πρότυπα, ενώ άλλες απόψεις υποστηρίζουν ότι σημαντικότερη είναι η τεχνική ικανότητα στον αγωνιστικό χώρο και απλά κάνουν μια δουλειά όπως κάθε άλλο άνθρωπο και άρα δεν πρέπει να αποτελούν πρότυπα.<ref name="shoe">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-11434464|title=Is it unethical for football fans to applaud criminal players?|last=Shoesmith|first=Ian|date=2010-10-16|work=BBC News|accessdate=2013-02-04 |language=Αγγλικά}}</ref>

Πολλοί ποδοσφαιριστές θεωρούνται καλά πρότυπα. Ωστόσο, υπάρχουν πολυάριθμα δημοσιεύματα στον τύπο σχετικά με κακές συμπεριφορές ποδοσφαιριστές.<ref>{{cite news|last=Fletcher |first=Paul |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3190592.stm |title=BBC Sport – "Footballers behaving badly" |publisher=BBC News |date=2003-10-15 |accessdate=2013-02-04 |language=Αγγλικά}}</ref> Η επιρροή των ποδοσφαιριστών είναι τόσο μεγάλη, ώστε οι δραστηριότητες του να απασχολούν ευρέως τα [[Μέσα ενημέρωσης|Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης]]. Για παράδειγμα, ο [[Ντιέγκο Μαραντόνα]], ενώ είχε εξαιρετικές ικανότητες και ψηφίστηκε σαν ο ''Παίκτης του αιώνα'' από τη ΦΙΦΑ, έκανε χρήση ναρκωτικών.<ref name="Marantona">{{cite news|last=Γεωργάκης |first=Γιάννη |url=http://www.tovima.gr/sports/article/?aid=110943 |title=Ο Μαραντόνα, η Καμόρα και η κοκαΐνη |publisher=tovima.gr |date=1999-05-16 |accessdate=2013-02-04}}</ref> Επιπρόσθετα, αποβλήθηκε από το [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1994|Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994]] για αδικήματα ντόπινγκ (χρήση [[εφεδρίνη]]ς),<ref name="Marantona" /> με αποτέλεσμα η [[Εθνική Αργεντινής (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνική Αργεντινής]] να ηττηθεί από την [[Εθνική Ρουμανίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνική Ρουμανίας]] και να αποκλειστεί από τη διοργάνωση.<ref>{{cite news |last=Μπράτσος |first=Κώστας |url=http://www.contra.gr/Soccer/World/WorldCup/article1064124.ece |title=ΗΠΑ - 1994 |publisher=contra.gr |date=2010-06-09 |accessdate=2013-02-04 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304005507/http://www.contra.gr/Soccer/World/WorldCup/article1064124.ece |url-status= }}</ref> Η κατάχρηση [[κοκαΐνη]]ς του είχε προκαλέσει και πολλά προβλήματα υγείας, φτάνοντας ακόμη και κοντά στον θάνατο λόγο υπερβολικής δόσης,<ref>{{cite news |last=Γεωργάκης |first=Γιάννη |url=http://www.sport24.gr/football/Kosmos/otan_o_thanatos_plhsiase_ton_marantona.1737889.html?service=print |title=Όταν ο θάνατος πλησίασε τον Μαραντόνα |publisher=sport24.gr |date=2012-04-18 |accessdate=2013-02-04 }}{{Dead link|date=Μαρτίου 2026 }}</ref> και τελικώς απεβίωσε πρόωρα στις 25 Νοεμβρίου 2020 από καρδιακή ανακοπή, σε ηλικία 60 ετών.

Λίγο πριν το [[Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου 1996|Euro 1996]], η Εθνική Αγγλίας απέκτησε την κακή φήμη του περιστατικού «Dentist's Chair» (καρέκλα οδοντίατρου). Αρκετοί Άγγλοι ποδοσφαιριστές, συμπεριλαμβανομένων των [[Πολ Γκασκόιν]] και [[Τέντι Σέριγχαμ]], φωτογραφήθηκαν σε ένα μπαρ στο Χονγκ Κονγκ να χύνει ο ένας μπύρα κάτω από τον λαιμό του άλλου που καθόταν σε μια καρέκλα οδοντίατρου.<ref>{{cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2046694/Why-England-make-drama-getting-there.html#axzz2K9r2NLpL |title=Why do England make such a drama about getting there? |publisher=dailymail.co.uk |date=2011-10-07 |accessdate=2013-02-04 |language=Αγγλικά}}</ref><ref>{{cite news |urlhttp://sport.uk.msn.com/football/euro-2012/features/top-5-football-controversies-in-the-european-championships-1 |title=Top 5 Football Controversies in the European Championships |publisher=sport.uk.msn.com |date=2012-04-19 |accessdate=2013-02-07 |language=Αγγλικά}}</ref> Στη μετέπειτα ζωή του, ο Γκασκόιν εθίστηκε στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά, με αποτέλεσμα μερικές φορές να εισαχθεί σε νοσοκομείο από υπερβολική δόση.<ref>{{cite news |url=http://www.tanea.gr/athlitismos/article/?aid=4788106 |title=Ο κατήφορος του Πολ Γκασκόιν δεν έχει τέλος |publisher=tanea.gr |first=ΓΙΩΡΓΟΣ |last=ΧΟΥΠΗΣ |date=2013-02-04 |accessdate=2013-02-04}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.sport24.gr/football/Kosmos/kentro_therapeias_gia_na_swthei_o_gkaskoin.2115851.html |title=Κέντρο θεραπείας για να σωθεί ο Γκασκόιν! |publisher=sport24.gr |first=Βαγγέλης |last=Σταματόπουλος |date=2013-02-05 |accessdate=2013-02-07 |archive-date=2013-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130207141350/http://www.sport24.gr/football/Kosmos/kentro_therapeias_gia_na_swthei_o_gkaskoin.2115851.html |url-status= }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.sport-fm.gr/article/160570 |title=Η τραγική ιστορία του μεγάλου Γκασκόιν |publisher=sport-fm.gr |date=2009-01-11 |accessdate=2013-02-07}}</ref>

Στην Αγγλία υπήρξαν περιστατικά κατηγορίας ποδοσφαιριστών για βία και ανάρμοστη συμπεριφορά εκτός παιχνιδιού. Παρά το γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις οι ποδοσφαιριστές αθωώθηκαν, εντούτοις οι υποθέσεις είναι αμφιλεγόμενες. Το 2001, δύο παίκτες της [[Λιντς Γιουνάιτεντ]], [[Τζόναθαν Γούντγκεϊτ]] και [[Λι Μπόγιερ]], εμφανίστηκαν στο δικαστήριο με την κατηγορία του ξυλοδαρμού ενός φοιτητή έξω από ένα νυχτερινό κέντρο διασκέδασης.<ref>{{cite news |url=http://insanesoccer.wordpress.com/2010/04/08/leeds/ |title=Λιντς Γιουνάιτεντ 2000-01: Τι απέγιναν; |publisher=insanesoccer.wordpress.com |accessdate=2013-02-07}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.ethnos.gr/ethnosport/article.asp?catid=8384&subid=2&pubid=1653559 |title=Σταρ πίσω από τα κάγκελα |publisher=ethnos.gr |date=2009-01-12 |accessdate=2013-02-07 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20130702041604/http://www.ethnos.gr/ethnosport/article.asp?catid=8384&subid=2&pubid=1653559 |archivedate=2013-07-02 |dead-url=live }}</ref> Το 2002, δύο ποδοσφαιριστές της [[Τσέλσι ΦΚ|Τσέλσι]], οι [[Τζον Τέρι]] και [[Τζόντι Μόρις]], εμφανίστηκαν στο δικαστήριο με την κατηγορία της συμπλοκής και αθωώθηκαν.<ref>{{cite news |url=http://www.sport24.gr/Files/ta_10_koryfaia_skandala_toy_teri.1427769.html?service=print |title=Τα 10 κορυφαία σκάνδαλα του Τέρι! |publisher=sport24.gr |date=2011-10-27 |accessdate=2013-02-07 }}{{Dead link|date=Μαρτίου 2026 }}</ref>

Στις 20 Μαΐου 2008, ο [[Τζόι Μπάρτον]] καταδικάστηκε σε έξι μήνες φυλάκιση αφού ομολόγησε την ενοχή του για συμμετοχή σε μια επίθεση σε έναν έφηβο τον Δεκέμβριο του 2007.<ref>{{cite news |url=http://www.contra.gr/Soccer/England/Premiership/qpr/to-amartwlo-parelthon-toy-tzoi-mparton.1789317.html |title=Το... αμαρτωλό παρελθόν του Τζόι Μπάρτον |publisher=contra.gr |date=2004-05-24 |accessdate=2013-02-07 |archive-date=2012-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120526214940/http://www.contra.gr/Soccer/England/Premiership/qpr/to-amartwlo-parelthon-toy-tzoi-mparton.1789317.html |url-status= }}</ref> Το 2004, οι ποδοσφαιριστές της [[Λέστερ Σίτι]], [[Πολ Ντίκοφ]], [[Φρανκ Σίνκλερ]] και [[Κιθ Γκιλέσπι]], πέρασαν λίγες μέρες στη φυλακή, αφού κατηγορήθηκαν για σεξουαλική επίθεση. Ωστόσο, η υπόθεση κατέπεσε όταν τα ιατροδικαστικά στοιχεία έδειξαν ότι οι κατηγορίες ήταν αβάσιμες.<ref>{{cite news |url=http://www.menslounge.gr/top10/t10_sports/ta_maura_probata_tou_a8litismou.html,10 |title=Τα "μαύρα πρόβατα" του αθλητισμού |publisher=menslounge.gr |date=2004-05-24 |accessdate=2013-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100827045850/http://www.menslounge.gr/top10/t10_sports/ta_maura_probata_tou_a8litismou.html,10 |archivedate=2010-08-27 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.womenonly.gr/loipon/kosmikaarticle.asp?catid=13944&subid=2&pubid=1695741&tag=10741 |title=Πρωταθλητές στα σκάνδαλα |publisher=womenonly.gr |accessdate=2013-02-07}}</ref>

