Ray Smith
| Ray Smith | |
|---|---|
| Ganwyd | 1 Mai 1936  Trealaw |
| Bu farw | 15 Rhagfyr 1991 Llandochau |
| Dinasyddiaeth |  Cymru |
| Galwedigaeth | actor, actor ffilm, actor llwyfan, actor teledu |
| Plant | Pepsi Tate |
Actor o Gymru oedd Ray Smith (1 Mai 1936 – 15 Rhagfyr 1991).
Bywyd cynnar
[golygu | golygu cod]Ganwyd Smith yn Nhrealaw yng Nghwm Rhondda, a threuliodd ei flynyddoedd cynnar ar Ffordd Ynyscynon, ond bu’n byw am y rhan fwyaf o’i fywyd fel oedolyn yn Ninas Powys. Cododd ei diddordeb mewn actio tra oedd yn yr ysgol, ac roedd yn benderfynol o beidio â dod yn löwr fel ei dad, a fu farw mewn damwain pwll glo pan oedd Smith ond yn dair oed.[1]
Ar ôl gadael yr ysgol daeth Smith yn lafurwr adeiladwr. Yn dilyn Gwasanaeth Cenedlaethol yn y fyddin, dechreuodd actio'n broffesiynol yn Theatr Tywysog Cymru, Caerdydd, yna ymunodd â Theatr Fawr Abertawe fel rheolwr llwyfan cynorthwyol. Yn ddiweddarach symudodd i Lundain, lle treuliodd flwyddyn yn ddi-waith cyn cael rhan mewn drama am Chwyldro Hwngari 1956.
Gyrfa deledu
[golygu | golygu cod]Gwnaeth Smith ei ymddangosiad cyntaf ar y teledu yn Shadows of Heroes ym 1959, a daeth yn adnabyddus i'r cyhoedd gyda ymddangosiadau mewn cyfresi fel Z-Cars ac A Family at War. Ymddangosodd hefyd fel yr Arolygydd Ditectif Percy Firbank yn Public Eye, rôl a ddechreuodd ei chwarae ym 1971.[2] Ddwy flynedd yn ddiweddarach daeth un o'i rannau enwocaf, fel George Barraclough yn Sam, cyfres ddrama Granada Television a leolwyd yng ngogledd Lloegr.[3]
Ym 1973, darparodd Smith y troslais ar gyfer y Ffilm Trafnidiaeth Brydeinig "Britannia - A Bridge", ffilm am ailddatblygu ac ailadeiladu Pont Reilffordd Britannia rhwng Ynys Môn a'r Tir Mawr. Roedd y Bont wedi'i difrodi gan dân ym 1970, a chafodd ei hailadeiladu dros gyfnod o 3 blynedd i gynnwys 'dec dwbl' newydd, yn cynnwys croesfannau ffordd a rheilffordd.
Ymddangosodd ymhob pennod o'r ddrama heddlu Dempsey and Makepeace yn yr 1980au, yn chwarae Gordon Spikings, fel pennaeth arbennig tasglu SI 10.[4]
Blynyddoedd diweddarach
[golygu | golygu cod]Bu farw Ray Smith ym mis Rhagfyr 1991 yn 55 oed yn lolfa Ysbyty Llandough ar ôl trawiad difrifol ar y galon. Roedd wedi bod yn ffilmio un o'i olygfeydd olaf yn addasiad teledu nofel Kingsley Amis, The Old Devils, pan gafodd ei daro'n sâl ar leoliad yng Nghasnewydd.[5] Cyflwynwyd y gyfres The Old Devils er cof amdano gyda chydnabiaeth ar y sgrîn. Enillodd ei berfformiad ynddi Wobr yr Actor Gorau gan BAFTA Cymru ar ôl ei farwolaeth ym 1993.[6]
Ei fab oedd y cerddor Huw Justin Smith, oedd yn fwy adnabyddus fel Pepsi Tate.[7]
Ffilmyddiaeth
[golygu | golygu cod]- Nick of the River (1959)
- Edgar Wallace Mystery Theatre (1960) ("Candidate for Murder")
- The House Under the Water (1961) (7 pennod)
- The Terrorists (1961)
- Ben Casey (1962)
- No Hiding Place (1960–1963) (2 bennod)
- Tomorrow at Ten (1962)
- The Painted Smile (1962)
- Mystery Submarine (1963)
- Suspense (1963)
- Murder Can Be Deadly (1963)
