Apollo 11

Apollo 11 a l'é stàita la mission spassial ch'a l'ha portà për la prima vira dj'òm an sla Lun-a. La NASA a l'ha lansà la mission ai 16 ëd luj dël 1969 dal Sènter Spassial Kennedy an Florida, e l'ateragi an sla Lun-a a l'é rivà ai 20 ëd luj . L'echipagi a l'era formà dal comandant Neil Armstrong, dal pilota dël mòdul lunar Buzz Aldrin e dal pilota dël mòdul ëd comand Michael Collins .

L'obietiv prinsipal ëd la mission a l'era col ëd fé ateré dj'òm an sla Lun-a e feje torné san e salv an Tèra, com a l'avìa comandà ël president John F. Kennedy dël 1961 . Ël Saturn V, ël lansator pì potent mai costruì, a l'ha portà la navissela an òrbita e peui an diression dla Lun-a .

Dòp tre di ëd viagi, la navissela a l'é intrà an òrbita lunar . Ël 20 ëd luj, Armstrong e Aldrin a son passà ant ël mòdul lunar, ciamà Eagle, e a l'han ancaminà la dëssèisa vers la surfassa lunar. Durant la fase final, a l'é rivaje 'd problema con ël computer ëd bòrd (j'alarm 1202 e 1201), ma la mission a l'é continuà përchè j'ingegné a Houston a l'avìo già vëddù col problema an simulassion . Armstromg a l'ha ëdcò pijà 'l contròl manual për evité 'n camp ëd pere gròsse, e a l'ha posà Eagle con apen-a 25 second ëd carburant an riserva .

A l'é antlora ch'a l'ha mandà ël messagi famos: "Houston, Tranquility Base here. The Eagle has landed" (Houston, base Tranquilità. L'Aquila a l'é posasse) .

Chèiche ore dòp, ai 21 ëd luj a 2:56 UTC (20:56 ora ëd la còsta oriental american-a dël 20 ëd luj), Neil Armstrong a l'é calà giù da la scala e a l'é dventà 'l prim òm a marché 'l teren lunar, con le paròle: "That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind" (Col-lì a l'é 'n cit pass për n'òm, ma 'n gran sàut për l'umanità) . Aldrin a l'é giontasse a chiel apopré vint minùt pì tard .

Ij doi a l'han passà anviron dos ore e mesa fòra dël mòdul, an cheujend 21,5 kg ëd ròca e póer lunar e an piassand dj'esperiment sientìfich: un sismògraf, un rifletor laser (anco' an fonsion) e n'esperiment për ël vent solar . A l'han ëdcò piantà na bandiera american-a e parlà con ël president Richard Nixon via teléfono .

Dòp 21 ore e 36 minute an sla Lun-a, Armstrong e Aldrin a son decolà con ël mòdul lunar e a son tornà a rancontré Collins an òrbita lunar . Peui a l'han ancaminà ël viagi d'artorn vers la Tèra. La mission a l'é finìa ai 24 ëd luj con l'amaragi ant l'Océan Passìfich, a 13 mija da la nav USS Hornet ch'a-j andasìa a pijé .

Për tëmma ch'a l'avèisso pijà chèich malatia lunar, j'astronàuta a son ëstàit butà an quaranten-a për 21 di, fin-a che ij médich a l'han sicurà ch'a j'ero san.

Apollo 11 a l'ha realisà l'obietiv fissà da Kennedy e a l'ha marcà la vitòria djë Stat Unì ant la corsa a lë spassi contra l'Union Soviética . Apopré 600 milion ëd përson-e an tut ël mond a l'han vëddù l'eveniment an television, an fasendne un dij moment pì vardà dla stòria .

Ël mòdul ëd comand Columbia a l'é ancheuj esponù al National Air and Space Museum ëd Washington .