Ο διάσημος ποδοσφαιριστής [[Γουέιν Ρούνεϊ]] δέχθηκε επίσης επίθεση από τα ΜΜΕ για επισκέψεις σε ιερόδουλες το 2004, ένας ισχυρισμός που επιβεβαιώθηκε αργότερα από τον ίδιο.<ref>{{cite news |url=http://www.shootandgoal.com/page.php?bid=0&id=32232 |title=Σκάνδαλο: Ο Ρούνεϊ απάτησε τη γυναίκα του με πόρνη |publisher=shootandgoal.com |date=2010-09-05 |accessdate=2013-02-07 |url-status=dead |archivedate=2013-06-30 |archiveurl=https://archive.today/20130630074954/http://www.shootandgoal.com/page.php?bid=0&id=32232 |dead-url=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/merseyside/3588112.stm |title=Rooney admits prostitute visits |publisher=BBC News |date=2004-08-22 |accessdate=2013-02-07 |language=Αγγλικά}}</ref> Ο Άντριαν Μούτου έχει παραδεχθεί τη χρήση κοκαΐνης όταν βρέθηκε θετικός σε έλεγχο ντόπινγκ<ref>{{cite news |url=https://www.inewsgr.com/11/antrian-moutou-aisthanomai-megali-adikia-gia-tin-timoria-alla-i-machi-tha-sinechistei.htm |title=Αντριαν Μούτου: Αισθάνομαι μεγάλη αδικία για την τιμωρία, αλλά η μάχη θα συνεχιστεί |publisher=inews.gr |date=2009-08-16 |accessdate=2013-02-07 }}</ref> και ο [[Γκράχαμ Στακ]] κατηγορήθηκε για βιασμό, αλλά αθωώθηκε το 2005.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/london/4297828.stm |title=Footballer Stack cleared of rape |publisher=BBC News |date=2005-09-30 |accessdate=2013-02-07 |language=Αγγλικά}}</ref> Την ίδια χρονιά, ο Λι Μπόγιερ έγινε και πάλι πρωτοσέλιδο όταν ο ίδιος και ο συμπαίκτης του στη [[Νιούκασλ Γιουνάιτεντ]], [[Κίρο Ντάιερ]] χτύπησαν ο ένας τον άλλο στα τέλη ενός αγώνα της [[Πρέμιερ Λιγκ]].<ref>{{cite news |url=http://www.sport24.gr/Paraxena/article363316.ece?service=print |title=Οι 10 κορυφαίοι καυγάδες... συμπαικτών! |publisher=sport24.gr |first=Βαγγέλης |last=Σταματόπουλος |date=2010-02-22 |accessdate=2013-02-07 |url-status=dead |archivedate=2013-07-02 |archiveurl=https://archive.today/20130702071107/http://www.sport24.gr/Paraxena/article363316.ece?service=print |dead-url= }}</ref>

== Ομάδες ==
Πολλές ποδοσφαιρικές ομάδες έχουν μετατραπεί από ερασιτεχνικές σε μεγάλες εμπορικές εταιρείας. Επιπρόσθετα, οι ποδοσφαιριστές έχουν καταφέρει να αυξήσουν τα κέρδη τους μαζικά κατά τη διάρκεια αυτής της αλλαγής.

=== Διαφθορά ===
Οι καταγγελίες για διαφθορά στο ποδόσφαιρο, όπως το στήσιμο αγώνων, υπήρχαν πάντα στο ποδόσφαιρο. Το επίπεδο της διαφθοράς διαφέρει από χώρα σε χώρα. Μπορεί να περιλαμβάνει ποδοσφαιριστές, παράγοντες και ομάδες. Την περίοδο 2005-06 εμφανίστηκαν πολλά σκάνδαλα διαφθοράς. Σε αυτά συμπεριλαμβανόταν το σκάνδαλο για στημένους αγώνες στη δεύτερη και τρίτη κατηγορία της Γερμανίας, με κεντρικό πρόσωπο τον διαιτητή [[Ρόμπερτ Χάουζερ]], ο οποίος ομολόγησε ότι καθόρισε και στοιχημάτισε πολλούς αγώνες. Παρομοίως σκάνδαλο στημένων αγώνων αποκαλύφθηκε και στη Βραζιλία το 2005. Το 2006 αποκαλύφθηκε στην Ιταλία το σκάνδαλο [[Καλτσιόπολι]], όπου πέντε ομάδες κρίθηκαν ένοχες για στήσιμο αγώνων και τιμωρήθηκαν, με σημαντικότερη τιμωρία τον υποβιβασμό της [[Γιουβέντους]] στη Β' κατηγορία για την περίοδο 2007-08 και την αφαίρεση του τίτλου της πρωταθλήτριας για την περίοδο 2005-06. Επιπρόσθετα, το 2006 αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο «[[Apito Dourado]]» (Χρυσή Σφυρίχτρα) στην Πορτογαλία, για επηρεασμό ή προσπάθεια επηρεασμού διαιτητών από τις [[ΦΚ Πόρτο]] και [[Μποαβίστα]].<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/5172576.stm | title=The worst scandal of them all |publisher=BBC Sport | author=Dan Warren | accessdate=2013-02-09 | date=2006-07-14}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.contra.gr/Soccer/World/article1083201.ece | title=Τα μεγαλύτερα ποδοσφαιρικά σκάνδαλα του κόσμου (videos) | publisher=contra.gr | author=Κώστας Μπράτσος | accessdate=2013-02-09 | date=2011-03-27 | archive-date=2021-04-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210404045205/https://www.contra.gr/podosfairo/apo-to-bundesligaskandal-kai-to-paragka-gate-sto-neo-calciopoli.6874154.html | url-status= }}</ref> Το 2013 η [[Ευρωπόλ]] εξάρθρωσε δίκτυο παράνομων στοιχημάτων και στημένων αγώνων, εντοπίζοντας συνολικά 680 «ύποπτα παιχνίδια» σε 30 χώρες, εκ των οποίων 380 στην Ευρώπη.<ref>{{cite news| url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=121921 | title=Εξάρθρωση κυκλώματος στημένων αγώνων από τη Europol |publisher=kathimerini.com.cy | accessdate=2013-02-09 | date=2013-02-04}}</ref>

=== Οικονομικά ===
Τα έσοδα των ομάδων προέρχονται από διάφορες πηγές (τηλεοπτικά δικαιώματα, χορηγοί, πωλήσεις εισιτηρίων αγώνων, πωλήσεις προϊόντων με το λογότυπο της ομάδας από την μπουτίκ της ομάδας, εκμετάλλευση του ονόματος, από συνδρομές των φιλάθλων, συμμετοχές σε πρωταθλήματα και τουρνουά, διαχείριση των δικαιωμάτων των ποδοσφαιριστών).<ref>{{cite news | url=http://eureka.lib.teithe.gr:8080/bitstream/handle/10184/1878/POYLARINOS.pdf?sequence=1 | title=ΑΘΛΗΤΙΚΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΑΙ ΑΚΑΔΗΜΙΕΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ | publisher=ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ | accessdate=2013-03-03 | date=Οκτώβριος 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101105203616/http://eureka.lib.teithe.gr:8080/bitstream/handle/10184/1878/POYLARINOS.pdf?sequence=1 | archivedate=2010-11-05 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.contra.gr/Soccer/afieromata/oi-20-oikonomika-pio-isxyres-omades-toy-podosfairoy.1654980.html | title=Οι 20 οικονομικά πιο ισχυρές ομάδες του ποδοσφαίρου | publisher=contra.gr | accessdate= 2013-03-04 | date=2012-02-18 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120218101506/http://www.contra.gr/Soccer/afieromata/oi-20-oikonomika-pio-isxyres-omades-toy-podosfairoy.1654980.html | archivedate=2012-02-18 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.tovima.gr/sports/article/?aid=107857 | title=Τα 20 πλουσιότερα ποδοσφαιρικά σουπερμάρκετ |publisher=tovima.gr |accessdate= 2013-03-04 | date=1999-07-07}}</ref> Οι μεγάλες ομάδες του πλανήτη παρουσιάζουν μεγάλα κέρδη. Ομάδες όπως η [[Μπαρτσελόνα (ποδόσφαιρο)|Μπαρτσελόνα]], η [[Ρεάλ Μαδρίτης]] και η [[Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ]] συγκαταλέγονται στις πλουσιότερες ομάδες του κόσμου.<ref>{{cite news| url=http://www.iefimerida.gr/news/83820/%CF%83%CF%84%CE%B9%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CE%B1%CF%84%CF%8C-%CF%80%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B5%CF%82-%CE%BF%CE%BC%CE%AC%CE%B4%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CF%8C%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%85-%CE%BF-%CE%BF%CE%BB%CF%85%CE%BC%CF%80%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CF%8C%CF%82 | title=Στις εκατό πλουσιότερες ομάδες του κόσμου ο Ολυμπιακός |publisher=iefimerida.gr |accessdate=2013-02-09 | date=2012-12-31}}</ref> Η [[Τσέλσι ΦΚ]], μετά την εξαγορά της από τον δισεκατομμυριούχο [[Ρομάν Αμπράμοβιτς]],<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/3036838.stm | title=Russian businessman buys Chelsea |publisher=BBC |accessdate=2013-02-09 | date=2003-07-02}}</ref> αγόρασε πολλούς ακριβούς ποδοσφαιριστές,<ref>{{cite news| url=http://www.gazzetta.gr/podosfairo/article/345350-i-ponemeni-istoria-tis-tselsi | title=Η πονεμένη ιστορία της Τσέλσι! |publisher=gazzetta.gr |accessdate=2013-02-09 | date=2012-11-21}}</ref> όπως και η [[Μάντσεστερ Σίτι]] μετά που εξαγοράστηκε από τον δισεκατομμυριούχο [[Καλντούν Αλ Μουμπάρακ]] το 2008.<ref>{{cite news|url=http://www.espressonews.gr/default.asp?pid=79&catid=42&artID=1317867 | title=Μάντσεστερ Σίτυ:Το χρήμα φέρνει ευτυχία |publisher=espressonews.gr |accessdate=2013-02-09 | date=2011-01-23}}{{dead link|date=Ιούνιος 2015}}</ref>

Ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για την αύξηση των κερδών των ομάδων ήταν η άφιξη της δορυφορικής τηλεόρασης.<ref>{{cite news| url=http://www.tovima.gr/sports/article/?aid=144055 | title=Η τηλεοπτική «φούσκα» του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου |publisher=tovima.gr |accessdate=2013-02-09 | date=2002-07-14}}</ref> Οι εταιρίες δορυφορικής τηλεόρασης καταβάλλουν τεράστια ποσά για να αγοράσουν τα δικαιώματα κάλυψης των ποδοσφαιρικών αγώνων ή στιγμιότυπα αυτών. Υπολογίζεται ότι τα 4/5 των τηλεοπτικών δικαιωμάτων στις πέντε μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες (Μεγάλη Βρετανία, Ισπανία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία) ξοδεύονται στο ποδόσφαιρο.<ref>{{cite news| url=http://www.tovima.gr/finance/article/?aid=458480 | title=Τιτανομαχία για την Premier League |last=Καψύλης |first=Αλέξανδρος |publisher=tovima.gr |accessdate=2013-02-09 | date=2012-05-20}}</ref> Οι εταιρείες έχουν αποσβέσει την επένδυση αυτή από τους πολλούς οπαδούς που παρακολουθούν τους αγώνες τηλεοπτικά, αφού δεν μπορούν να παρευρεθούν στο γήπεδο. Επίσης, προσφέρουν στον τηλεθεατή περισσότερες ποδοσφαιρικές επιλογές σε σχέση με πριν.<ref>{{cite news |url=http://www.premierleague.gr/%CF%83%CF%84%CE%B1-5-%CE%B4%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BB%CE%B5%CE%BF%CF%80%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%80%CF%81%CE%AD%CE%BC%CE%B9%CE%B5%CF%81-%CE%BB%CE%B9%CE%B3%CE%BA/ |title=Στα 5 δις τα τηλεοπτικά της Πρέμιερ Λιγκ!!! |publisher=premierleague.gr |accessdate=2013-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130731142326/http://www.premierleague.gr/%CF%83%CF%84%CE%B1-5-%CE%B4%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BB%CE%B5%CE%BF%CF%80%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%80%CF%81%CE%AD%CE%BC%CE%B9%CE%B5%CF%81-%CE%BB%CE%B9%CE%B3%CE%BA/ |archivedate=2013-07-31 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.contra.gr/Soccer/England/Premiership/anatroph-twn-thleoptikwn-dikaiwmatwn-ths-premier-ligk.1407332.html | title=Ανατροπή των τηλεοπτικών δικαιω��άτων της Πρέμιερ Λιγκ | publisher=contra.gr | accessdate=2013-02-09 | date=2011-10-12 | archive-date=2021-04-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210404043211/https://www.contra.gr/podosfairo/anatropi-ton-tileoptikon-dikaiomaton-tis-premier-ligk.6888312.html | url-status= }}</ref> Υπολογίζεται ότι τα 4/5 των τηλεοπτικών δικαιωμάτων στις πέντε μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες (Μεγάλη Βρετανία, Ισπανία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία) ξοδεύονται στο ποδόσφαιρο.<ref>{{cite news |url=http://www.acadimies.gr/site/article.php?aid=3068&cid=20 |title=Οικονομικός βασιλιάς το ποδόσφαιρο |publisher=acadimies.gr |accessdate=2013-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106023000/http://www.acadimies.gr/site/article.php?aid=3068&cid=20 |archivedate=2011-11-06 |url-status=dead }}</ref>

