Nica

Nice

*Niça*
Nice Niça
Prefekturë dhe komunë
	Flamuri Coat of arms
	Vendndodhja e Nice
	Nice Nice
	Koordinatat: 43°41′45″N 7°16′17″E / 43.695949°N 7.271413°E
Shteti	Francë
Rajoni	Provence-Alpes-Côte d'Azur
Department	Alpes-Maritimes
Qarku	Nice
Kantoni	9 kantone: Nice-1, Nice-2, Nice-3, Nice-4, Nice-5, Nice-6, Nice-7, Nice-8 & Nice-9
Intercommunality	Métropole Nice Côte d'Azur
Qeverisja
• Kryetari/ja (2026-2032)	Éric Ciotti (UDR)
Sipërfaqja 1	7.192 km2 (2.777 sq mi)
Popullsia (Janar 2023)	357.737
• Dendësia	5,000/km2 (13,000/sq mi)
• Zona urbane (Janar 2023)	987.709
Emërtimi i banorëve	Niçois
Zona kohore	UTC+01:00 (CET)
• Verë (DST)	UTC+02:00 (CEST)
INSEE/Kodi postar	06088 /06000, 06100, 06200 & 06300
Elevation	0–650 m (0–2,133 ft) ; (avg. 10 m or 33 ft)
Faqja zyrtare	nice.fr
	1 French Land Register data, which excludes lakes, ponds, glaciers > 1 km2 (0.386 sq mi or 247 acres) and river estuaries.

Nice (Shqip: Nisa ; Ocitanisht: Niça ; Ligure: Nissa ; Italisht: Nizza ; Greqishte e Lashtë: Νίκαια ; Latinisht:Nicaea ) është një qytet i shtatë më i populluar i Francës dhe qyteti i dytë më i madh në rajonin Provence-Alpes-Côte d'Azur pas Marsejës. Ndodhet rreth 30 kilometra nga kufiri franko-italian. Qyteti është vendosur në brigjet e Detit Mesdhe në zonën e quajtur Riviera Franceze. Nisa ndodhet pothuajse 13 km larg Principatës së Monakos. Aeroporti i saj shërben si porta e rajonit.

Qyteti ka pseudonimin Nice la Belle, që do të thotë "E bukura Nisë", që është gjithashtu edhe himni jozyrtar i qytetit. Zona e Nisës së sotme përmban Terra Amatën, një sajt arkeologjik që tregon dëshmi për përdorimin e hershëm të zjarrit rreth 380 mijë vite më parë. Rreth vitit 350 para Krishtit, Grekët e Marsejës themeluan një vendbanim të përhershëm dhe e emërtuan atë Nikaia, sipas Nikes, perëndeshës së fitores. Përgjatë historisë qyteti ka ndryshuar duar disa herë. Vendndodhja strategjike dhe porti kanë kontribuuar në fuqinë e saj detare. Në vitin 1388 u bë një dominion i Savojës, pastaj u bë pjesë e Republikës së Parë Franceze mes 1792 dhe 1815, vit në të cilin iu rikthye Mbretërisë së Piemont-Sardenjës, pararendësit ligjor të Mbretërisë së Italisë deri në rianeksimin nga Franca në vitin 1860.

Nice është një nga qytetet më të vizituara, duke pritur 4 milion turistë çdo vit. Ai gjithashtu ka aeroportin e tretë më të ngarkuar në Francë, pas dy atyre kryesorë parizianë. Është kryeqyteti historik i qarkut Nice (Comté de Nice).

Historia

Vendbanimet e para të njohura në zonën e Nicës datojnë rreth 400.000 vjet;^[1] vendi arkeologjik Terra Amata tregon, përdorimet më të hershme të zjarrit dhe ndërtimin e shtëpive dhe gjetjet stralli janë rreth 230,000 vjet të vjetra^[2] Nice (Nikea) ndoshta u themelua rreth 350 pes nga grekët e Massilias (Marseille), dhe i dhanë emrin e Νικαία ("Nikaia") në nder të një fitoreje mbi Ligurianët fqinj (Nike është perëndeshë greke e fitores). Qyteti shpejt u bë një nga portet tregtare më të ngarkuar në bregdetin ligurian; por ajo kishte një rival të rëndësishëm në qytetin romak të Cemenelum, i cili vazhdoi të ekzistojë si një qytet i veçantë deri në kohën e pushtimeve Lombard. Rrënojat e Cemenelum janë në Cimiez, i cili tani është një qark në Nice.

