Προβολή πηγαίου κώδικα για τη σελίδα Φυσαλίς η περουβιανή

Δεν έχετε την άδεια να τροποποιήσετε αυτή τη σελίδα, για τον ακόλουθο λόγο:

Η διεύθυνση IP σας βρίσκεται σε ένα εύρος που έχει αποκλειστεί σε όλα τα wiki του Ιδρύματος Wikimedia.

Ο αποκλεισμός έγινε από ‪JJMC89‬ . Ο λόγος που δίνεται είναι Open proxy/Webhost: See the help page if you are affected .

Έναρξη αποκλεισμού: 23:46, 19 Απριλίου 2024
Λήξη αποκλεισμού: 23:46, 19 Απριλίου 2027

Η τρέχουσα διεύθυνση IP σας είναι 18.118.112.224 . Το αποκλεισμένο εύρος είναι 18.118.0.0/16 .

Παρακαλούμε συμπεριλάβετε τις παραπάνω λεπτομέρειες σε όποια ερωτήματα κάνετε. Εάν πιστεύετε ότι έχετε αποκλειστεί κατά λάθος, μπορείτε να βρείτε πρόσθετες πληροφορίες και οδηγίες στην παγκόσμια πολιτική No open proxies παγκόσμια πολιτική.

Διαφορετικά, για να συζητήσετε τον αποκλεισμό, παρακαλούμε αναρτήστε ένα αίτημα για έλεγχο στο Meta-Wiki. ⧼wikimedia-globalblocking-blockedtext-mistake- email-steward⧽

Μπορείτε να δείτε και να αντιγράψετε τον κώδικα της σελίδας:

{{ταξινομοπλαίσιο
|εικόνα = Uchuva 2005.jpg
|πλάτος_εικόνας = 270px
|λεζάντα_εικόνας = Ώριμα φρούτα
|σύστημα = Cronquist
|βασίλειο = [[Φυτά]] (Plantae)
|συνομοταξία = [[Αγγειόσπερμα]]&nbsp;(Magnoliophyta)
|ομοταξία = [[Δικοτυλήδονα]]&nbsp;(Magnoliopsida)
|υφομοταξία = [[Αστερίδες]] (Asteridae)
|τάξη = [[Στρυχνώδη]] (Solanales)
|οικογένεια = [[Στρυχνοειδή]] (Solanaceae)
|γένος = ''[[Φυσαλίς]]'' (''Physalis'')
|είδος = '''''P. peruviana'''''
|διώνυμο = ''Φυσαλίς η περουβιανή''<br/>(''Physalis peruviana'')
|binomial_authority = [[Κάρολος Λινναίος|L.]]
|συνώνυμα = 
}}
Η '''''φυσαλίδα η περουβιανή''''' (''Physalis peruviana''), είναι φυτό της Νότιας Αμερικής, ιθαγενές στην [[Κολομβία]], τον [[Ισημερινός (χώρα)|Ισημερινό]] και το [[Περού]] στην οικογένεια των [[Στρυχνοειδή|Στρυχνοειδών]]. Η ιστορία της καλλιέργειας της φυσαλίδας στη Νότια Αμερική μπορεί να εντοπιστεί στην [[Αυτοκρατορία των Ίνκας]].<ref>(Cailes 1952; Legge 1974a)</ref><ref>{{Cite book|title=New Zealand Journal of Agricultural Research|first=The Royal Society of New|last=Zealand|publisher=The Royal Society of New Zealand|date=1986|pages=425|url=https://books.google.com/books?id=j8IKr-EPDzoC&pg=PA425|γλώσσα=en}}</ref> Καλλιεργείται στην [[Αγγλία]] από τα τέλη του 18ου αιώνα και στη [[Νότια Αφρική]] στο [[Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδος|Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας]] τουλάχιστον από τις αρχές του 19ου αιώνα.<ref name=morton/> Η ''P. peruviana'', που εισήχθη ευρέως τον 20ο αιώνα, καλλιεργείται ή αναπτύσσεται σε όλο τον κόσμο σε [[Εύκρατη ζώνη|εύκρατες]] και [[Τροπική ζώνη|τροπικές]] περιοχές.<ref name=cabi/>

== Ταξινόμηση και κοινά ονόματα ==
Η ''φυσαλίδα η περουβιανή'' ονομάστηκε για πρώτη φορά επίσημα από τον [[Κάρολος Λινναίος|Κάρολο Λινναίο]] το 1763.{{r|ipni}}