Σημαντική πηγή εσόδων αποτελούν οι χορηγίες από οργανισμούς και εταιρείες για να διαφημιστούν στη [[Εξοπλισμός ποδοσφαιριστή|στολή της ομάδα]]. Για παράδειγμα, το 2008, η γερμανική [[Μπάγερν Μονάχου]] έλαβε 25 εκατομμύρια ευρώ ως χορηγία από την εταιρεία τηλεπικοινωνιών Deutsche Telekom.<ref>{{cite web|url=http://www.stuttgarter-zeitung.de/media_fast/626/BULI0809.pdf|publisher=Stuttgarter Zeitung |title=Bundesliga 2008/2009 – Clubs, Vermarkter, Sponsoren|format=PDF|accessdate=2013-01-06|year=2008|language=Γερμανικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090419132355/http://www.stuttgarter-zeitung.de/media_fast/626/BULI0809.pdf|archivedate=2009-04-19|url-status=dead}}</ref> Το 2012, οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι των έξι μεγαλύτερων ευρωπαϊκών πρωταθλημάτων είχαν έσοδα που ξεπέρασαν τα 500 εκατομμύρια ευρώ από χορηγίες στις φανέλες τους.<ref>{{cite web |url=http://www.sentragoal.gr/article.asp?catid=16494&subid=2&pubid=129174933 |title=Μπάρτσα, η πιο... πολυφορεμένη! |publisher=sentragoal.gr |accessdate=2013-03-04 |date=2012-10-09 |url-status= |archivedate=2013-07-02 |archiveurl=https://archive.today/20130702041149/http://www.sentragoal.gr/article.asp?catid=16494&subid=2&pubid=129174933 }}</ref> Επιπρόσθετα, οι ομάδες διαθέτουν προς πώληση επίσημα προϊόντα με το [[λογότυπο]] της ομάδας (αυθεντικές στολές, [[Φλιτζάνι|φλιτζάνια]], [[Κλειδοθήκη|μπρελόκ]], [[Καπέλο|καπέλα]], [[Ρολόι χειρός|ρολόγια χειρός]] κτλ).<ref>{{cite news| url=http://www.sportingintelligence.com/2012/10/08/exclusive-manchester-united-and-real-madrid-top-global-shirt-sale-charts-081001/ | title=EXCLUSIVE: Manchester United and Real Madrid top global shirt sale charts |publisher=sportingintelligence.com |accessdate=2013-03-04 | date=2012-10-08 |language=Αγγλικά}}</ref><ref>{{cite news |url=http://store.manutd.com/stores/manutd/products/product_browse.aspx?category |2=category_root |12027=Clearance |title=UNITED DIRECT: THE OFFICIAL ONLINE MEGASTORE |publisher=manutd.com |accessdate=2013-03-04 |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108112331/http://store.manutd.com/stores/manutd/products/product_browse.aspx?category |archivedate=2011-11-08 |url-status=dead }}</ref> Αξίζει να αναφερθεί ότι το 2012 η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, θέλοντας να κεφαλαιοποιήσει το ενδιαφέρον που δείχνει η όλο και αυξανόμενη βάση των φίλων της ομάδας παγκοσμίως, αποφάσισε να εισάγει μετοχές στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης.<ref>{{cite news | url=http://www.shootandgoal.com/page.php?bid=2&id=64399 | title=Μάντσεστερ Γ.: Ιστορική στιγμή στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης | publisher=shootandgoal.com | accessdate=2013-03-03 | date=2012-08-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120813014013/http://www.shootandgoal.com/page.php?bid=2&id=64399 | archivedate=2012-08-13 | url-status=dead }}</ref>

Επιπρόσθετα, μια σημαντική πηγή εσόδων αποτελεί η πώληση ποδοσφαιριστών σε άλλες ομάδες. Το 2001 η [[Ρεάλ Μαδρίτης]] ξόδεψε 76 εκατομμύρια ευρώ για να αγοράσει τον [[Ζινεντίν Ζιντάν]] από τη [[Γιουβέντους]], ενώ το 2000 ο Λουίς Φίγκο μετεγράφηκε στην [[Μπαρτσελόνα (ποδόσφαιρο)|Μπαρτσελόνα]] από τη [[��εάλ Μαδρίτης]], με την πρώτη να δαπανεί 58,5 εκατομμύρια ευρώ.<ref>{{cite news | url=http://www.contra.gr/Archive/ContraFiles/article1038765.ece | title=Οι ακριβότερες μεταγραφές όλων των εποχών (vids) | publisher=contra.gr | accessdate=2013-03-04 | date=2009-06-08 | archive-date=2021-04-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210404043645/https://www.contra.gr/stiles/oi-akrivoteres-metagrafes-olon-ton-epochon.6833468.html | url-status= }}</ref> Το 2009 η Ρεάλ Μαδρίτης πλήρωσε 94 εκατομμύρια για την απόκτηση του [[Κριστιάνο Ρονάλντο]] από τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.<ref>{{cite news | url=http://www.protothema.gr/homme/bon-appetit/article/?aid=35200 | title=Με 94 εκατομμύρια ευρώ στη Ρεάλ ο Κ. Ρονάλντο | publisher=protothema.gr | accessdate=2013-03-04 | date=2009-06-11 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130522123352/http://www.protothema.gr/homme/bon-appetit/article/?aid=35200 | archivedate=2013-05-22 | url-status=dead }}</ref>

Ωστόσο, πολλές ομάδες αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα. Για παράδειγμα, η [[Λιντς Γιουνάιτεντ]] ξόδεψε πολλά λεφτά και είχε επιτυχίες για μερικές περιόδους. Ωστόσο, τα χρέη της ομάδας έγιναν ανεξέλεγκτα, οι επιτυχημένοι ποδοσφαιριστές πουλήθηκαν και τελικά η ομάδα υποβιβάστηκε δύο φορές, από την [[Πρέμιερ Λιγκ]] στην [[Τσάμπιονσιπ]] και ακολούθως στη [[Φούτμπολ Λιγκ Ουάν]].<ref name="Leeds">{{cite news |url=http://www.england365.gr/article/43171/%CE%97-%CE%9B%CE%B9%CE%BD%CF%84%CF%82-%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%AC-%CE%B5%CE%BA%CE%B5%CE%AF-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BD%CE%AE%CE%BA%CE%B5%CE%B9 |title=Η Λιντς ξανά εκεί που ανήκει |publisher=england365.gr |last=Σωτηρακόπουλος |first=Χρήστος |accessdate=2013-02-09 |date=2013-01-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130203081132/http://www.england365.gr/article/43171/%CE%97-%CE%9B%CE%B9%CE%BD%CF%84%CF%82-%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%AC-%CE%B5%CE%BA%CE%B5%CE%AF-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BD%CE%AE%CE%BA%CE%B5%CE%B9 |archivedate=2013-02-03 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.sportreview.gr/article/250/%CE%9B%CE%B9%CE%BD%CF%84%CF%82_%CE%93%CE%B9%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%AC%CF%8A%CF%84%CE%B5%CE%BD%CF%84____%CE%A0%CE%B1%CE%B3%CF%8E%CE%BD%CE%B9%CE%B1_%CE%B3%CE%B5%CE%BC%CE%AC%CF%84%CE%B1_%CE%B1%CF%80%CF%8C_%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1 |title=Λιντς Γιουνάϊτεντ: «Παγώνια» γεμάτα από ιστορία |publisher=sportreview.gr |last=Τσίλιος |first=Γιώργος |accessdate=2013-02-09 |date=2010-10-23 |archiveurl=https://archive.today/20130702042349/http://www.sportreview.gr/article/250/%CE%9B%CE%B9%CE%BD%CF%84%CF%82_%CE%93%CE%B9%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%AC%CF%8A%CF%84%CE%B5%CE%BD%CF%84____%CE%A0%CE%B1%CE%B3%CF%8E%CE%BD%CE%B9%CE%B1_%CE%B3%CE%B5%CE%BC%CE%AC%CF%84%CE%B1_%CE%B1%CF%80%CF%8C_%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1 |archivedate=2013-07-02 |url-status=dead |dead-url= }}</ref> Το 2012, η [[Σκωτία|σκωτσέζικη]] [[Ρέιντζερς Γλασκώβης]] υποβιβάστηκε από την πρώτη κατηγορία της Σκωτίας στην τέταρτη, λόγω χρεών.<ref>{{cite news | url=http://www.sport24.gr/football/Scotland/h_reintzers_sthn_tetarth_kathgoria.1853843.html | title=Η Ρέιντζερς στην τέταρτη κατηγορία! | publisher=sport24.gr | accessdate=2013-02-09 | date=2012-07-13 | archive-date=2021-04-04 | archive-url=https://archive.today/20210404044018/https://www.sport24.gr/football/i-reintzers-stin-tetarti-katigoria.8028995.html | url-status= }}</ref>

Δεν έχουν όλες οι ομάδες μεγάλα κέρδη μέσα από τηλεοπτικές συμφωνίες. Οι ομάδες που αγωνίζονται σε μικρότερες κατηγορίες λαμβάνουν λιγότερα χρήματα για τους αγώνες τους και αν προαχθούν σε ψηλότερου επιπέδου κατηγορία, μπορεί να αντιμετωπίζουν προβλήματα αγοραστικής δύναμης, συγκριτικά με τις μεγαλύτερες ομάδες, με αποτέλεσμα ο υποβιβασμός τους να είναι πολύ πιθανό ενδεχόμενο. Ακόμη, οι ομάδες που υποβιβάζονται σε χαμηλότερη κατηγορία, χάνουν ένα μεγάλο μέρος του ποσού που κέρδιζαν από τα τηλεοπτικά δικαιώματα που είχαν όταν αγωνίζονταν στη μεγαλύτερη κατηγορία.<ref>{{cite news |url=http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_sport_2_05/02/2011_431399 |title=Η μάχη του οικονομικού υποβιβασμού |publisher=news.kathimerini.gr |last=Μπλουνα |first=Θανου |accessdate=2013-02-09 |date=2011-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208103059/http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_sport_2_05/02/2011_431399 |archivedate=2012-02-08 |url-status=dead }}</ref>