Gjeografia

Nisa kufizohet në jug nga Baie des Anges (Gjiri i Engjëjve) dhe në perëndim nga lumi Var. Dy lumenj të tjerë kalojnë nëpër komunë: Paillon dhe Magnan. Është qendra e zonës urbane dhe është qendra e zonës së saj mbuluese.

Demografia

Historical population

Year	Pop.	±% p.a.
1793	24.117	—
1800	18.475	−3.74%
1806	19.783	+1.15%
1822	25.231	+1.53%
1838	33.811	+1.85%
1848	39.000	+1.44%
1858	44.091	+1.23%
1861	48.273	+3.07%
1866	50.180	+0.78%
1872	52.377	+0.72%
1876	53.397	+0.48%
1881	66.279	+4.42%
1886	77.478	+3.17%
1891	88.273	+2.64%
1896	93.760	+1.21%
1901	105.109	+2.31%
1906	134.232	+5.01%

Year	Pop.	±% p.a.
1911	142.940	+1.27%
1921	155.839	+0.87%
1926	184.441	+3.43%
1931	219.549	+3.55%
1936	241.916	+1.96%
1946	211.165	−1.35%
1954	244.360	+1.84%
1962	292.958	+2.29%
1968	322.442	+1.61%
1975	344.481	+0.95%
1982	337.085	−0.31%
1990	342.439	+0.20%
1999	343.123	+0.02%
2007	348.721	+0.20%
2012	343.629	−0.29%
2017	340.017	−0.21%
2023	357.737	+0.85%

Source: EHESS^[3] and INSEE^[4]

Ekonomia

Kultura

Politika

Binjakëzimet

Nyrëmberg, Gjermania, që nga viti 1954.
Edinburg, Skocia, Mbretëria e Bashkuar, që nga viti 1957.
Jalta, Ukraina, që nga viti 1960.
Cuneo, Italia, që nga viti 1964.
Venediku, Italia, që nga viti 1968.
Palma de Majorka, Spanja, që nga viti 1969.
Szeged, Hungaria, që nga viti 1969.
Miami, SHBA, që nga viti 1986.
Selaniku, Greqia, që nga viti 1992.
Shën Petersburgu, Rusia, që nga viti 1997.
Hangzhou, Kina, që nga viti 1998.
Dancigu, Polonia, që nga viti 1999.
Laval, Kebeku, Kanada, që nga viti 2000.
Papeete, Polinezia franceze, Franca, që nga viti 2008.
Sousse, Tunizia, që nga viti 2012.
Siamen, Kina, që nga viti 2014.