- The Indian Tales of Rudyard Kipling (1964)
- Ring Out an Alibi (1964, Cyfres deledu fer)
- Moulded in Earth (1965, Cyfres deledu fer)
- Z-Cars (1965–1970) (4 ymddangosiad)
- Candidate for Murder (1966)
- Softly, Softly (1966–1967) (4 pennod)
- Callan (TV series, 1967–1972)
- The Informer (1967)
- The Wednesday Play] (1968) ("Mrs Lawrence Will Look After It")
- Half Hour Story (1968) (Stella)
- Company of Five (cyfres chwe-rhan, yn cynnwys Shaggy Dog, drama gan Dennis Potter, 1968)
- Special Branch (1969)
- Detectives (1969)
- Saturday Night Theatre (1969) ("Bangelstein's Boys")
- A Family at War (Cyfres deledu, 1970) (pennod: "For Strategic Reasons")
- Shadows of Fear (1970–1971) (2 bennod)
- Man at the Top (1971)
- Public Eye (Cyfres deledu, 1971–1975)
- Made (1972)
- Country Matters (1972)
- Jackanory (24 ymddangosiad rhwng 1972 a 1985)
- Colditz (1972)
- The Adventures of Black Beauty]] (1972)
- New Scotland Yard]] (TV series, 1972–1974)
- Under Milk Wood (1972)
- The Rivals of Sherlock Holmes (1973)
- Sam (Cyfres deledu, 1973–1975)
- King Lear (Cyfres deledu, 1974)
- The Main Chance (1975)
- Thriller (1975)
- Crown Court (1975)
- Madame Bovary (Cyfres deledu, 1975)
- The Hanged Man (Cyfres deledu, 1975)
- How Green Was My Valley (Cyfres deledu, 1975)
- Hunter's Walk (TV series, 1973–1976)
- Operation Daybreak (1976)
- Bill Brand (1976)
- Little Lord Fauntleroy (1976)
- Rogue Male (TV movie, 1976)
- Rooms (TV series, 1977)
- 1990 (episode "Health Farm", 1977)
- Play for Today (2 ddrama, 1977 ac 1980)
- The Sailor's Return (1978)
- The Mill on the Floss (Cyfres deledu, 1978)
- The Hills of Heaven (Cyfres deledu, 1978)
- Enemy at the Door (1978)
- Target (1 episode, 1978)
- The Beast (TV special, 1979)
- Juliet Bravo (1 episode, 1980)
- Masada (TV miniseries, 1981)
- The Life and Times of David Lloyd George (1981)
- Plays for Pleasure (episode "Like I've Never Been Gone", 1981)
- Maybury (1983)
- We'll Meet Again (TV series, 1982)
- The Citadel (TV movie, 1983)
- Struggle (TV series, 1983)
- Shades of Darkness ("Bewitched" 1983)
- Dempsey and Makepeace (30 pennod, 1985–1986)
- King Lear (1987)
- Three for the Road (1987)
- The District Nurse (pennod "Bedside Manners", 1987)
- Babylon Bypassed (1988)
- The Old Devils (Cyfres deledu, 1992)
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "From Dai Bando to Old Devil: Obituary of Ray Smith". Guardian (yn Saesneg). 18 Rhagfyr 1991.
- ↑ "BFI Screenonline: Public Eye (1965-75)". screenonline.org.uk.
- ↑ "Ray Smith". aveleyman.com.
- ↑ "Ray Smith Website". raysmith.dempseyandmakepeace.de. Cyrchwyd 2025-08-03.
- ↑ "The Old Devils Episode 2 Rhiannon's Boys (1992)". BFI. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 Awst 2017.
- ↑ "1993 Cymru Actor | BAFTA Awards". awards.bafta.org.
- ↑ "Press Releases". National Museum Wales.[dolen farw]
Llyfryddiaeth
[golygu | golygu cod]- Anthony and Deborah Hayward TV Unforgettables - Over 250 Legends of the Small Screen, Guinness, 1993