Ομάδες από μικρές χώρες, έχουν επίσης προβλήματα με αυτό το θέμα. Λόγω του μικρού πληθυσμού της χώρας, λαμβάνουν λιγότερα χρήματα από τα τηλεοπτικά δικαιώματα.<ref>{{cite news |url=http://www.football-marketing.com/2010/03/29/ranking-of-european-tv-broadcasting-rights-for-2010/ |title=Ranking of European TV broadcasting rights |publisher=football-marketing.com |accessdate=2013-02-09 |date=2010-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112204059/http://www.football-marketing.com/2010/03/29/ranking-of-european-tv-broadcasting-rights-for-2010/ |archivedate=2012-11-12 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.thestival.gr/sports/item/49098-22trela22-posa-stis-omades-poy-tha-symmetexoyn-sto-champions-league21-deite-ti-antistoixei-stis-ellinikes-omades | title="Τρελά" ποσά στις ομάδες που θα συμμετέχουν στο Champions League! Δείτε τι αντιστοιχεί στις Ελληνικές ομάδες |publisher=thestival.gr |accessdate=2013-02-09 | }}</ref> Αυτό σημαίνει ότι υστερούν οικονομικά, ως προς τα έσοδα, από τις ομάδες από μεγαλύτερες χώρες, με πιθανό αποτέλεσμα να αντιμετωπίσουν προβλήματα χρέους αν προσπαθήσουν να ξοδέψουν χρήματα για να συναγωνιστούν μεγάλες ομάδες σε διεθνείς διασυλλογικές διοργανώσεις.<ref>{{cite news |url=http://www.sportculture.gr/champions-league-euxh-gia-tous-megalous-katara-gia-tous-mikrous.html |title=Τσάμπιονς Λιγκ: Ευχή για τους μεγάλους, κατάρα για τους μικρούς… |publisher=sportculture.gr |last=Περπερίδης |first=Νίκος |accessdate=2013-02-09 |date=2012-01-12 |archiveurl=https://archive.today/20130702041549/http://www.sportculture.gr/champions-league-euxh-gia-tous-megalous-katara-gia-tous-mikrous.html |archivedate=2013-07-02 |url-status=dead |dead-url=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.contra.gr/Soccer/Europe/ChL/article1011743.ece |title=Υπολογίζοντας τα κέρδη των συλλόγων |publisher=contra.gr |last=Μπράτσος |first=Κώστας |accessdate=2013-02-09 |date=2008-05-20 |archive-date=2021-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210404044446/https://www.contra.gr/podosfairo/ypologizontas-ta-kerdi-ton-syllogon.6809045.html |url-status= }}</ref> Κάποιες ομάδες έχουν καταφέρει να αντιστρέψουν τις τάσεις αυτές, εκμεταλλευόμενοι ποδοσφαιριστές που προέρχονται από τις ακαδημίες τους καθώς και προβαίνοντας σε σοφές επενδύσεις. Τέτοιες ομάδες είναι η [[ΦΚ Πόρτο]] και ο [[ΑΦΚ Άγιαξ]], που αν και είχαν κάποιες επιτυχίες (η Πόρτο κατέκτησε το [[ΟΥΕΦΑ Τσάμπιονς Λιγκ 2003-04]]), τείνουν να πουλούν τους ποδοσφαιριστές του λόγω οικονομικών πιέσεων.<ref>{{cite news |url=http://www.eleftheria.gr/index.asp?cat=10&aid=42573 |title=Με τη φιλοσοφία των κορυφαίων παγκοσμίως |publisher=eleftheria.gr |last=Γκουτρουμάνη |first=Άρη |accessdate=2013-02-09 |date=2012-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130307090232/http://www.eleftheria.gr/index.asp?cat=10 |archivedate=2013-03-07 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.sports-academies.gr/academies-world/4403-sports | title=Ο AJAX Θεωρείται η κορυφαία ομάδα σε επίπεδο ακαδημιών παγκοσμίως! (VIDEO) | publisher=sports-academies.gr | accessdate=2013-02-09 | date=2012-06-16 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019054410/http://sports-academies.gr/academies-world/4403-sports | archivedate=2012-10-19 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=485493 | title=«Για πάντα (με τον) Αγιαξ»!.. |publisher=kathimerini.gr |accessdate=2013-02-09 | date=2012-11-25}}</ref><ref>{{cite news | url=http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_sport_100001_09/09/2012_494937 | title=Επικερδής βιομηχανία η Πόρτο του Ντα Κόστα | publisher=kathimerini.gr | accessdate=2013-02-09 | date=2012-09-09 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116234027/http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_sport_100001_09/09/2012_494937 | archivedate=2012-11-16 | url-status=dead }}</ref>

Τα τελευταία χρόνια, η ΟΥΕΦΑ, έχει εισάγει τον κανονισμό UEFA Financial Fair Play, ώστε να περιορίσει τις ανεξέλεγκτες σπατάλες στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο, οι οποίες θα μπορούσαν να απειλήσουν τη μακροπρόθεσμη επιβίωση των ομάδων. Βάσει του προγράμματος, κάθε σύλλογος υποχρεούται να έχει ισοσκελισμένα έσοδα και έξοδα. Σε αντίθετη περίπτωση, προβλέπονται ποινές αφαίρεσης βαθμών αλλά και δυνατότητα εγγραφής μόνο ποδοσφαιριστών έως 21 ετών. Παράλληλα, σύλλογοι που τελούν υπό διάλυση ή καθεστώς εκκαθάρισης, δεν θα έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις.<ref>{{cite news |url=http://www.makthes.gr/news/sports/101122/ |title=FINANCIAL FAIR Play Νέα δεδομένα και στο ελληνικό ποδόσφαιρο |publisher=makthes.gr |accessdate=2013-03-03 |date=2013-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20130702043237/http://www.makthes.gr/news/sports/101122/ |archivedate=2013-07-02 |url-status=dead |dead-url= }}</ref>

== Λογοτεχνία και κινηματογράφος ==
Η δημοτικότητα του ποδοσφαίρου απεικονίζεται και στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο. Έχουν γραφτεί βιβλία που ασχολούνται με θέματα κουλτούρας και ποδοσφαίρου, όπως η βία, όπως και λεπτομερείς ιστορίες ποδοσφαιρικών γεγονότων. Επιπρόσθετα, για πολλές ομάδες κυκλοφορούν ένα ή περισσότερα [[φανζίν]].<ref>{{cite web |url=http://soccerlens.com/football-fanzines-the-perfect-way-to-get-your-voice-heard/6803/ |title=Football Fanzines – the perfect way to get your voice heard |last=Steckelmacher |first=Hugo |publisher=soccerlens.com |date=2008-03-27 |accessdate=2013-02-10 |language=Αγγλικά |archive-date=2013-02-02 |archive-url=https://archive.today/20130202195537/http://soccerlens.com/football-fanzines-the-perfect-way-to-get-your-voice-heard/6803/ |url-status= }}</ref>

Ορισμένοι θεωρούν ότι η άσχημη εικόνα του βρετανικού ποδοσφαίρου σαν ενασχόληση της εργατικής τάξης, άλλαξε σε κάτι πολύ πιο αξιοσέβαστο μετά τη δημοσίευση του βιβλίου «Fever Pitch» («Ο Πυρετός της Μπάλας»), το οποίο αποτελεί τα απομνημονεύματα του [[Νικ Χόρνμπυ]] (μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος, στιχουργός και σεναριογράφος), σχετικά με τη ζωή του ως οπαδός της [[Άρσεναλ]]. Η ιστορία του βιβλίου στη συνέχεια έγινε ταινία.<ref>{{cite web |url=http://www.mixtape.gr/afieroma-football-films-2-fever-pitch-tou-david-evans-2/ |title=Αφιέρωμα Football Films #2: Fever Pitch του David Evans |publisher=mixtape.gr |date=2010-06-16 |accessdate=2013-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140807034203/http://www.mixtape.gr/afieroma-football-films-2-fever-pitch-tou-david-evans-2/ |archivedate=2014-08-07 |url-status=dead }}</ref> Πολυάριθμες κινηματογραφικές ταινίες σχετικά με το ποδόσφαιρο έχουν δημιουργηθεί, συμπεριλαμβανομένων των ταινιών του 2001 «Bend It Like Beckham» («Καν’ το όπως ο Μπέκαμ»)<ref>{{cite web|url=http://www.athinorama.gr/cinema/data/movies/?id=1006882 |title=ΚΑΝ' ΤΟ ΟΠΩΣ Ο ΜΠΕΚΑΜ |publisher=athinorama.gr |accessdate=2013-02-10}}</ref> και του 2004 «The Football Factory» («Εργοστάσιο Ποδοσφαίρου»), η οποία είναι βασισμένη σε ένα βιβλίο του [[Τζον Κινγκ]] και ασχολείται με τον χουλιγκανισμό και τη σχέση του με την κοινωνικό-οικονομική πραγματικότητα στην Αγγλία.<ref>{{cite web |url=http://www.dvd-trailers.gr/code/trailer.php?movie_id=23 |title=Εργοστάσιο Ποδοσφαίρου |publisher=dvd-trailers.gr |accessdate=2013-02-10 |archive-date=2013-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824051937/http://dvd-trailers.gr/code/trailer.php?movie_id=23 |url-status= }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thefootballfactory.com/webpages/home.html |title=The Football Factory |publisher=thefootballfactory.com |accessdate=2013-02-10 |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120717033703/http://www.thefootballfactory.com/webpages/home.html |archivedate=2012-07-17 |url-status=dead }}</ref> Στη Γερμανία, η ταινία του 2003 «The Miracle of Bern» («Το Θαύμα Της Βέρνης»), αναβίωσε την ευφορία της νίκης της [[Εθνική Γερμανίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|εθνικής ομάδας]] στο [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1954]] και είχε μεγάλη επιτυχία.<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=1278/index.html |title=The Miracle of Bern |publisher=[[FIFA]] |accessdate=2013-02-10 |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130328141449/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/match=1278/index.html |archivedate=2013-03-28 |url-status=dead }}</ref>

Μια κινηματογραφική ταινία που στηρίζεται σε πραγματικά γεγονότα είναι η ταινία του 1981, «Escape to Victory» («Η Μεγάλη Απόδραση των 11»).<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0083284/ |title=Internet Movie Database – "Victory" |publisher=Imdb.com |accessdate=2009-06-12}}</ref> Η ταινία βασιζόταν στην αληθινή ιστορία του [[Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου]], όπου 11 ποδοσφαιριστές της [[ΦΚ Ντιναμό Κιέβου]] και της [[Λοκομοτίβ Κιέβου]] που ήταν αιχμάλωτοι στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Ντάρμιτσα, κέρδισε τη γερμανική [[Βέρμαχτ]], που αποτελείτο από επαγγελματίες Γερμανούς ποδοσφαιριστές που υπηρετούσαν τη θητεία τους. Οι ποδοσφαιριστές της νικήτριας ομάδας αθέτησαν διαταγή των Γερμανών, όπως χάσουν τον αγώνα, και στη συνέχεια εκτελούνται.<ref name="Dinamo1">{{cite web |url=http://www.onalert.gr/stories/Ntermpi_thanatoyEnas_istorikos_podosfairikos_agonas_BINTEO |title=Ντέρμπι θανάτου! Ένας ιστορικός ποδοσφαιρικός αγώνας. ΒΙΝΤΕΟ |publisher=onalert.gr |date=2012-08-06 |accessdate=2013-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118183648/http://www.onalert.gr/stories/Ntermpi_thanatoyEnas_istorikos_podosfairikos_agonas_BINTEO |archivedate=2013-01-18 |url-status=dead }}</ref> Η ίδια ιστορία εξιστορείται στο βιβλίο «Dynamo» του [[Άντι Ντούγκαν]].<ref name="Dinamo2">{{cite web |url=http://www.dioptra.gr/page.aspx?itemID=PPG505_1153 |title=ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ |publisher=dioptra.gr |date=2012-08-06 |accessdate=2013-02-10 |archiveurl=https://archive.today/20130702035934/http://www.dioptra.gr/page.aspx?itemID=PPG505_1153 |archivedate=2013-07-02 |url-status=dead }}</ref>