Personalitete të lidhura me bashkinë

Henry Cavendish (1731-1810), fizikan dhe kimist britanik.
Joseph de Maistre (1753-1821), shkrimtar kundërrevolucionar sardenian.
André Masséna (1758-1817), Princi i Esslingut, Marshall i Perandorisë.
Niccolò Paganini (1782-1840), violinist gjenovez.
Hector Berlioz (1803-1869), kompozitor francez.
Giuseppe Garibaldi (1807-1882), politikani italian.
Nikolai Gogol (1809-1852), shkrimtar rus.
Aleksandri II (1818-1881), carit të Rusise.
Mbretëresha Viktoria (1819-1901), Mbretëresha e Mbretërisë së Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës dhe Perandorit të Indisë.
Léon Gambetta (1838-1882), ish-ministër, presidenti i këshillit.
Pjotër Çajkovski (1840-1893), kompozitor rus.
Berthe Morisot (1841-1895), piktor francez.
Pierre-Auguste Renoir (1841-1919), piktor francez.
Friedrich Nietzsche (1844-1900), filozof gjerman.
Anton Çehovi (1860-1904), shkrimtar rus.
Albert Calmette (1863-1933), mjek francez, zbulues i vaksinës BCG.
Gaston Leroux (1868-1927), shkrimtar francez.
Caroline Otero (1868-1965), balerin franceze.
Henri Matisse (1869-1954), piktor francez.
Amedeo Modigliani (1869-1954), piktor italian.
Louis Feuillade (1873-1925), regjisor francez.
Isadora Duncan (1877-1927), balerin amerikano-sovjetik.
Raoul Dufy (1877-1953), piktor francez.
Guillaume Apollinaire (1880-1918), poet francez.
Igor Stravinsky (1882-1911), kompozitor rus.
James Joyce (1882-1941), shkrimtar irlandez.
René Cassin (1887-1976), avokat francez, Çmimi Nobel për Paqe 1968.
Marc Chagall (1887-1985), piktor francez.
Bohuslav Martinů (1890-1959), kompozitor çekosllovak.
Célestin Freinet (1896-1966), edukator francez.
Elsa Triolet (1896-1970), shkrimtar francez.
André Hunebelle (1896-1985), regjisor francez.
Louis Aragon (1897-1982), poet francez.
Joseph Kessel (1898-1979), shkrimtar francez.
Suzanne Lenglen (1899-1938), tenistja franceze.
Jean Vigo (1905-1934), regjisor francez.
Romain Gary (1914-1980), shkrimtar francez.
César (1921-1998), skulptor francez.
Jean d'Ormesson (1925-2017), shkrimtar francez.
René Goscinny (1926-1977), shkrimtar librash komikë.
Georges Lautner (1926-2013), regjisor francez.
Michel Butor (1926-2016), shkrimtar francez.
Maurice Ronet (1927-1983), aktor francez.
Sean Connery (1927-1983), aktor skocez.
Gilbert Bécaud (1927-2001), këngëtar francez.
Simone Veil (1927-2017), ish-ministër, President i Parlamentit Europian.
Yves Klein (1928-1962), piktor francez.
Arman (1928-2005), skulptor francez.
Jean-Pierre Mocky (1929-2019), regjisor francez.
Max Gallo (1932-2017), shkrimtar francez.
Francis Lai (1932-2018), kompozitor francez.
Georges Moustaki (1934-2013), këngëtar francez.
Mylène Demongeot (1935-2022), aktorja franceze.
Michèle Mercier (1939-), aktorja franceze.
Jean-Marie Gustave Le Clézio (1940-), shkrimtar francez, Çmimi Nobel për Letërsi 2008.
Jacques Toubon (1941-), ish-ministër.
Daniel Pennac (1944-), shkrimtar francez.
Patrick Modiano (1945-), shkrimtar francez.
Nicole Garcia (1946-), aktorja franceze.
Nadine Trintignant (1946-), aktorja franceze.
Dominique Baratelli (1947-), portier francez i futbollit ndërkombëtar.
Elton John (1947-), këngëtar anglez.
Richard Galliano (1950-), fizarmonist xhazi.
Christian Estrosi (1955-), ish-ministër, kryetar bashkie i Nicës dhe president i rajonit PACA.
Christine Angot (1959-), shkrimtar francez.
Yannick Noah (1960-), lojtar tenisi francez.
Joann Sfar (1971-), artist i librave komikë.
Lionel Letizi (1973-), portier francez i futbollit ndërkombëtar.
Surya Bonaly (1973-), patinator artistik francez.
Angelina Jolie (1975-), aktorja amerikane.
Jenifer (1982-), këngëtar francez.
Hugo Lloris (1986-), portier francez i futbollit ndërkombëtar.
Jules Bianchi (1989-2015), pilot francez garash.
Camille Muffat (1989-2015), notar francez, kampion olimpik.
Fabio Quartararo (1999-), motoçiklist francez.