Η ''P. peruviana'' έχει δεκάδες κοινά ονόματα σε όλο τον κόσμο στις περιοχές διανομής του.  Για παράδειγμα, στο Περού είναι γνωστό ως {{Lang|es|aguaymanto}} στα ισπανικά, ή {{Lang|qu|topotopo}} στην [[Γλώσσες Κέτσουα|Κέτσουα]].<ref>{{Cite web|url=https://peru.info/en-us/gastronomy/news/2/12/discover-the-aguaymanto--one-of-the-best-foods-produced-in-peru|title=Discover the aguaymanto, one of the best foods produced in Peru|website=peru.info|language=en-US|accessdate=2020-07-29}}</ref> Στη γειτονική Κολομβία, είναι γνωστό ως {{Lang|es|uchuva}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.flavorsofbogota.com/uchuvas/|title=Uchuvas|website=flavorsofbogota.com|language=en-US|accessdate=2020-08-09}}</ref> Στη βορειοανατολική Κίνα, στην επαρχία [[Χεϊλονγκτσιάνγκ]], αναφέρεται ανεπίσημα ως ''deng long guo'' («φρούτο φανάρι»).  Στα γαλλικά λέγεται {{Lang|fr|amour en cage}} («έρωτας σε κλουβί»), καθώς και άλλα πιθανά ονόματα, όπως {{Lang|fr|coqueret}} , {{Lang|fr|alkékenge}} , ή {{Lang|fr|lanterne chinoise}} («Κινεζικό φανάρι») ή {{Lang|fr|cerise de terre}} («κεράσι της γης»).<ref name="love-in-a-cage">{{Cite web|url=http://mag.plantes-et-jardins.com/conseils-de-jardinage/fiches-conseils/planter-et-cultiver-le-physalis-ou-amour-en-cage|title=Semer et planter le physalis ou amour en cage|ημερομηνία=2016|publisher=Plants-et-Jardins|accessdate=6 May 2014|archive-date=2017-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170502083024/http://mag.plantes-et-jardins.com/conseils-de-jardinage/fiches-conseils/planter-et-cultiver-le-physalis-ou-amour-en-cage|url-status=}}</ref>

== Περιγραφή ==
Ως μέλος της οικογένειας των φυτών Στρυχνοειδών, σχετίζεται με μεγάλο αριθμό βρώσιμων φυτών, συμπεριλαμβανομένων των [[Τομάτα|ντοματών]], των [[Μελιτζάνα|μελιτζανών]] και των [[Πατάτα|πατατών]].<ref name=morton />

Η ''φυσαλίδα η περουβιανή'' είναι ετήσιο φυτό σε εύκρατες τοποθεσίες, αλλά πολυετές στις τροπικές περιοχές.<ref name=morton /> Ως πολυετές, αναπτύσσεται και γίνεται διάχυτα διακλαδισμένος θάμνος που φτάνει σε ύψος το 1 με 1,6 μέτρα, με απλωμένα κλαδιά και βελούδινα φύλλα σε σχήμα καρδιάς.<ref name=cabi/> Τα [[Ερμαφρόδιτος οργανισμός|ερμαφρόδιτα]] άνθη έχουν σχήμα καμπάνας, διάμετρο {{Cvt|15|-|20|mm|in}} και είναι κίτρινα με μωβ-καφέ κηλίδες εσωτερικά. Μετά την πτώση του λουλουδιού, ο κάλυκας διαστέλλεται, σχηματίζοντας τελικά ένα μπεζ φλασκί που περικλείει πλήρως τον καρπό.<ref name=morton /><ref name=cabi/>

Ο [[καρπός]] είναι ένα στρογγυλό, λείο [[Ράγα (βοτανική)|μούρο]], που μοιάζει με μια μικρή  κίτρινη ντομάτα διαμέτρου 1,25 με 2 εκατοστά.<ref name=cabi/> Έχει χρώμα έντονο κίτρινο έως πορτοκαλί και γλυκό όταν είναι ώριμο, με μια χαρακτηριστική, ήπια γεύση που θυμίζει σταφύλι ή ντομάτα.<ref name=morton />

Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό είναι ο φουσκωμένος, χαρτώδης [[Σέπαλο|κάλυκας]] που περικλείει κάθε μούρο. Ο κάλυκας είναι διογκωμένος μέχρι να αναπτυχθεί πλήρως ο καρπός. Αρχικά, είναι κανονικού μεγέθους, αλλά αφότου πέσουν τα πέταλα, συνεχίζει να αναπτύσσεται μέχρι να σχηματίσει ένα προστατευτικό κάλυμμα γύρω από τον αναπτυσσόμενο καρπό. Εάν ο καρπός μείνει μέσα στους άθικτους φλοιούς του κάλυκα, η διάρκεια ζωής του σε θερμοκρασία δωματίου είναι περίπου 30-45 ημέρες. Ο κάλυκας είναι μη βρώσιμος.
<gallery>
Physalis peruviana, Cape Gooseberry at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (6).jpg|Φύλλωμα
Physalis peruviana-Bluete.jpg|Άνθος
Physalis fruchthuelle (fcm).jpg|Άγουρο φρούτο σε πράσινο κάλυκα
Physalis peruviana calix open close-up.jpg|Ανοιγμένος κάλυκας, που αποκαλύπτει το ώριμο φρούτο
</gallery>

== Βιότοπος ==
Η ''φυσαλίδα η περουβιανή'' είναι ιθαγενής στις [[Βουνό|βουνοπλαγιές]] του [[Περού]] και της [[Χιλή|Χιλής]].<ref name=morton/> Αναπτύσσεται σε δάση, παρυφές δασών και παρόχθιες περιοχές.  Αναπτύσσεται σε υψόμετρα 500 με 3.000 μέτρα στην πατρίδα του, αλλά μπορεί επίσης να βρεθεί στο επίπεδο της [[Στάθμη θαλάσσης|θάλασσας]] στα νησιά της [[Ωκεανία|Ωκεανίας]] και του Ειρηνικού όπου εμφανίζεται ευρέως σε υποτροπικές και θερμές, εύκρατες συνθήκες.<ref name=cabi/> Το [[Γεωγραφικό πλάτος|γεωγραφικό]] του εύρος είναι περίπου 45°Ν έως 60°Β και το εύρος υψομέτρου του είναι γενικά από την επιφάνεια της [[Στάθμη θαλάσσης|θάλασσας]] έως 3.000 μέτρα.<ref name=cabi/> Το φυτό έχει γίνει διεισδυτικό σε ορισμένους φυσικούς οικοτόπους, σχηματίζοντας λόχμες, ιδιαίτερα στη [[Χαβάη]] και σε άλλα νησιά του Ειρηνικού.<ref name=cabi/>

== Καλλιέργεια ==
Έχει εισαχθεί ευρέως ως καλλιέργεια σε τροπικές, υποτροπικές και εύκρατες περιοχές όπως η Αυστραλία, η Κίνα, η Ινδία, η Μαλαισία και οι Φιλιππίνες.<ref name=morton/><ref name=cabi/><ref>{{Cite web|url=http://cc2.savs.hcc.edu.tw/~chuavv/Philippines/PhilippineFruits/index.html|title=Fr. Visminlu Vicente L. Chua, S.J., ''Philippine Fruits''. Published online: 1 September 2015.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180416082814/http://cc2.savs.hcc.edu.tw/~chuavv/Philippines/PhilippineFruits/index.html|archivedate=16 April 2018|url-status=dead|accessdate=6 December 2017}}</ref> Η ''φυσαλίδα η περουβιανή'' ευδοκιμεί σε ετήσια μέση θερμοκρασία από {{Convert|13|-|18|°C|°F}}, ανεχόμενη θερμοκρασίες έως και {{Convert|30|°C|°F}}.<ref name=cabi/> Αναπτύσσεται καλά σε [[Μεσόγειος Θάλασσα|μεσογειακά]] κλίματα και είναι ανθεκτικό στη ζώνη ανθεκτικότητας 8 του USDA, που σημαίνει ότι μπορεί να καταστραφεί από τον [[Πάχνη|παγετό]].<ref name=cabi/> Αναπτύσσεται καλά σε βροχοπτώσεις από {{Convert|800|-|4300|mm|in}} εάν το έδαφος είναι καλά στραγγιζόμενο και προτιμά τον ήλιο ή τη μερική σκιά σε καλά στραγγιζόμενα εδάφη και αναπτύσσεται έντονα σε αμμοπηλώδη χώματα.<ref name=morton/>