== Θρησκεία ==
Έχει ειπωθεί ότι σε ορισμένες χώρες το ποδόσφαιρο έχει γίνει νέα θρησκεία (αν και αυτό είναι ένα αμφιλεγόμενο θέμα).<ref>{{cite web |url=http://www.footballculture.net/fans/feat_religion.html |title=FootballCulture.net – "Sacred Soccer?" (Internet Archive copy) |publisher=Web.archive.org |accessdate=2013-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041010044200/http://www.footballculture.net/fans/feat_religion.html |archivedate=2004-10-10 |language=Αγγλικά |url-status=dead }}</ref><ref name="Rel1">{{cite web |url=http://www.footballsupportersinternational.com/football-religion-religious-aspects-football.html |title=Football As Religion |publisher=footballsupportersinternational.com |accessdate=2013-02-11 |language=Αγγλικά |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306030907/http://footballsupportersinternational.com/football-religion-religious-aspects-football.html |archivedate=2013-03-06 |url-status=dead }}</ref>

Οι «θρησκευτικές» πτυχές των αθλητικών γεγονότων περιλαμβάνουν:<ref name="Rel1" />
*τις τελετουργικές παραδόσεις πριν τον αγώνα, κατά τη διάρκεια του αγώνα και μετά τον αγώνα, ομαδικές τελετουργικές απαντήσεις με συνθήματα σε γεγονότα του παιχνιδιού κ.α.
*ομαδική ανάκρουση συνθημάτων, τραγούδισμα και χορός.
*η διαδεδομένη χρήση των συμβόλων: τα χρώματα της ομάδας και τα λογότυπα κατέχουν ιδιαίτερη σημασία για τους οπαδούς της ομάδας και η προσβολή αυτών των συμβόλων θεωρείται μεγάλη προσβολή. Η χρήση των συμβόλων αυτών σηματοδοτεί τον χρήστη τους ως οπαδό μιας συγκεκριμένης ομάδας και διαιρεί τον πληθυσμό σε «εμάς» και «αυτούς».
*η ειδωλολατρία των ηρώων-ποδοσφαιριστών που συνδέεται με κειμήλια: μπάλες, φανέλες, αριθμοί κλπ. τα οποία σχετίζονται με τους παίκτες και συγκεκριμένα γεγονότα θεωρούνται μεγάλης αξίας.
*προσκυνήματα: πολλοί φίλαθλοι θα πετάξουν σε μια άλλη χώρα για να παρακολουθήσουν ζωντανά ένα αγώνα ή ταξιδεύουν σε οργανωμένες ομάδες σε μακρινούς τόπους για να παρακολουθήσουν τα γεγονότα.
*βαθιά συναισθηματική εμπλοκή, εκστατική συμμετοχή που μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες κατευθύνσεις: κάθαρση, διασκέδαση, βία κλπ.

Στο ποδόσφαιρο (και σε άλλα αθλήματα), απουσιάζουν και ορισμένες πτυχές που συνδέονται με τη θρησκεία:<ref name="Rel1" />
*Στο ποδόσφαιρο υπάρχει μόνο ένα ίχνος υπερφυσικότητας. Κάποιοι ποδοσφαιριστές μπορεί να είναι [[Αθανασία|αθάνατοι]] και κάποιες ομάδες «θρυλικές», αλλά σε πολύ μικρό βαθμό που θα θεωρείτο ιδέα ή ιδεολογία, όπως αυτές που υπάρχουν στη θρησκεία.
*Δεν υπάρχουν [[Ιερό σύγγραμμα|ιερά κείμενα]]. Υπάρχουν διάσημες ρήσεις, αλλά δεν ρυθμίζουν πίστη ή συμπεριφορά.
*Η [[προσευχή]] είναι κοινή, αλλά συνήθως κατευθύνεται έξω από το σύστημα. Οι φίλαθλοι μιας ομάδες και οι ποδοσφαιριστές δεν προσεύχονται «στο» ποδόσφαιρο ή «στους» ποδοσφαιρικούς ήρωες, αλλά στις υπερφυσικές οντότητες των άλλων θρησκειών «για» το ποδόσφαιρο.<ref>{{cite web |url=http://footballspeak.com/post/2012/07/29/Religion-In-Football.aspx |title=Religion In Football: Recipe for Success? |accessdate=2013-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090604174756/http://www.mit-gott-auf-schalke.de/ |archivedate=2009-06-04 |date=2012-07-29 |language=Αγγλικά |url-status=dead }}</ref>
*Υπάρχουν τιμώμενα πρόσωπα, αλλά συνήθως με μια αίσθηση [[ειρωνία|ειρωνεία]]ς. Για παράδειγμα, ο προπονητής [[Όουεν Κόιλ]] αναφέρεται ως ο «ο Θεός» από την [[Μπέρνλεϊ Φ.Κ.]], λόγω του θρυλικού του ρόλου ως προπονητής της ομάδας, οδήγωντας την ομάδα από πιθανό υποβιβασμό στη [[Φούτμπολ Λιγκ Ουάν]] στην [[Πρέμιερ Λιγκ]], μέσα σε 18 μήνες από την εργοδότηση του. Ωστόσο, εγκατέλειψε την ομάδα την επόμενη περίοδο στην Πρέμιερ Λιγκ, κατά τη μεταγραφική περίοδο του Ιανουαρίου, παίρνοντας μαζί του το μεγαλύτερο μέρους του προσωπικού της ομάδας μαζί του, για να εργαστούν σε μια από τις παραδοσιακές αντιπάλους της Μπέρνλεϊ, [[Μπόλτον Γουόντερερς]]. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος οι οπαδοί Μπέρνλεϊ τον αποκαλούν «[[Ιούδας ο Ισκαριώτης|Ιούδα]]». Σε ένα από τα πρώτα παιχνίδια του ως προπονητής της Μπόλτον ήταν εναντίον της Μπέρνλεϊ στο [[Ρίμποκ Στάντιουμ]]. Κατά τη διάρκεια του αγώνα, αρκετοί φίλαθλοι που είχαν ταξιδέψει από το [[Μπέρνλεϊ]] εμφάνισαν ένα πανό που έγραφε «Δεν είναι ο [[Μεσσίας]], αυτός είναι ένα πολύ κακό παιδί!», μια αναφορά από την ταινία Monty Python Το Life of Brian.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1246276/Bolton-1-Burnley-0-Trotters-boss-Owen-Coyle-gets-better-club-earn-Premier-League-win.html#axzz2KcHgH1mj |title=Bolton 1 Burnley 0: Trotters' manager Owen Coyle gets the better of his former club to earn first Premier League win |publisher=dailymail.co.uk |accessdate=2013-02-11 |date=2010-01-27 |last=Wheeler |first=Chris |language=Αγγλικά}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/8473078.stm |title=Bolton 1 - 0 Burnley |publisher=bbc.co.uk |accessdate=2013-02-11 |date=2010-01-26 |last=McNulty |first=Phil |language=Αγγλικά}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/philmcnulty/2010/11/coyle_taking_bolton_forward.html |title=Coyle takes Bolton to new level |publisher=bbc.co.uk |accessdate=2013-02-11 |date=2010-11-22 |last=McNulty |first=Phil |language=Αγγλικά}}</ref>

Τα θρησκευτικά πιστεύω είναι επίσης συνηθισμένα στο ποδόσφαιρο. Μερικοί ποδοσφαιριστές είναι θρήσκοι και αυτό μερικές φορές φαίνεται μέσω της συμπεριφοράς τους πριν από ένα παιχνίδι. Στην Αφρική, χρησιμοποιούνται παραδοσιακές τελετουργίες πίστης ώστε να βοηθηθεί η ομάδα να κερδίσει σημαντικά παιχνίδια.<ref>{{cite web |url=http://www.footballculture.net/players/feat_magic.html |title=FootballCulture.net – "The Magic of Soccer" (Internet Archive copy) |publisher=Web.archive.org |accessdate=2013-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041010044200/http://www.footballculture.net/players/feat_magic.html |archivedate=2004-10-10 |language=Αγγλικά |url-status=dead }}</ref> Στην Αργεντινή, έχει δια��ορφωθεί μια επίσημη θρησκεία γύρω από τον ποδοσφαιριστή [[Ντιέγκο Μαραντόνα]] που ονομάζεται «Iglesia Maradoniana».<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2396503.stm |title=The 'Hand of God' church |publisher=bbc.co.uk |accessdate=2013-02-11 |date=2012-11-04 |language=Αγγλικά}}</ref>

Η γερμανική ομάδα [[ΦΚ Σάλκε 04]] έχει τη δική της Βίβλο που ονομάζεται «Mit Gott auf Schalke» («Με τον Θεό στη Σάλκε»). Πρόκειται για μια έκδοση της [[Αγία Γραφή|χριστιανικής Βίβλου]] μαζί με πνευματικά κείμενα από τους [[Χριστιανισμός|χριστιανούς]] ποδοσφαιριστές και αξιωματούχους της ομάδας.<ref>{{cite web |url=http://www.mit-gott-auf-schalke.de/ |title=Mit gott auf Schalke |publisher=Mit-gott-auf-schalke.de |accessdate=2013-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090604174756/http://www.mit-gott-auf-schalke.de/ |archivedate=2009-06-04 |language=Αγγλικά |url-status=dead }}</ref>

