Zenon

Pòch as sà 'd soa vita. A l'é stàit a Atene con Parménid e a l'ha educà Péricle e Callia. Conforma a na tradission (motobin probàbil legendar) a l'é stàit condanà a mòrt e a l'é mòrt suplissià për avèj conspirà contra 'n tiran.

L'arzulta 'd Zenon a l'é 'l tentativ ëd difende la teorìa 'd Parménid dl'Un (l'esse a l'é un, nen móbil e nen dividù) e l'arzulta che la multiplicità e 'l moviment a son mach d'ilusion sensà. Për felo a l'ha dovrà la dialética e la dimostrassion për assurd (reductio ad impossibile).

Ij sò paradòss ëd Zenon (conossù 'dcò com paradòss contra la multiplissità e paradòss contra ël moviment) a son restà avosà fin al di d'ancheuj përchè a buto an dificoltà ij concet ëd continuità e moviment. Ij pì famos a son:

• Paradòss dla dichotomìa: për rivé da 'n pont a n'àutr as deuv prima passene për metà, peui për un quart, e parèj a l'anfinì, donca ël moviment a l'é impossìbil.
• Paradòss d'Achil e la bissa-copera: ël pì lest (Achil) a peul mai pijé 'l pì lent (la bissa-copera) che a part con un vantagi, përchè 'l prim a dev prima rivé al pont d'andova a l'é partì lë scond, ch'a l'ha antant avansà.
• Paradòss ëd la flecia: na flecia lansà a l'é fërma an minca istant, donca ël moviment a l'é n'ilusion (përchè 'l temp a l'é fàit d'istant, anté ch'as peul nen distinghe moviment).
• Paradòss dlë stadi: a demostra la relatività dël moviment con dle serie 'd còrp ch'as bogio ant diression opòsta.

Coste aporìe a son stàite studià da Aristòtil (ch'a l'ha soens arfudaje) e a l'han anfluensà filòsof e matemàtich fin al Neuvsent, cand la matemàtica moderna (anàlisi, serie infinìa) a l'ha dàit na solussion al prinsipi. A son considerà un-a dle radis dla matemàtica greca e dl'anàlisi.

• Platone, Parmenide, 127a-128a (la sorgent pì amportanta ansima a Zenon).
• Aristòtil, Fìsica, VI, 9, 239b (anàlisi dij paradòss dël moviment).
• Kirk, G. S., La filosofia presocratica (1973).