Το φυτό αναπτύσσεται εύκολα από σπόρους, οι οποίοι είναι άφθονοι (100 έως 300 σε κάθε καρπό), αλλά με χαμηλά ποσοστά βλάστησης, που απαιτούν χιλιάδες σπόρους για τη σπορά ενός [[Εκτάριο|εκταρίου]].<ref name=morton/> Τα φυτά που αναπτύσσονται από μοσχεύματα μίσχου ηλικίας ενός έτους θα ανθίσουν νωρίς και θα αποδώσουν καλά, αλλά είναι λιγότερο ζωηρά από αυτά που καλλιεργούνται από σπόρους.<ref name=morton/>

== Μαγειρικές χρήσεις ==
Η ''φυσαλίδα η περουβιανή'' είναι μια οικονομικά χρήσιμη καλλιέργεια ως εξωτικό εξαγόμενο φρούτο, και ευνοείται σε προγράμματα αναπαραγωγής και καλλιέργειας πολλών χωρών.<ref name=cabi/>

Η φυσαλίδα χρησιμοποιείται σε σάλτσες με βάση τα φρούτα, πίτες, [[Πουτίγκα|πουτίγκες]], [[τσάτνεϊ]], μαρμελάδες και παγωτό ή τρώγεται φρέσκο σε σαλάτες και φρουτοσαλάτες.<ref name=morton/> Στη [[Λατινική Αμερική]], καταναλώνεται συχνά ως ''μπατίντο'' ή σμούθι,<ref>{{Cite web|url=https://www.colombia.co/en/colombia-culture/five-amazing-natural-juice-recipes-with-colombian-fruit-and-vegetables/|title=Five amazing natural juices with Colombian fruit and vegetables|website=colombia.co|language=en-US|accessdate=2020-08-09}}</ref> και λόγω του εντυπωσιακού κάλυκά του, είναι δημοφιλές στα εστιατόρια ως διακοσμητική γαρνιτούρα για [[Επιδόρπιο|επιδόρπια]]. Για να βελτιωθούν οι χρήσεις του στα τρόφιμα γίνεται στέγνωμα με ζεστό αέρα ώστε να βελτιωθεί η περιεκτικότητα σε [[Φυτικές ίνες|διαιτητικές ίνες]], η υφή και η εμφάνιση.<ref>{{Cite journal|pmc=4375184|year=2013|last=Vega-Gálvez|first=A|title=Influence of drying temperature on dietary fibre, rehydration properties, texture and microstructure of Cape gooseberry (Physalis peruviana L.)|journal=Journal of Food Science and Technology|volume=52|issue=4|pages=2304–2311|last2=Zura-Bravo|first2=L|last3=Lemus-Mondaca|first3=R|last4=Martinez-Monzó|first4=J|last5=Quispe-Fuentes|first5=I|last6=Puente|first6=L|last7=Di Scala|first7=K|doi=10.1007/s13197-013-1235-0|pmid=25829613}}</ref>

Στη [[βασική έρευνα]] για την ωρίμανση των καρπών, η περιεκτικότητα σε [[Πολυφαινόλη|πολυφαινόλες]] και [[βιταμίνη C]] διέφερε ανάλογα με την ποικιλία, τον χρόνο συγκομιδής και το στάδιο ωρίμανσης.<ref>{{Cite journal|pmid=25131258|year=2015|last=Bravo|first=K|title=Influence of cultivar and ripening time on bioactive compounds and antioxidant properties in Cape gooseberry (Physalis peruviana L.)|journal=Journal of the Science of Food and Agriculture|volume=95|issue=7|pages=1562–9|last2=Sepulveda-Ortega|first2=S|last3=Lara-Guzman|first3=O|last4=Navas-Arboleda|first4=A. A.|last5=Osorio|first5=E|doi=10.1002/jsfa.6866}}</ref>