Ορισμένες ομάδες έχουν ταυτιστεί με ορισμένες θρησκείες και οι μεταξύ τους ποδοσφαιρικές διαμάχες έχουν και θρησκευτικό χαρακτήρα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των [[Ρέιντζερς Γλασκώβης]] και [[Σέλτικ Γλασκώβης]]. Η Σέλτικ ιδρύθηκε από Ιρλανδούς μετανάστες το 1888 και αμέσως οι οπαδοί της ταυτίσθηκαν με τον [[Καθολική Εκκλησία|Καθολικισμό]]. Η Ρέιντζερς ιδρύθηκε το 1873 αλλά μέχρι να ιδρυθεί η Σέλτικ η ομάδα δεν πρέσβευε κανένα δόγμα. Με την ίδρυση της Σέλτικ ακολούθησαν τον [[Προτεσταντισμός|Προτεσταντισμό]] και άρχισε η μεγάλη κόντρα μεταξύ των δύο μεγάλων ομάδων, η οποία με τα χρόνια μεγάλωνε περισσότερο (μέχρι και δολοφονίες υπήρξαν), απότοκο της κόντρας μίσους Καθολικών-Προστενταντών στη [[Σκωτία]] από τον 17ο αιώνα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι οι οπαδοί της Σέλτικ δεν κάνουν τον Σταυρό τους στο «[[Άιμπροξ]]», έδρα της Ρέιντζερς. Ακόμη και σήμερα οι Σκωτσέζοι οπαδοί διαλέγουν ομάδα ανάλογα με τη θρησκεία τους, ενώ μέχρι ενός σημείου η σύνθεση του ρόστερ γινόταν αποκλειστικά με θρησκευτικά κριτήρια.<ref>{{cite web |url=http://www.enallaxnews.gr/news/17-5/Podosfairo/17787/o-ieros-agonas-reintzers-%E2%80%93-seltik/ |title=Ο «Ιερός» αγώνας Ρέιντζερς – Σέλτικ |publisher=enallaxnews.gr |accessdate=2013-02-11 |date=2011-01-01 |archiveurl=https://archive.today/20130702051546/http://www.enallaxnews.gr/news/17-5/Podosfairo/17787/o-ieros-agonas-reintzers-%E2%80%93-seltik/ |archivedate=2013-07-02 |url-status= }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newstime.gr/?i=nt.el.article&id=16096 |title="Old Firm": Ιερός πόλεμος και στη μέση... λίγο ποδόσφαιρο |publisher=newstime.gr |accessdate=2013-02-11 |first=Θάνος |last=Σαρρής |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704034935/http://www.newstime.gr/?i=nt.el.article |archivedate=2009-07-04 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.premierleague.gr/%CE%B8%CE%AD%CE%BC%CE%B1-%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%AD%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-old-firm/ |title=Θέμα: Αφιέρωμα στο «Old Firm» |publisher=premierleague.gr |accessdate=2013-02-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130731125638/http://www.premierleague.gr/%CE%B8%CE%AD%CE%BC%CE%B1-%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%AD%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-old-firm/ |archivedate=2013-07-31 |url-status=dead }}</ref>

== Ποδοσφαιρικές ρήσεις ==
Πάρα πολλές ρήσεις έχουν ειπωθεί από άτομα σχετικά με το ποδόσφαιρο, είτε για το ίδιο το άθλημα, είτε για πρόσωπα του ποδοσφαίρου. Κάποιες από αυτές παραμένουν διαχρονικές.

*''Κάποιος ήρθε και μου είπε «Το ποδόσφαιρο για σένα είναι θέμα ζωής και θανάτου». Του απάντησα «Κάνεις λάθος. Είναι πολύ σημαντικότερο από αυτά!».'' [[Μπιλ Σάνκλι]], 1981.<ref name="Say6">{{cite web |url=http://www.sport24.gr/Files/article1389837.ece |title=Μπιλ Σάνκλι, ένας (κατα)κόκκινος θρύλος! |publisher=sport24.gr |accessdate=2013-02-11 |date=2011-09-29 |archiveurl=https://archive.today/20130702042812/http://www.sport24.gr/Files/article1389837.ece |archivedate=2013-07-02 |url-status= }}</ref>
*''Δεν μπορεί να κλωτσήσει με το αριστερό του πόδι, δεν μπορεί να κάνει κεφαλιά, δεν μπορεί να κάνει [[Τάκλιν (ποδόσφαιρο)|τάκλιν]] και δεν σκοράρει αρκετά γκολ. Πέραν αυτών, είναι μια χαρά παίκτης.'' [[Τζορτζ Μπεστ]], σχολιάζοντας την ικανότητα του [[Ντέιβιντ Μπέκαμ]] το 2000.<ref name="Say1">{{cite web|url=http://www.newsbeast.gr/sports/arthro/270539/oi-20-atakes-athliton-pou-emeinan-stin-istoria/ |title=Οι 20 ατάκες αθλητών που έμειναν στην ιστορία... |publisher=newsbeast.gr |accessdate=2013-02-11 |date=2011-12-06}}</ref>
*''Ξόδεψα εκατοντάδες χιλιάδες λίρες σε γυναίκες, αλκοόλ και γρήγορα αυτοκίνητα. Τα υπόλοιπα τα σπατάλησα.'' Τζορτζ Μπεστ, απάντηση σε δημοσιογράφους, σχετικά με τη διαχείριση της περιουσίας του.<ref name="Say2">{{cite web |url=http://www.pamesports.gr/28860/xwris-profylaktiko-tzortz-mpest |title=Χωρίς προφυλακτικό + Τζορτζ Μπεστ |publisher=pamesports.gr |accessdate=2013-02-11 |date=2011-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304215714/http://www.pamesports.gr/28860/xwris-profylaktiko-tzortz-mpest |archivedate=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref>
*''Πριν το παιχνίδι έλεγα στον εαυτό μου: «Ηρέμησε δεν είναι παρά ένας άνθρωπος με σάρκα και οστά, όπως όλοι μας». Αποδείχτηκε ότι έκανα λάθος...'' Tarcisio Burgnich, αναφερόμενος στον [[Πελέ]], τον οποίο μάρκαρε στον τελικό του [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1970]].<ref name="Say3">{{cite web|url=http://www.sport-fm.gr/article/299564/email |title=Ο θρύλος πάτησε τα εβδομήντα (vid) |publisher=sport-fm.gr |accessdate=2013-02-14 |date=2010-10-23}}{{dead link|date=Ιούνιος 2015}}</ref>
*''Το ποδόσφαιρο είναι απλό άθλημα, 22 παίκτες κυνηγούν μια μπάλα για 90 λεπτά και στο τέλος κερδίζουν οι [[Εθνική Γερμανίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Γερμανοί]].'' [[Γκάρι Λίνεκερ]], 1990.<ref>{{cite web |url=http://www.sportculture.gr/bayern-real-madrid-2-1.html |title=Στο τέλος νικούν πάντα οι Γερμανοί |publisher=sportculture.gr |accessdate=2013-02-14 |date=2012-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120605114604/http://www.sportculture.gr/bayern-real-madrid-2-1.html |archivedate=2012-06-05 |url-status=dead }}</ref>
*''Ήταν [[Αργεντινή εναντίον Αγγλίας (Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1986)|το χέρι του Θεού]]!'' [[Ντιέγκο Μαραντόνα]] αναφερόμενος στο γκολ που πέτυχε με το χέρι, εναντίον της [[Εθνική Αγγλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Αγγλίας]] στο [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1986]].<ref>{{cite web|url=http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=83264 |title=Το «χέρι του Θεού» σε μπίζνες με τον... Διάβολο! |publisher=tovima.gr |accessdate=2013-02-14 |date=1996-10-27}}</ref>
*''Δεν θα έλεγα ότι ήμουν ο καλύτερος προπονητής στο επάγγελμα. Αλλά ήμουνα ο κορυφαίος.'' [[Μπράιαν Κλαφ]].<ref>{{cite web |url=http://www.sportculture.gr/brian-clough-o-airetikos-proponhths-thrylos.html |title=Μπράιαν Κλαφ: Ο αιρετικός προπονητής-θρύλος |publisher=sportculture.gr |accessdate=2013-02-14 |date=2012-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121208180352/http://www.sportculture.gr/brian-clough-o-airetikos-proponhths-thrylos.html |archivedate=2012-12-08 |url-status=dead }}</ref>
*''Το ποδόσφαιρο είναι απλό. Αλλά το πιο δύσκολο πράγμα είναι να παίξεις απλό ποδόσφαιρο.'' [[Γιόχαν Κρόιφ]].<ref>{{cite web |url=http://www.sportculture.gr/el-salvador-o-pythagoras-tou-podosfairou.html |title=El Salvador-Ο Πυθαγόρας του ποδοσφαίρου |publisher=sportculture.gr |accessdate=2013-02-14 |date=2012-05-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121205122535/http://www.sportculture.gr/el-salvador-o-pythagoras-tou-podosfairou.html |archivedate=2012-12-05 |url-status=dead }}</ref>
*''Σε ένα ποδοσφαιρικό σύλλογο υπάρχει μια αγία τριάδα: οι ποδοσφαιριστές, ο προπονητής και οι οπαδοί. Οι διευθυντές δεν ανήκουν σε αυτή. Είναι εκεί μόνο για να υπογράφουν τις επιταγές.'' [[Μπιλ Σάνκλι]].<ref name="Say6" />
*''Η μπάλα είναι στρογγυλή.'' Ng Fong-wing, σχολιαστής τηλεόρασης.<ref>{{cite web|url=http://www.ceo.gov.hk/archive/2012/eng/letter/27-05-2006.htm |title=The ball is round |publisher=ceo.gov.hk |accessdate=2013-02-14 |date=2006-05-25 |language=Αγγλικά}}</ref>
*''Το 1969 παράτησα τις γυναίκες και το αλκοόλ. Ήταν τα χειρότερα 20 λεπτά της ζωής μου.'' [[Τζορτζ Μπεστ]] σε δημοσιογράφους, για τα χρόνια τους ως ποδοσφαιριστής.<ref name="Say2" />
*''Ο Πελέ με αποκάλεσε τον μεγαλύτερο ποδοσφαιριστή στον κόσμο. Αυτό είναι η ύψιστη τιμή στη ζωή μου.'' [[Τζορτζ Μπεστ]], από την αυτοβιογραφία του.<ref name="Say4">{{cite web |url=http://www.protathlima.com/content/main/story.jsp?id=44870 |title=Ο «άγγελος της μπάλας» |publisher=protathlima.com |accessdate=2013-02-14 |date=2009-11-15 |archiveurl=https://archive.today/20130630044842/http://www.protathlima.com/content/main/story.jsp?id=44870 |archivedate=2013-06-30 |url-status= }}</ref>
*''Αυτά τα κάνουν μικρά παιδιά - να πετάνε φαγητό. Ακούς εκεί. Αυτό δεν είναι καυγάς. Εμείς ήμασταν αληθινοί άντρες, έτσι και γινόταν κάτι τέτοιο θα τους αρχίζαμε στα... μπουκέτα στο σαγόνι!'' [[Τζορτζ Μπεστ]], η γνώμη του μετά τον καυγά με κομμάτια πίτσας, ανάμεσα στους παίκτες της [[Άρσεναλ]] και της [[Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ]].<ref name="Say5">{{cite web |url=http://www.i-jukebox.gr/time-machine/biographies/item/1119-george-best-%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%AD%CE%BC%CF%80%CF%84%CE%BF-%CF%83%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%AC%CF%81%CE%B9 |title=George Best: Το «Πέμπτο Σκαθάρι»… |publisher=i-jukebox.gr |accessdate=2013-02-11 |date=2012-05-22 |url-status=live |archivedate=2013-07-02 |archiveurl=https://archive.today/20130702055757/http://www.i-jukebox.gr/time-machine/biographies/item/1119-george-best-%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%AD%CE%BC%CF%80%CF%84%CE%BF-%CF%83%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%AC%CF%81%CE%B9 }}</ref>
*''Στο Λίβερπουλ υπάρχουν δυο ομάδες. Η Λίβερπουλ και η δεύτερη ομάδα της Λίβερπουλ!'' [[Μπιλ Σάνκλι]], ατάκα για την αγαπημένη του [[Λίβερπουλ]], κατά της [[Έβερτον]].<ref name="Say6" />
*''Αν η Έβερτον έπαιζε στον κήπο μου, τότε θα τράβαγα τις κουρτίνες για να μην τη βλέπω.'' [[Μπιλ Σάνκλι]], (ποδοσφαιριστής της [[Λίβερπουλ]]) δήλωση για τη «μισητή» [[Έβερτον]].<ref name="Say6" />
*''Κάναμε ότι μας ζήτησε ο προπονητής μας: «Μην αφήνετε τον [[Πελέ]] να σουτάρει». Κρίμα που δεν μας είπε να μην τον αφήσουμε και να πασάρει.'' [[Μπόμπι Μουρ]], αναφερόμενος στον αγώνα της [[Εθνική Αγγλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνικής Αγγλίας]] με την [[Εθνική Βραζιλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Εθνική Βραζιλίας]] στο [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1970|Παγκόσμιο Κύπελλο 1970]].<ref name="Say7" />
*''Οι ήρωες είναι σαν τις μοναχικές νύχτες. Γίνονται μύθοι όταν εξευμενίζουν τις ζωές και αγγίζουν τις καρδιές μας. Ο [[Πελέ]] ήταν ένας ήρωας.'' [[Χένρυ Κίσινγκερ]].<ref name="Say7">{{cite web |url=http://www.sport24.gr/Files/pele_o_prwtos_apoxairetismos.1189854.html?service=print |title=Ο πρώτος αποχαιρετισμός |publisher=sport24.gr |accessdate=2013-02-11 |date=2011-07-18 }}{{Dead link|date=Μαρτίου 2026 }}</ref>

== Ποδόσφαιρο και πολιτική ==
Σε ορισμένες χώρες, το ποδόσφαιρο έχει συνδεθεί ιστορικά με την πολιτική, είτε σε επίπεδο ομάδων και οπαδών είτε σε επίπεδο ποδοσφαιρικών παραγόντων και πολιτικών.

Πολλά πολιτικά πρόσωπα εμπλέκονται άμεσα με το ποδόσφαιρο, αλλά και πολλά πρόσωπα του ποδοσφαίρου εμπλέκονται με την [[πολιτική]]. Στην [[Ιταλία]], ο πρώην [[Κατάλογος πρωθυπουργών της Ιταλίας|πρωθυπουργός της χώρας]] [[Σίλβιο Μπερλουσκόνι]], όντας υποψήφιος ήταν ταυτόχρονα και ιδιοκτήτης της ποδοσφαιρικής ομάδας [[ΑΚ Μίλαν]].<ref>{{cite web |url=https://www.iefimerida.gr/news/37097/%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%AC-%CF%80%CF%81%CF%8C%CE%B5%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CE%AF%CE%BB%CE%B1%CE%BD-%CE%BF-%CE%BC%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%BA%CF%8C%CE%BD%CE%B9 |title=Ξανά πρόεδρος στη Μίλαν ο Μπερλουσκόνι |accessdate=2022-01-16 |date=2012-02-16 |publisher=iefimerida |archiveurl=https://archive.today/20220116092705/https://www.iefimerida.gr/news/37097/%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%AC-%CF%80%CF%81%CF%8C%CE%B5%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CE%AF%CE%BB%CE%B1%CE%BD-%CE%BF-%CE%BC%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%BA%CF%8C%CE%BD%CE%B9 |archivedate=2022-01-16 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.3pointmagazine.gr/Article.php?CatId=45&ArticleId=1835 |title=Ποδόσφαιρο και πολιτική |accessdate=2013-02-11 |date=2013-02-08 |last=Χατσιανίδης |first=Κώστας |publisher=3pointmagazine.gr |archiveurl=https://archive.today/20130702040229/http://www.3pointmagazine.gr/Article.php?CatId=45&ArticleId=1835%23.UdJQy33LfK4 |archivedate=2013-07-02 |url-status= }}</ref> Το 2012, πριν από τις εκλογές της στο κρατίδιο της [[Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία|Βόρειας Ρηνανίας–Βεστφαλίας]], η Γερμανίδα [[Καγκελάριος]], [[Άνγκελα Μέρκελ]] εμφανίστηκε δημόσια κρατώντας ένα κασκόλ της [[ΦΚ Σάλκε 04]], η οποία εδρεύει σε μια πόλη του κρατιδίου.<ref>{{cite web |url=http://www.gazzetta.gr/germania/article/287761-koroideyoyn-ton-kosmo |title=Κοροϊδεύουν τον κόσμο! |accessdate=2013-02-11 |date=2012-05-10 |last=Γαλούπης |first=Βασίλης |publisher=gazzetta.gr}}</ref> Το 1934, ο Ιταλός δικτάτορας [[Μπενίτο Μουσολίνι]], χρησιμοποίησε το [[Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 1934]] που διεξήχθη στην Ιταλία με ύπουλο και προπαγανδιστικό τρόπο προκειμένου να χειραγωγήσει τις μάζες.<ref>{{cite web |url=http://www.sport.gr/Article/%CE%95%CE%B9%CE%B4%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/otherside-football/%CE%91%CE%BB%CE%AE%CE%B8%CE%B5%CE%B9%CE%B5%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CE%9C%CE%BF%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%AC%CE%BB-%CF%84%CE%BF%CF%85-%E2%80%9934/104-143348.html |title=Αλήθειες για το Μουντιάλ του ’34 |accessdate=2013-02-11 |date=2012-09-14 |publisher=sport.gr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029192448/http://www.sport.gr/Article/%CE%95%CE%B9%CE%B4%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/otherside-football/%CE%91%CE%BB%CE%AE%CE%B8%CE%B5%CE%B9%CE%B5%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CE%9C%CE%BF%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%AC%CE%BB-%CF%84%CE%BF%CF%85-%E2%80%9934/104-143348.html |archivedate=2012-10-29 |url-status=dead }}</ref> Το 1942, στο Κίεβο, το οποίο ήταν υπό γερμανική κατοχή, ο γερμανός διοικητής αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το ποδόσφαιρο για να ανυψώσει το ηθικό των στρατιωτών του, με ένα ποδοσφαιρικό αγώνα ανάμεσα σε ντόπιους και σε επαγγελματίες Γερμανούς ποδοσφαιριστές που υπηρετούν τη θητεία τους στη [[Βέρμαχτ]], αναφέροντας ότι και «η ανωτερότητα της Άριας Φυλής έναντι των [[Υπάνθρωποι|υπανθρώπων]] ρωσο-ουκρανών Σλάβων είναι εμφανής σε όλους τους τομείς και φυσικά και στο ποδόσφαιρο». Οι παίκτες της ντόπιας ομάδας (11 ποδοσφαιριστές της [[ΦΚ Ντιναμό Κιέβου]] και της Λοκομοτίβ Κιέβου) ήταν αιχμάλωτοι στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Ντάρμιτσα και τους οποίους οι Γερμανοί λίγες ημέρες πριν τον αγώνα, τους επέτρεψαν να τρώνε κανονικά και να προπονούνται. Οι ποδοσφαιριστές αυτοί αθέτησαν διαταγή των Γερμανών, όπως χάσουν τον αγώνα και στη συνέχεια εκτελούνται.<ref name="Dinamo1" /><ref name="Dinamo2" />

Πολιτική χροιά έχει η κόντρα μεταξύ των δύο μεγάλων ποδοσφαιρικών ομάδων, [[Ρεάλ Μαδρίτης]] και [[Μπαρτσελόνα (ποδόσφαιρο)|Μπαρτσελόνα]]. Η μεγάλη έκρηξη στον «ποδοσφαιρικό πόλεμο» της [[Ισπανία]]ς είχε ξεκάθαρα πολιτικές προεκτάσεις. Η πρώτη αφορμή για να εκδηλωθεί η κόντρα των δύο ομάδων ήταν το διάταγμα που εξέδωσε ο βασιλιάς της Ισπανίας [[Αλφόνσος ΙΓ΄ της Ισπανίας|Αλφόνσο ΙΓ΄]] το 1920, με το οποίο έδινε το όνομα Ρεάλ στην ομάδα της Μαδρίτης. Τη δεκαετία του 1920 η φίλαθλοι της Ρεάλ ήταν στην πλειονότητα τους [[Κεντροδεξιά|κεντροδεξιοί]], υποστηρίζοντας στη συνέχεια τον στρατηγό [[Φρανθίσκο Φράνκο]], ο οποίος χρησιμοποίησε τη Ρεάλ, ως μέσο για να βγει η Ισπανία από τη μεταπολεμική απομόνωση. Οι φίλαθλοι της Μπαρτσελόνα επιθυμούσαν το καθεστώς πριν από τον [[Ισπανικός Εμφύλιος|ισπανικό εμφύλιο]], με τα ισχυρά προνόμια αυτονομίας στην [[Καταλονία]]. Η κόντρα μεταξύ των δύο ομάδων γιγαντώθηκε και υπάρχει έως σήμερα με την έναρξη του Ισπανικού Εμφυλίου. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου δολοφονήθηκε ο [[Γιόσεπ Σουνιόλ]], πολιτικός αριστερών πεποιθήσεων, πρόεδρος της Μπαρτσελόνα και μέλος του αυτόνομου καταλανικού συμβουλίου. Ως αποτέλεσμα αυτού, ο επόμενος αγώνας μεταξύ Μπαρτσελόνα και Ρεάλ Μαδρίτης κατέληξε σε συλλαλητήριο κατά της πολιτικής του Φράνκο, που χαρακτηρίστηκε από αποδοκιμασίες των φίλων της Μπαρτσελόνα κατά τη διάρκεια της ανάκρουσης του [[Μάρτσα ρεάλ|ισπανικού Εθνικού Ύμνου]], γεγονός που επέφερε και την εξάμηνη τιμωρία της ομάδας. Ένα σημαντικό γεγονός στην κόντρα των δύο ομάδων ήταν η μεταγραφή του [[Αλφρέντο Ντι Στέφανο]] που ενώ είχε αρχικά συμφωνήσει με την Μπαρτσελόνα, μετά από πολύ παρασκήνιο και μέσω ενός φωτογραφικού νόμου, ο κατέληξε στη Ρεάλ Μαδρίτης το 1953. Εκ τότε, σχεδόν σε κάθε παιχνίδι οι οπαδοί της Μπαρτσελόνα αναρτούν ένα πανό που αναγράφει «Η Καταλονία δεν είναι Ισπανία».<ref>{{cite web |url=http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_sport_2_24/11/2012_502696 |title=ΑΠΟΨΗ : Ποδόσφαιρο και πολιτική |accessdate=2013-02-11 |date=2012-11-24 |last=Παπαδατου |first=Μπαμπη |publisher=kathimerini.gr |archiveurl=https://archive.today/20130702043635/http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_sport_2_24/11/2012_502696 |archivedate=2013-07-02 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iefimerida.gr/news/46750/%CE%BF-%CF%86%CF%81%CE%AC%CE%BD%CE%BA%CE%BF-%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CE%AC%CF%83%CE%B2%CE%B5%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%BC%CE%AF%CF%83%CE%BF%CF%82-%CF%81%CE%B5%CE%AC%CE%BB-%CE%BC%CF%80%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%83%CE%B5%CE%BB%CF%8C%CE%BD%CE%B1 |title=Ο Φράνκο, η Καταλονία και το άσβεστο μίσος Ρεάλ-Μπαρτσελόνα |publisher=iefimerida.gr |accessdate=2013-02-11 |date=2012-04-21}}</ref>