== Θρεπτική αξία ==
Σύμφωνα με αναλύσεις [[Θρεπτικά συστατικά|θρεπτικών συστατικών]] από το USDA, μια μερίδα 100&nbsp; g έχει χαμηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες ( {{Convert|222|kJ|kcal|0}}) και περιέχει μέτρια επίπεδα [[Βιταμίνη C|βιταμίνης C]], [[Θειαμίνη|θειαμίνης]] και [[Νιασίνη|νιασίνης]], ενώ άλλα θρεπτικά συστατικά είναι αμελητέα.<ref>{{Cite web|url=http://nutritiondata.self.com/facts/fruits-and-fruit-juices/1926/2|title=Groundcherries, (cape-gooseberries or poha), raw, 100&nbsp;g, USDA Nutrient Database, version SR-21|ημερομηνία=2014|website=Nutritiondata.com|publisher=Conde Nast|accessdate=7 May 2014}}</ref> Οι αναλύσεις  [[Λάδι|ελαίων]] από διαφορετικά συστατικά του φρούτου, κυρίως από τους σπόρους του, έδειξαν ότι το [[Λινελαϊκό οξύ|λινολεϊκό οξύ]] και το [[ελαϊκό οξύ]] ήταν τα κύρια [[Λιπαρό οξύ|λιπαρά οξέα]], η βήτα-σιτοστερόλη και η καμπεστερόλη ήταν οι κύριες φυτοστερόλες και το λάδι περιείχε [[βιταμίνη Κ]] και βήτα-καροτίνη.<ref>{{Cite journal|journal=J Agric Food Chem|year=2003|volume=51|issue=4|pages=969–74|title=Oil goldenberry (''Physalis peruviana'' L.)|pmid=12568557|doi=10.1021/jf020778z}}</ref>

== Παραπομπές ==
{{Reflist|refs=
<ref name=cabi>{{cite web|title=''Physalis peruviana'' (Cape gooseberry)|url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/40713|publisher=Invasive Species Compendium, CABI|access-date=1 January 2018|date=2018}}</ref>
<ref name=ipni>{{cite web |title=''Physalis peruviana'' L., Sp. Pl., ed. 2. 2: 1670 (1763). |url=https://www.ipni.org/n/195473-2 |website=ipni.org |publisher=International Plant Names Index |access-date=24 November 2020}}</ref>
<ref name=morton>{{cite web|url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/cape_gooseberry.html|author=Morton JF|title=Cape gooseberry, ''Physalis peruviana'' L. in Fruits of Warm Climates|publisher=Purdue University, Center for New Crops & Plant Products|year=1987}}</ref>
}}

[[Κατηγορία:Μούρα]]
[[Κατηγορία:Στρυχνοειδή]]
[[Κατηγορία:Τροπικά φρούτα]]

Πρότυπα που χρησιμοποιούνται σε αυτή την σελίδα:

Πρότυπο:Category handler (επεξεργασία)
Πρότυπο:Citation/core (επεξεργασία)
Πρότυπο:Citation/make link (επεξεργασία)
Πρότυπο:Cite book (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Cite journal (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Cite web (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Convert (επεξεργασία)
Πρότυπο:Cvt (επεξεργασία)
Πρότυπο:ISO 639 name (επεξεργασία)
Πρότυπο:ISO 639 name es (επεξεργασία)
Πρότυπο:ISO 639 name fr (επεξεργασία)
Πρότυπο:Lang (επεξεργασία)
Πρότυπο:Main other (επεξεργασία)
Πρότυπο:R (επεξεργασία)
Πρότυπο:R/ref (επεξεργασία)
Πρότυπο:R/superscript (επεξεργασία)
Πρότυπο:R/where (επεξεργασία)
Πρ��τυπο:Reflist (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Παραπομπές (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Συγγραφέας (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ταξινομοπλαίσιο (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ταξινομοπλαίσιο-Όνομα (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ταξινομοπλαίσιο-Χρώμα (επεξεργασία)
Module:Arguments (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Module:Category handler (επεξεργασία)
Module:Category handler/blacklist (επεξεργασία)
Module:Category handler/config (επεξεργασία)
Module:Category handler/data (επεξεργασία)
Module:Category handler/shared (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1 (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Module:Citation/CS1/COinS (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Configuration (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Date validation (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Identifiers (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Utilities (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Whitelist (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/styles.css (επεξεργασία)
Module:Convert (επεξεργασία)
Module:Convert/data (επεξεργασία)
Module:Convert/text (επεξεργασία)
Module:GetParameters (επεξεργασία)
Module:Namespace detect/config (επεξεργασία)
Module:Namespace detect/data (επεξεργασία)
Module:String2 (επεξεργασία)
Module:Yesno (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)

Επιστροφή στη σελίδα Φυσαλίς η περουβιανή.

Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/wiki/Φυσαλίς_η_περουβιανή"