Στην Ιταλία, οι δυο ομάδες που είναι διάσημες για τους πολιτικοποιημένους οπαδούς τους είναι η [[Σ.Σ. Λάτσιο|Λάτσιο]] και η [[ΑΣ Λιβόρνο Κάλτσιο|Λιβόρνο]]. Οι οπαδοί της Λάτσιο χαρακτηρίζονται ως δεξιοί. Μεγάλος υποστηρικτής της ομάδας ήταν και ο δικτάτορας της Ιταλίας, [[Μπενίτο Μουσολίνι]]. Οι οπαδοί της Λιβόρνο χαρακτηρίζονται ως αριστεροί. Η Λιβόρνο ιδρύθηκε στις αποβάθρες της πόλης, στην οποία επίσης ιδρύθηκε και το [[Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας]]. Τα ντέρμπι ανάμεσα στις δυο ομάδες πιο πολύ μοιάζουν με πολιτική αντιπαράθεση παρά με ποδοσφαιρικό αγώνα, αφού τα πολιτικά συνθήματα και τα πανό πολιτικού περιεχομένου δίνουν και παίρνουν. Η πολιτική αντιπαράθεση μερικές φορές εμφανίζεται και εντός του αγωνιστικού χώρου. Για παράδειγμα, ο ποδοσφαιριστής της Λάτσιο, [[Πάολο Ντι Κάνιο]] όταν σκόραρε συνήθιζε να χαιρετάει φασιστικά προς την κερκίδα ενώ ο ποδοσφαιριστής της Λιβόρνο, [[Κριστιάνο Λουκαρέλι]], σήκωνε τη γροθιά στον αέρα που είναι και το σήμα κατατεθέν του Κομμουνιστικού Κόμματος. Αξίζει να αναφερθεί ότι ο Λουκαρέλι σε έναν αγώνα με την Εθνική Ελπίδων της Ιταλίας είχε πανηγυρίσει βγάζοντας τη φανέλα για να δείξει εσωτερικό φανελάκι με το πρόσωπο του [[Τσε Γκεβάρα]].<ref name="Pol1">{{cite web |url=http://www.sport2310.gr/%CE%B7-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%AC%CE%B5%CE%B9-%CE%B3%CE%AE%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF/ |title=Η πολιτική πάει... γήπεδο |publisher=sport2310.gr |accessdate=2013-02-11 |date=2012-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130731132017/http://www.sport2310.gr/%CE%B7-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%AC%CE%B5%CE%B9-%CE%B3%CE%AE%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF/ |archivedate=2013-07-31 |url-status=dead }}</ref>

Στη [[Ρωσία]] η ανάμιξη της πολιτικής με το ποδόσφαιρο ξεκινάει περίπου το 1920. Η τότε Κομμουνιστική κυβέρνηση αποφάσισε να ιδρύσει διάφορες ποδοσφαιρικές ομάδες με έδρα τη [[Μόσχα]]. Έτσι, ιδρύονται η [[Λοκομοτίβ Μόσχας]] από το Υπουργείο Σιδηρόδρομων, η [[ΤΣΣΚΑ Μόσχας]] από τον [[Κόκκινος Στρατός|Κόκκινο Στρατό]], η [[Ντιναμό Μόσχας]] από την [[KGB]] ενώ επίσης ιδρύθηκε και η [[Σπαρτάκ Μόσχας]] η οποία πήρε το όνομα της από τον Ρωμαίο σκλάβο και αντάρτη [[Σπάρτακος|Σπάρτακο]].<ref name="Pol1" />

Στην [[Κύπρος|Κύπρο]], το ποδόσφαιρο θεωρείται κομματικοποιημένο. Οι ομάδες διαχωρίζονται σε [[Αριστερά (πολιτική)|αριστερές]] και [[Δεξιά (πολιτική)|δεξιές]] και ταυτίζονται οι μεν αριστερές με το αριστερό κόμμα [[Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού|ΑΚΕΛ]] και οι δεξιές ομάδες με δεξιά κόμματα και κυρίως με τον [[Δημοκρατικός Συναγερμός|Δημοκρατικό Συναγερμό]]. Κυριότερες αριστερές ομάδες θεωρούνται η [[Ομόνοια Λευκωσίας (ποδόσφαιρο ανδρών)|Ομόνοια Λευκωσίας]], η [[Νέα Σαλαμίνα Αμμοχώστου (ποδόσφαιρο ανδρών)|Νέα Σαλαμίνα Αμμοχώστου]] και η [[Αλκή Λάρνακας]] ενώ κυριότερες δεξιές ο [[ΑΠΟΕΛ (ποδόσφαιρο)|ΑΠΟΕΛ Λευκωσίας]], η [[Ανόρθωση Αμμοχώστου (ποδόσφαιρο)|Ανόρθωση Αμμοχώστου]], ο [[Απόλλων Λεμεσού (ποδόσφαιρο ανδρών)|Απόλλων Λεμεσού]] και ο [[Ολυμπιακός Λευκωσίας (ποδόσφαιρο)|Ολυμπιακός Λευκωσίας]]. Ο διαχωρισμός ξεκίνησε λόγω των [[Ποδόσφαιρο στην Κύπρο#Δεύτερη διάσπαση|γεγονότων του 1948]], με την εκδίωξη των αριστερών αθλητών από διάφορες ομάδες και την ίδρυση των αριστερών σωματείων από τους αθλητές αυτούς. Εκ τότε, ακόμα και στα μικρότερα χωριά του νησιού, δημιουργούνται μια αριστερή και μια δεξιά ομάδα.<ref>{{cite web |url=http://magazine.apopsi.com.cy/2008/07/281 |title=Η αρχή της πολιτικοποίησης του ποδοσφαίρου: 60 χρόνια από τα γεγονότα του 1948 που οδήγησαν στη διάσπαση του κυπριακού ποδοσφαίρου |accessdate=2013-02-11 |last=Μελετίου |first=Γιώργος |publisher=magazine.apopsi.com.cy |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150903000138/http://magazine.apopsi.com.cy/2008/07/281 |archivedate=2015-09-03 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sigmalive.com/simerini/columns/stigma/551442 |title=Ο υποψήφιος του ΑΠΟΕΛ και ο υποψήφιος της Ομόνοιας |accessdate=2013-02-11 |date=2013-01-28 |last=Αντωνίου |first=Κωστάκη |url-status=live |publisher=sigmalive.com |archiveurl=https://archive.today/20130630081410/http://www.sigmalive.com/simerini/columns/stigma/551442 |archivedate=2013-06-30 }}</ref> Παρόλο που το φαινόμενο είναι πιο περιορισμένο σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, εντούτοις εξακολουθεί να υφίσταται, ακόμα και επίσημα από τις ομάδες. Για παράδειγμα, στις [[Κυπριακές Προεδρικές εκλογές 2008|προεδρικές εκλογές του 2008]], αρκετές «δεξιές» ομάδες με σημαντικότερες τους ΑΠΟΕΛ, Απόλλων, Ανόρθωση, Ολυμπιακός και [[ΑΕΚ Λάρνακας (ποδόσφαιρο)|ΑΕΚ]] τάχθηκαν επίσημα μέσω των διοικήσεων τους υπέρ του δεξιού υποψηφίου στον 2ο γύρο και κάλεσαν τους οπαδούς τους να τον ψηφίσουν.<ref>{{cite web|url=http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=26509&subid=2&pubid=1043144|title=Τους παλιούς συμμάχους κερδίζει ο Δ. Χριστόφιας|date=2008-02-21|publisher=imerisia.gr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161217133736/http://www.paron.gr/v3/new.php?id=24265&colid=&catid=48&dt=2008-02-24%200:0:0&page=2&mode=1|archivedate=2016-12-17|accessdate=2013-02-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.paron.gr/v3/new.php?id=24265&colid=&catid=48&dt=2008-02-24%200:0:0&page=2&mode=1|title=ΠΑΝΗΓΥΡΙΖΟΥΝ ΤΟΥΡΚΟΙ ΚΑΙ ΑΓΓΛΟΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΤΤΑ ΤΟΥ ΤΑΣΣΟΥ!|date=2008-02-24|publisher=paron.gr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161217133736/http://www.paron.gr/v3/new.php?id=24265&colid=&catid=48&dt=2008-02-24%200:0:0&page=2&mode=1|archivedate=2016-12-17|accessdate=2013-02-11}}</ref>

== Παραπομπές ==
<references />

== Βιβλιογραφία ==
* {{cite book|author=John King |title=Εργοστάσιο Ποδοσφαίρου |translator=Δημήτρης Αγγελίδης |publisher=Εκδόσεις Οξύ |location=Αθήνα |year=2004 |edition=2η |ISBN=960-7614-64-X }}
* {{cite book |last=Bar-On |first=Tamir |title=The World through Soccer: The Cultural Impact of a Global Sport |url=https://archive.org/details/worldthroughsocc0000baro |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |date=2014 |isbn=978-1-4422-3473-4}}
* {{cite book |editor1-last=Hughson |editor1-first=John |editor2-last=Moore |editor2-first=Kevin |editor3-last=Spaaij |editor3-first=Ramón |editor4-last=Maguire |editor4-first=Joseph |title=Routledge Handbook of Football Studies |date=2017 |publisher=[[Routledge]] |location=New York |isbn=9781138353602 |edition=1st}}

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
{{commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20050318034307/http://www.footballculture.net/ FootballCulture.net] – A website run by the [[British Council]] exploring Football Culture (Internet Archive copy).
* [http://www.footballculture.com/ FootballCulture.com] – Dutch Clothing label with supporters mentality since 2008.
* [https://web.archive.org/web/20061005124448/http://www.footballersareidiots.co.uk/ Footballers are Idiots] – A website compiling the best of footballers' bad behaviour.
* [https://web.archive.org/web/20040623012506/http://www.fifa.com/en/media/index/0,00,37246,00.html?articleid=37246 FIFA Code of Conduct for Football]
* [http://www.farenet.org/ Football Against Racism in Europe]
* [https://web.archive.org/web/20060207013705/http://www.theglobalgame.com/ The Global Game – World Football, Women's Football, Media, Culture]
* [https://web.archive.org/web/20070729025036/http://www.nf-board.com/en1.htm Nouvelle Fédération Board website]
* [http://culture.pl/en/article/its-a-funny-old-game-explaining-curiosities-from-polands-football-culture It's a Funny Old Game: Explaining Curiosities from Poland's Football Culture]

[[Κατηγορία:Ποδοσφαιρικός πολιτισμός]]
Πρότυπα που χρησιμοποιούνται σε αυτή την σελίδα:
Πρότυπο:Citation/core (επεξεργασία)
Πρότυπο:Citation/make link (επεξεργασία)
Πρότυπο:Cite book (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Cite journal (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Cite news (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Cite web (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Commons (επεξεργασία)
Πρότυπο:Commons category (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Commonscat (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Dead link (επεξεργασία)
Πρότυπο:Sisterproject (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1 (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Module:Citation/CS1/COinS (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Configuration (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Date validation (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Identifiers (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Suggestions (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Utilities (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Whitelist (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/styles.css (επεξεργασία)
Επιστροφή στη σελίδα Ποδοσφαιρικός πολιτισμός.
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/wiki/Ποδοσφαιρικός_πολιτισμός"